Kad istina umre, "heroj" se rodi

Kad se činjenice zanemaruju, ili ne prihvataju, i kad mitomanija i lični stavovi nadvladaju razum, Ratko Mladić je heroj, a ne osuđeni ratni zločinac za krvavu ulogu u krvavom raspadu SFRJ prije tri decenije.

Istoričari su saglasni da su činjenice o generalu dobro poznate, ali često neprihvatljive ili nedovoljno važne da bi mu išle na teret, te da je o Mladiću skrojena mitska priča čiji se elementi ne preispituju i kritički ne sagledavaju.

Odgovori istoričara iz Srbije i Hrvatske, Dragana Popovića i Hrvoja Klasića, koji su za “Vijesti” govorili o odnosu prema komandantu Vojske Republike Srpske, svjedoče da o načinu na koji se danas oblikuje slika o Mladiću postoje različita viđenja - od ocjena da se činjenice potiskuju i relativizuju, do stava da su one poznate, ali da ih dio društva ne smatra negativnim...

Mladić je prošle sedmice preminuo u Hagu, gdje je izdržavao kaznu doživotnog zatvora zbog genocida i drugih ratnih zločina. Najavljeno je da će biti sahranjen danas na Topčiderskom groblju u Beogradu. Tamošnji mediji prenose da je država najavila da će Mladić dobiti sve počasti koje njegova porodica bude željela, iako pojedine nevladine organizacije upozoravaju da državne počasti nisu zakonski dozvoljene za osuđene osobe.

Mladić je 2021. pravosnažno osuđen na doživotnu kaznu zatvora, pošto je proglašen krivim za genocid nad Bošnjacima u Srebrenici, za zločine protiv čovječnosti nad Muslimanima i Hrvatima u 15 opština BiH, za terorisanje civila tokom opsade Sarajeva i za uzimanje pripadnika mirovnih snaga Ujedinjenih Nacija za taoce.

Popović: Pretvoren u mit, zločini se ignorišu

Istoričar iz Srbije Dragan Popović ocijenio je za “Vijesti” da se, suštinski, sve činjenice prećutkuju, kada se Mladić danas predstavlja javnosti u Srbiji.

On je istakao da je Mladić pretvoren u mit, u zaokruženu priču čiji se elementi ne preispituju i gdje nema mjesta za kritičko preispitivanje na bazi činjenica.

“Čak se ne ulazi ni u same zločine, da bi se oni negirali ili relativizovali. Zločini se ignorišu i predstavljaju kao dio rata koji je bio odavno i gdje su sve strane činile zločine”, kazao je Popović.

Istakao je da je centralni element mita o Mladiću predstava da je u pitanju velika zavjera protiv srpskog naroda u kojoj učestvuju velike svjetske sile:

“Mladić je, po tom narativu, žrtva međunarodne zajednice, tj. zapadnih sila koje pokušavaju da sruše Srbiju”.

Popović je naglasio da se zato danas mnogo više priča o odlukama Haga povodom zdravstvenog stanja Mladića, nego o odlukama vezanim za utvrđivanje njegove krivične odgovornosti.

“Mladić je heroj, ne borbe protiv Bošnjaka, već borbe protiv međunarodne zavjere protiv Srba i Srbije. Time i srpska vlast, koja ovu priču nameće, postaje takođe dio herojskog narativa i neko ko se navodno suprotstavlja moćnim silama i od njih brani srpski narod. Jeftina propaganda srpskog autoritarnog lidera, ali, nažalost, još uvijek prolazi kod dijela ljudi”, kazao je Popović.

Klasić: Većina ne prihvata dobro poznate činjenice

S druge strane, istoričar iz Hrvatske Hrvoje Klasić ocijenio je da se ništa ne prećutkuje, niti oko Mladića, niti oko mnogih drugih ratnih zločinaca i ratnih zločina.

Klasić je rekao da su činjenice o Mladićevoj ulozi dobro poznate, ali da ih većina ljudi ili ne prihvata, ili ih ne smatra dovoljno važnim da bi mu išle na teret.

“Konkretno, da li je Ratko Mladić zapovijedao Vojskom koja je činila etničko čišćenje i ubijala nedužne civile, u konačnom, počinila genocide? Da - ali zbog toga što se time štitio srpski narod i što je zahvaljujući upravo i tim postupcima, nastala Republika Srpska”, kazao je Klasić.

On je kazao da bi bilo lakše shvatiti ovo što se trenutno događa u Srbiji i Republici Srpskoj kada bi rekli: “Ti ljudi ne znaju, ti ljudi nisu imali prilike da čuju, nešto se prećutkuje”.

“Mislim da se danas, kada živimo u svijetu interneta i informacija koje su dostupne apsolutno svakome ko ima mobilni uređaj u džepu, stvari ne mogu prećutati”, istakao je Klasić. On je kazao da činjenice nisu prećutane, već da problem leži u tome što ih ljudi ne doživljavaju kao nešto negativno.

Oblikovanje istorijskog sjećanja mlađih generacija

Popović je, odgovarajući na pitanje može li generacija koja nije živjela rat devedesetih razviti potpuno drugačiju sliku o Mladiću, kazao da “apsolutno može”.

“Narativi koji su dominantni u srpskom društvu ne uključuju konkretne događaje iz tih ratova, niti uzimaju u obzir istorijske činjenice. Radi se o mitu, a on sam po sebi uopšte ne traži preispitivanje”, kazao je Popović.

On je rekao da je njegov najveći strah da ostane opšti utisak da je taj rat bio tek jedna od redovnih epizoda u kojima se balkanski narodi kolju međusobno i u kojima uvijek možemo da očekujemo zločine kao prateći ratni folklor.

“Postoje istorijske činjenice, postoji pravo žrtava i cijelih društava na istinu i postoji kontekst u kom su ratovi izazvani i vođeni, a zločini činjeni u ime nacionalističkih ideologija. Vodiće se velika borba u budućnosti da sačuvamo ove fakte i pokažemo ih budućim generacijama, kako bismo ih istrgli iz kandži istorijskog revizionizma čiji je cilj da služi upravo ideologiji koja je do ratova dovela - nacionalizmu”, istakao je Popović.

Klasić je, odgovarajući na pitanje može li generacija koja nije živjela rat devedesetih razviti potpuno drugačiju sliku o Mladiću, rekao da ne može.

On je kazao da mlađe generacije u Srbiji, Bosni i Hercegovini, prije svega u Republici Srpskoj, u dominantnom javnom i obrazovnom prostoru nisu imale priliku čuti dovoljno kritičan prikaz Mladićeve uloge i ratova devedesetih.

“Generacije ljudi rođenih osamdesetih, kamoli generacije koje su rođene 90-ih i 2000-ih i dalje, odrastaju u društvu u kojem niti u obrazovnom sistemu, niti u javnom prostoru od strane novinara, političara, intelektualaca, nisu mogli u mejnstrimu čuti ništa negativno niti o Ratku Mladiću, niti išta negativno uopšte o politici Beograda, Banjaluke, Pala, o onome što se događalo 90-ih godina”, kazao je Klasić.

Istakao je da ima pojedinaca koji se tome protive, ali da su u velikoj manjini.

“Treba reći da danas ako živite u Srbiji ili Republici Srpskoj i želite propitivati taj narativ i te činjenice, doći ćete u nezavidan društveni položaj. Bilo ako negdje radite, bilo u školi, na fakultetu, bićete osuđivani zbog takvog stava, da ne kažem nešto gore. Znam ljude intelektualce koji su morali napustiti svoje gradove pod prijetnjom baš zato što su dovodili u pitanje takve narative”, istakao je Klasić.

On je kazao da se boji da, za razliku od ljudi koji su sudjelovali u cijeloj toj priči i koji su negdje svjesni što se događalo, bez obzira što možda sebi i drugima ne žele priznati, većina mladih ljudi ima samo ono što vide i čuju u školi, na televiziji, od političara i u porodici.

Popović: Žrtve i zločini potisnuti iz dominantnog istorijskog narativa

Popović je kazao da je istorijsko sjećanje potpuno izmijenjeno kroz glavne instrumente politike istorije pod kontrolom srpskih vlasti - medije, udžbenike, instiitucije.

On je ocijenio da je dominantna slika u potpunosti očišćena od bilo kakvog stvarnog istorijskog sadržaja, posebno od žrtava, zločina i ratnog konteksta. “Ratovi više nisu pokušaj Miloševićeve vlasti da prekroji granice postjugoslovenskih država, već su rezultat zavjere i borbe susjednih naroda koji su predstavljeni kao vječni neprijatelji Srba, uz navodnu podršku velikih sila, koje su takođe predstavljene kao dio antisrpske zavjere”, istakao je Popović.

On je rekao da se, kako bi borba srpske strane devedesetih izgledala impresivnije, neprijatelji naknadno dodaju, pa se danas promoviše i mit da je VRS u Bosni ratovala protiv Al Kaide.

“Dakle, sve je dozvoljeno kada je u pitanju izmišljanje istorije radi vrlo opipljive dnevnopolitičke koristi Vučićevog režima”, kazao je Popović.

Bojović i Asanović idu na sahranu u ime DNP-a

Demokratska narodna partija (DNP) saopštila je juče da će sahrani Ratka Mladića prisustvovati poslanik i član Predsjedništva te partije Vladislav Bojović i Mihailo Asanović, predsjednik Opštine Zeta i član Predsjedništva.

U ime predsjednika DNP-a Milana Kneževića, koji zbog ranije zakazanih aktivnosti u SAD-u ne može tog dana biti na sahrani, prisustvovaće njegov brat Mirko, dodaje se u saopštenju.

Sahrani će prisustvovati i predsjednik Slobodne Crne Gore Vladislav Dajković, sa delegacijom rukovodstva stranke.

Iz srpskog kulturnog centra “Patrijarh Varnava” iz Pljevalja je najavljeno da će organizovati autobus koji će dovesti zainteresovane građane na sahranu, a iz više gradova Bosne i Hercegovine takođe je organizovan ili najavljen prevoz za građane i bivše pripadnike Vojske Republike Srpske koji žele da prisustvuju sahrani.

( Željka Vučinić )