Dronovi pali za 80 sekundi, istraga kaska osam mjesec: ODT u Kotoru mjesecima šturo odgovara da ne bi ometalo izviđaj

Kotorsko tužilaštvo od januara nije utvrdilo da li je neko namjerno oborio dronove hrvatske kompanije tokom svjetlosne predstave dronovima koja je u ponoć na prelazu u 2026. godinu prekinuta poslije osamdesetak sekundi na nebu iznad Starog grada u Budvi, ili su bespilotne letjelice pale zbog smetnje od drugih frekvencija iz okoline.

Iz Osnovnog državnog tužilaštva u Kotoru, kojim rukovodi tužiteljka Tijana Čelanović, “Vijestima” su odgovorili da je taj predmet u fazi izviđaja.

“...Povodom navedenog događaja formiran (je) predmet u ovom tužilaštvu radi utvrđivanja uzroka pada dronova i da li je do pada istih došlo usljed izvršenja nekog krivičnog djela za koje se gonjenje preduzima po službenoj dužnosti i isti je u fazi izviđaja. Radi zaštite od objelodanjivanja podataka koji se odnose na sadržinu preduzetih radnji u pretkrivičnom postupku i dokaza prikupljenih izviđajem, nijesmo u mogućnosti da Vam odgovorimo koje su radnje preduzete, koje ćemo evetnualno preduzeti, te o sadržini prikupljenih dokaza”, piše u odgovoru koji je identičan onome koji je redakciji poslat krajem januara.

To tužilaštvo “Vijesti” su pitale u kojoj fazi je predmet formiran povodom pada dronova tokom novogodišnjeg dron-šoua u Budvi, šta je do sada utvrđeno, da li su završena stručna vještačenja, ali i mogu li, ako im je dostavljen nalaz ili mišljenje vještaka saopštiti da li je uzrok tehnički kvar ili spoljašnje ometanje signala...

Bez odgovora ostala su i pitanja da li su predstavnici kompanije “Mirnovec pyrotechnics” saslušani u svojstvu svjedoka ili na drugi način uključeni u postupak, ali i upit da li postoji sumnja da je do pada dronova došlo namjernim djelovanjem trećih lica.

Nijesu odgovorili ni na pitanje da li im je dostavljeno vještačenje američke kompanije, koje pokazuje da su dronovo namjerno oboreni.

Dron šou u novogodišnjoj noći, u organizaciji Turističke organizacije Budva, završio je fijaskom. Petnaestak sekundi nakon što je počelo lansiranje planiranih 600 letjelica sa platoa ispred Lučke kapetanije, one su počele da se vraćaju na plato i padaju u more. Neke su se u padu sudarale sa drugim dronovima koji su polijetali, sve dok, 40-ak sekundi kasnije, operater nije zaustavio lansiranje. Dronovi su padali još dvadesetak sekundi.

Vlasnik kompanije “Mirnovec pirotehnika” Franjo Koletić početkom godine je u razgovoru za “Vijesti”, kategorično tvrdio da su dronovi namjerno oboreni protivdronskim ometačem - džemerom, “puškom” koja koristi elektromagnetni snop, i kakve obično posjeduju policija, vojska ili tajne službe.

Dvadesetak dana kasnije dostavljen mu je izvještaj koji je radila američka kompanija, inače proizvođač bespilotnih letjelica i koji pokazuje da postoje jaki tehnički pokazatelji da su dronovi planirani za novogodišnji svjetlosni šou u Budvi, namjerno oboreni, jer je u zoni u kojoj su postavljeni kratko vrijeme bio aktivan uređaj/sistem koji ometa satelitsku navigaciju (GNSS/GPS), namjerno ili kao dio neke RF zaštite (anti-drone/GNSS denial).

Koletić je tada novinarki rekao da su takav izvještaj prihvatili i crnogorski istražitelji.

U dokumentu pod naslovom “analiza GNSS RF smetnji - incident tijekom drone showa”, pojašnjeno je da sažima tehničke nalaze u vezi sa incidentom gubitka GNSS navigacije tokom šoua održanog u lučkom području.

“Analiza se temelji na PX4 telemetrijskim zapisima više letjelica s ciljem utvrđivanja uzroka degradacije navigacijskog rješenja zabilježene tijekom događaja... Zabilježen je nagli porast indikatora GNSS šuma i jamminga. Istovremena degradacija GNSS fixa i smanjenje broja korištenih satelita. Aktivacija EKF GPS integrity fail indikatora, što potvrđuje da je autopilot odbacio GNSS podatke kao nepouzdane. Značajan porast GPS uncertainty vrijednosti u korelaciji s ostalim pokazateljima. Navedeni događaji pojavili su se sinhrono na više letjelica, te su prestali nakon izlaska iz zahvaćene zone”, piše u izvještaju koji su “Vijesti” objavile ranije.

U tom dokumentu pojašnjeno je da “kombinacija GNSS indikatora na razini prijemnika i reakcija EKF algoritma na razini autopilota pruža snažan tehnički dokaz postojanja vanjskog RF ometanja GNSS signala”.

“Uočeni obrazac nije kompatibilan s multipath efektima, urbanim zasjenjenjem, softverskom greškom niti utjecajem standardne telekomunikacijske infrastrukture. Karakteristike incidenta upućuju na kratkotrajnu aktivaciju sustava za GNSS denial ili anti-drone RF zaštitu u zoni održavanja događaja”, piše u analizi koju je “Vijestima” dostavio Koletić.

Prema objašnjenu, upravo takav obrazac - istovremeni gubitak navigacije na više letjelica i normalizacija stanja po izlasku iz zone, tipičan je za radio-ometanje satelitskog signala, a ne za tehnički kvar dronova ili uobičajene gradske smetnje.

( Jelena Jovanović )