Novi krojači američkih izbora: Kripto, AI i kladionice sipaju rekordne milione u politiku

Nekolicina milijardera i kompanija predvodi talas korporativne potrošnje na ovogodišnjim izborima za Kongres SAD, ali to više nijesu tradicionalni centri moći koji su decenijama dominirali političkim Vašingtonom.

Kripto kompanije, firme iz oblasti vještačke inteligencije i onlajn klađenja postale su najveće industrije koje oblikuju izbore na sredini mandata 2026. godine, podstičući rekordnu poslovnu potrošnju na trke za Kongres, pokazuju podaci organizacija koje prate finansiranje kampanja i razgovori Rojtersa sa više od deset političkih stratega iz obje partije.

Novi novac koji se sliva u američku politiku dolazi od nove klase milijardera iz industrija koje prije jedne generacije gotovo da nijesu ni postojale, preuzimajući prostor koji su tradicionalno zauzimali Vol strit, kao i farmaceutska, naftna i medijska industrija, kažu stratezi iz obje stranke.

Dok zakonodavci širom zemlje traže stroži nadzor i regulisanje tih industrija, njihovi osnivači koriste novostečeno bogatstvo kako bi pridobili saveznike, uticali na pravila i suprotstavili se tim naporima.

Američke kompanije potrošile su rekordnih 517 miliona dolara na izbore za Predstavnički dom i Senat 2026. godine tokom 15 mjeseci zaključno sa krajem prvog kvartala, čime je premašen dosadašnji rekord od 461 milion dolara korporativne potrošnje tokom dvije godine za izbore 2024, pokazuju podaci koje je prikupila neprofitna organizacija za korporativnu odgovornost Public Citizen.

A sve to je prije očekivanog naleta političke potrošnje u završnici pred izbore 3. novembra, na kojima se demokrate nadaju da će preuzeti kontrolu i nad Predstavničkim domom i nad Senatom.

„Obim korporativne potrošnje u ovom izbornom ciklusu ne liči ni na šta što smo ranije vidjeli“, rekao je Rik Klejpul, direktor istraživanja u organizaciji Public Citizen.

Kritičari tvrde da takva potrošnja prijeti da dodatno pojača uticaj male grupe uskih interesa i omogući da teme poput regulisanja kriptovaluta i vještačke inteligencije, energetskih potreba data centara i nadzora onlajn klađenja potisnu pitanja koja neposrednije pogađaju kućni budžet, poput visokih cijena goriva i zdravstvene zaštite. Pristalice, međutim, kažu da se time sektorima u usponu daje glas kakav drugi korporativni interesi odavno imaju.

„Kada korporativni novac može da preplavi političku raspravu, ostaje manje prostora za razgovor o onome do čega je ljudima zaista stalo“, rekao je Klejpul. „Umjesto toga, sada u Kongresu imamo situaciju u kojoj se nesrazmjerno mnogo vremena troši na raspravu o uskim regulatornim pitanjima povezanim sa kriptovalutama, dok ljudi zapravo samo žele jeftinije namirnice.“

Ipak, postoje granice onoga što novac može da postigne. Ankete pokazuju da većina Amerikanaca smatra da u politici ima previše novca, dok su progresivni demokratski kandidati za Senat, poput Džejmsa Talarika u Teksasu i Abdula El-Sajeda u Mičigenu, uspješno gradili kampanje na tvrdnji da bogati donatori i kompanije imaju prevelik uticaj u Vašingtonu.

Bez ograničenja

Donacije kripto, tehnološke i industrije onlajn igara zajedno su činile najmanje 294 miliona dolara korporativne potrošnje na izborima na sredini mandata od 1. januara 2025. do kraja prvog kvartala, utvrdio je Public Citizen.

Po modelu koji je kripto industrija uvela u prethodnom izbornom ciklusu, ove industrije su političke donacije organizovale kroz široku mrežu takozvanih super PAC-ova, povezanih PAC-ova - koji novac dobijaju od super PAC-ova - i neprofitnih organizacija sa netransparentnim finansiranjem, koje nijesu dužne da otkriju ko su im donatori. Kompanije i njihovi osnivači često doniraju kroz više takvih mreža, kao i direktno pojedinim kandidatima.

Te grupe mogu da primaju neograničene iznose, ali ne smiju da daju novac direktno kandidatima niti da sa njima koordiniraju. Umjesto toga, mogu da plaćaju oglase, organizuju akcije za izlazak birača na izbore i finansiraju predizborne skupove.

Direktori tih kompanija su lično potrošili još milione dolara. Osnivač SpejsEksa Ilon Mask je već izdvojio više od 90 miliona dolara za savezne izbore 2026. godine, a planira da do novembra potroši znatno više. Suosnivač Gugla Sergej Brin potrošio je više od 106 miliona dolara u Kaliforniji boreći se, između ostalog, protiv predloženog poreza na bogatstvo, pokazuju savezni i državni izvještaji. Brin i Mask nijesu odgovorili na zahtjeve za komentar.

Meta, koja upravlja Fejsbukom i Instagramom, donirala je 65 miliona dolara za četiri različita super PAC-a kako bi podržali kandidate obje stranke na izborima u Kaliforniji, Teksasu, Ilinoisu i drugim saveznim državama. Kompanija je odbila da komentariše za ovaj tekst.

Kada se uračuna sva politička potrošnja, uključujući donacije milijardera poput Maska, sindikata i grupa koje zastupaju različite društvene ciljeve, očekuje se da će na političke oglase za izbore na sredini mandata biti potrošeno rekordnih 11,6 milijardi dolara. Time bi bio premašen dosadašnji rekord od 11,2 milijarde dolara iz izbornog ciklusa 2023–2024, prema podacima kompanije za istraživanje političkog oglašavanja AdImpact.

Politički remetilački faktor

Kripto kompanije Koinbejs i Ripl, zajedno sa investicionom firmom Andresen Horovic, potrošile su velike sume 2024. godine preko svog super PAC-a Feršejk kako bi pomogle da dugogodišnji demokratski senator Šerod Braun izgubi mjesto u Senatu iz Ohaja.

Strategija kripto industrije bila je te godine toliko efikasna da je Public Citizen super PAC Feršejk nazvao korporativnom „Zvijezdom smrti“ koja može da „uništi pojedinačne kandidate“. Taj model - koji je odstupio od tradicije time što se nije vezao isključivo za jednu partiju - sada kopiraju velike tehnološke kompanije, industrija sportskog klađenja i drugi sektori, kažu demokratski i republikanski stratezi.

Umjesto toga, industrija je otvoreno podržavala kandidate koji su zastupali njene stavove - bez obzira na partijsku pripadnost - i trošila milione kako bi okončala političke karijere onih koji to nijesu činili.

Kao tadašnji predsjedavajući Odbora Senata za bankarstvo, Braun je bio jedan od najglasnijih kritičara te industrije u Kongresu, ali stratezi kažu da je sada mnogo uzdržaniji prema kriptovalutama dok pokušava da se vrati u Senat, pa čak i pomirljiviji. Šef kampanje Patrik Ajzenhauer rekao je u izjavi za Rojters da Braun „priznaje da su kriptovalute dio američke ekonomije“ i da tom pitanju pristupa bez predrasuda.

Feršejk je godinu počeo sa fondom od 193 miliona dolara, a za trošenje mu je ostalo oko 130 miliona, pokazuju podnesci. Gotovo u potpunosti su ga finansirali Koinbejs i Ripl, kao i kalifornijska kompanija rizičnog kapitala Andresen Horovic.

Suosnivači te firme Ben Horovic i Mark Andresen do sada su u ovom izbornom ciklusu donirali po oko četiri miliona dolara ličnog novca, od čega je najveći dio otišao super PAC-u MAGA Inc. američkog predsjednika Donalda Trampa, dok je njihova investiciona firma dala više od 81 milion dolara uglavnom PAC-ovima povezanim sa kriptovalutama i vještačkom inteligencijom, pokazuju savezni izborni podaci koje je analizirao Rojters. Najmanje 23,8 miliona dolara od tog iznosa otišlo je Feršejku. Firma i njeni suosnivači odbili su da komentarišu preko portparola.

Ripl je odbio da komentariše, dok Koinbejs nije odgovorio na zahtjev za komentar.

AI ulazi u trku

Vještačka inteligencija gotovo da nije igrala nikakvu ulogu na izborima 2024. godine, ali se ovog puta već nametnula kao značajan faktor.

Političke grupe koje imaju podršku kompanija OpenAI i Antropik - koje se zalažu za različite vrste regulatornog nadzora - ili njihovi rukovodioci, samo u junu su potrošili više od 23 miliona dolara podržavajući dva suparnička demokratska kandidata u izrazito liberalnom izbornom okrugu u Njujorku, pokazuju podaci o finansiranju kampanja.

„U suštini, dvije AI grupe su vodile međusobni obračun, dok su kandidati bili u drugom planu“, rekao je Brendan Glejvin, direktor nestranačke organizacije OpenSecrets, koja prati finansiranje kampanja.

AI super PAC Liding d Fjučr prikupio je 140 miliona dolara za izbore na sredini mandata, rekao je izvor upoznat sa finansiranjem grupe, djelimično zahvaljujući velikim donacijama suosnivača i predsjednika OpenAI-ja Grega Brokmana i njegove supruge Ane, kao i firme Andresen Horovic.

OpenAI i Brokmanovi su odbili da komentarišu. Kompanija je ranije saopštila da ne finansira niti usmjerava aktivnosti grupe Liding d Fjučr i da Brokman, njegova supruga i drugi zaposleni mogu da doniraju novac u ličnom svojstvu. Taj bračni par je odvojeno donirao i 25 miliona dolara super PAC-u MAGA Inc., pokazuju podnesci.

„Želimo da budemo potpuno jasni: nijedna spoljašnja politička grupa ne govori u ime OpenAI-ja niti predstavlja stavove naše kompanije“, saopštila je kompanija u junu.

Antropik je u ovom izbornom ciklusu donirao najmanje 40 miliona dolara preko neprofitne organizacije sa netransparentnim finansiranjem Public First Action, koja je do sada prikupila 100 miliona dolara, rekao je portparol koji je odbio da otkrije ostale donatore. Oko polovine tog novca usmjerava se na izbore preko dva povezana PAC-a, kazao je.

Kompanija, koja je pitanja za ovaj tekst uputila toj grupi, povezana je i sa super PAC-om Public First, koji je prikupio dodatnih 3,9 miliona dolara, od čega je milion donirao suosnivač i izvršni direktor Antropika Dario Amodei, pokazuju savezni podnesci. Antropik takođe ima mali, tradicionalni PAC pod nazivom AnthroPAC, koji prima donacije zaposlenih i može direktno da daje novac izbornim kampanjama.

Kompanija je branila svoje donacije toj neprofitnoj organizaciji, navodeći da se novac koristi za informisanje javnosti o politikama, a ne za podršku ili protivljenje konkretnim kandidatima.

„U velikoj mjeri su preuzeli model koji je kripto industrija koristila 2024. godine“, rekao je Glejvin, govoreći o nastojanjima AI industrije da podrži kandidate koje smatra naklonjenim svojim stavovima, bez obzira na tradicionalne partijske podjele.

I industrija onlajn sportskog klađenja kopira taj model u trenutku kada je izložena pojačanom nadzoru i regulatornom pritisku.

DraftKings, FanDuel, Fanatics i britanska kladionica bet365 do sada su donirali više od 72 miliona dolara za izbore na sredini mandata, čime je ta industrija postala treći najveći korporativni donator u ovom izbornom ciklusu, procjenjuje Public Citizen. Najveći dio novca usmjeravaju preko dva povezana PAC-a - American Conservative Fund i American Future - na izbore u saveznim državama u kojima se industrija suočava sa najstrožom regulativom, pokazuju podnesci.

Tržište predviđanja Polimarket je odvojeno u junu, preko svoje matične kompanije Blockratize Inc., doniralo milion dolara republikanskom super PAC-u Congressional Leadership Fund, koji podržava predsjedavajući Predstavničkog doma Majk Džonson, pokazuju podnesci.

Platforme za klađenje nijesu odgovorile na zahtjeve za komentar.

Organizacije koje prate finansiranje kampanja kažu da je količina novca koja se sliva u ovaj izborni ciklus zapanjujuća.

„Trećina ukupnog korporativnog novca potrošenog od 2010. godine potrošena je u ovom izbornom ciklusu, a on još nije ni završen“, rekao je Klejpul. „Količina korporativnog novca koja se slila u ove izbore je bez presedana.“

Priredila: A.Š.

( Rojters )