Šta će Krsto u istorijskom jezgru grada: Antifašisti Cetinja traže od nadležnih odgovor da li je zakonito oslikan mural

Nevladino udruženje Antifašisti Cetinja tražilo je krajem prošle sedmice od nadležnih organa Prijestonice da im saopšte da li je, i ako jeste - po kom osnovu, dozvoljeno da u tom gradu bude oslikan mural saradniku okupatora Krstu Zrnovom Popoviću.

Mural je oslikan ispod podvožnjaka koji povezuje Narodni muzej s Njegoševim parkom, a izradili su ga članovi navijačke grupe “Ultra Crna Gora”. Na njemu se vide Popovićev lik, te stihovi pjesme koja ga veliča: “Taj je čovjek, kažu ljudi, od Lovćena tvrđi bio”.

Na istom mjestu, istom prilikom, izrađen je i mural s likom srednjovjekovnog crnogorskog vladara Ivana Crnojevića, ali i obnovljen onaj na kom su oslikani predvodnici Božićnog ustanka iz 1919. godine, na kom se takođe vidi Popović, koji je bio jedan od njegovih vođa.

S obzirom na to da je riječ o intervenciji u javnom prostoru i na objektu koji je u javnom korišćenju - a imajući u vidu odredbe Odluke o komunalnom redu Prijestonice Cetinje kojima je (član 15) propisano da murali nisu dozvoljeni u istorijskom jezgru grada - Antifašisti Cetinja tražili su od nadležnih da ih upoznaju s pravnim osnovom po kom je, ako je uopšte, dozvoljeno oslikavanje murala.

“Ovo pitanje smatramo posebno važnim jer se radi o poštovanju odluka koje je sama Prijestonica donijela i obavezi gradskih službi da te odluke primjenjuju jednako prema svima”, kazali su “Vijestima” iz tog nevladinog udruženja.

Odluka o komunalnom redu, donijeta na sjednici Skupštine Prijestonice u septembru 2022, propisuje da se murali izrađuju na osnovu “odobrenja organa nadležnog za komunalne poslove”. Da bi taj organ izdao odobrenje, potrebno je da na idejno rješenje mišljenje da Komisija za murale i druge oblike vizuelne komunikacije, koju formira gradonačelnik iz reda stručnih lica iz oblasti umjetnosti, istorije i sl., a na predlog organa za poslove kulture.

Odlukom je zabranjeno iscrtavati diskriminišuće ili uvredljive sadržaje.

Đurašković ćuti

Prvi čovjek Cetinja Nikola Đurašković (Socijaldemokratska partija) nije odgovorio na pitanja “Vijesti” da li će murali biti uklonjeni s obzirom na to da se nalaze u istorijskom jezgru u kom su zabranjeni, zašto oni ranije oslikani nisu uklonjeni, da li je neki od organa (i ako da - koji) dozvolio njihovu izradu, te da saopšti svoj stav o Krstu Popoviću kao istorijskoj ličnosti.

Antifašisti Cetinja ukazuju da je dodatni razlog zbog kog smatraju da se nadležni moraju ozbiljno odnositi prema ovom slučaju, činjenica da mural predstavlja lik konkretne istorijske ličnosti.

“Mi iz nevladinog udruženja Antifašisti Cetinja nemamo namjeru da bilo kome uskraćujemo pravo da proučava ili kritički vrednuje istorijsku ulogu Krsta Popovića. Međutim, javni prostor ne smije biti mjesto za pretvaranje složenih istorijskih ličnosti u jednodimenzionalne političke i nacionalne ikone”, istakli su oni.

Kako su kazali, Cetinje je grad antifašističke tradicije i grad u kom su partizanski pokret i Narodnooslobodilačka borba ostavili dubok istorijski trag. Zbog toga, dodaju, javni prostor Cetinja ne smije postati prostor selektivnog istorijskog pamćenja u kom se jedni aspekti biografije istorijskih ličnosti monumentalizuju, dok se drugi namjerno prećutkuju.

“Mi ne sporimo zasluge Krsta Popovića u ranijem periodu, niti njegovu ulogu u borbi za očuvanje crnogorske državnosti. Ali istorija se ne može zaustaviti na onome dijelu biografije koji danas nekome odgovara”, istakli su oni, poručujući da istorijske činjenice “neumoljivo svjedoče” da su Popović i njegove oružane formacije tokom Drugog svjetskog rata sarađivali sa italijanskim i njemačkim okupatorima, kao i sa četnicima, u oružanoj borbi protiv partizana i Narodnooslobodilačkog pokreta.

Nuđeno mu da pređe u partizane

Istoričar i viši istraživač na Institutu za napredne studije Univerziteta Crne Gore Nikola Zečević rekao je prošle godine “Vijestima”, govoreći o 13. julu, da jedna “političko-identitetska” strana u zemlji često ističe vrijednosti antifašističke borbe i simboliku Trinaestojulskog ustanka kao temelja savremene crnogorske državnosti, paralelno veličajući dokazane kolaborante - isključivo zbog, kako je kazao, suverenističkog opredjeljenja tih ljudi.

“Iako istorijski izvori govore da su se otvoreno protivili Trinaestojulskom ustanku, nazivajući ga ‘komunističkim bijesom’ koji je trebalo ‘ugušiti milom ili silom’”, naveo je tada Zečević.

Kako je dodao, među onima koje neki s tog ideološkog spektra veličaju, a koji su sarađivali sa okupatorom, nalazi se i Popović, jedan od vođa Božićne pobune 1919. i komandant zelenaških kolaboracionih snaga u Drugom svjetskom ratu.

Zečević je pisao da su partizani nudili Popoviću da se pridruži njihovom pokretu, prekine svoje “kolebljivo držanje” i okrene leđa “izdajicama crnogorskog naroda”.

U izvještaju Glavnog štaba Narodnooslobodilačkih partizanskih odreda za Crnu Goru i Boku s početka decembra 1941. konstatuje se da Popović već dva mjeseca ima stalnu kancelariju u komandi italijanskih karabinjera u Cetinju.

Popović je bio visoki oficir vojske Crne Gore u vrijeme kralja Nikole. Učesnik je Balkanskih ratova i Prvog svjetskog rata, tokom kog je bio interniran u Mađarskoj.

Bio je protivnik svrgavanja dinastije Petrović Njegoš poslije Prvog svjetskog rata i prisajedinjenja Crne Gore Srbiji. Zbog toga se našao na čelu Božićne pobune, s ciljem obnove nezavisne Crne Gore.

Ubijen je 1947. u okolini Nikšića, od pripadnika Odjeljenja za zaštitu naroda (OZNA).

Akciju hvatanja Popovića vodili su Veljko Milatović (kasniji predsjednik Predsjedništva SR Crne Gore), Mihailo Šaro Brajović i Rako Mugoša, koji je tom prilikom poginuo.

Mural Popoviću nedavno je osvanuo i u Podgorici, uz poruku: “Grupa mala ali čvrsta, ideali isti ka’ đenerala Krsta”.

Grupa “Ultra Crna Gora”, koja je to objavila na društvenim mrežama, navijačka je skupina koja prati reprezentivne selekcije Crne Gore u različitim sportovima.

Obilježja s Popovićevim likom nisu rijetkost na tribinama s kojih bodre nacionalni tim.

( Aljoša Turović )