Ko zapravo daje moć vođi - vlast ili oni koji mu se pokoravaju?

Premijerom predstave „Vladalac“, autorke Jelene Jovanović, u režiji Marka Misirače, preksinoć je na Trgu između crkava u Budvi nastavljen program jubilarnog, desetog izdanja festivala „Ćirilicom“. Predstava je kroz farsu i satiru otvorila pitanje vlasti i odnosa pojedinca prema autoritetu, ali i mnogo složenije pitanje – zbog čega društvo pristaje da slijedi vođu, čak i kada prepoznaje mehanizme straha, pritiska i manipulacije.

Jovanović političku alegoriju prenosi u naizgled bezazleni prostor dječje igre. Kroz igru „Vladaoca“ razvija se slika društva u kojem se moć uspostavlja, prihvata i održava, dok strah, pasivnost, konformizam i potreba za pripadanjem postaju mehanizmi koji obične ljude pretvaraju u poslušne izvršioce sistema. Upravo zato predstava ne govori samo o onome koji vlada, već i o onima koji mu omogućavaju da vlada.

Režiser Marko Misirača predstavu posmatra i kao priču o društvenom pristanku na vlast i odnosu prema kultu vođe. Polazeći od književne i pozorišne tradicije satire, od Domanovićevog „Vođe“ do „Kralja Ibija“, Jovanović fokus ne zadržava samo na fenomenu vlasti, već ga pomjera prema pitanju odgovornosti onih koji pristaju na podređenost.

„Ono što je meni bilo posebno interesantno jeste to što predstava ne govori samo o vlasti i onome ko je na vlasti, nego o ljudima koji pristaju da budu robovi i da služe bilo kojem režimu.“

Misirača ukazuje i na prepoznatljiv obrazac društava koja grade kult vođe, posebno u balkanskom kontekstu, gdje se isti obrasci političkog i društvenog ponašanja iznova pojavljuju. Satira i farsa, smatra on, upravo zbog svoje prividne lakoće mogu otvoriti i najosjetljivija pitanja.

„Naš mentalitet na ovim prostorima, balkanski generalno, nekako ima taj usud da mora uvijek nekako da izgradi kult ili mit vođe. Imali smo u raznim istorijskim trenucima prošlosti iskustva, pozitivna, ali češće negativna, sa tim vođama u koje smo tako gledali kao bogove. Mi nikako da ovdje, na ovim našim prostorima, ustanovimo ideju promjene kao jednu civilizacijsku tekovinu i mislim da ova predstava o tome govori.“

Glumac Milovan Filipović, koji u predstavi nastupa sa Bojanom Ordinačev, Tanjom Živković i Branislavom Jerkovićem, ukazuje na univerzalnost motiva vladanja i igre moći:

„Ljudi se, otkad postoji civilizacija, igraju toga da budu vladari. Može se lako dogoditi da neko dobije državu kao igračku i onda se igra državom, ljudima i svime što je u njoj.“

Upravo u toj igri između dječjeg i ozbiljnog, naivnog i opasnog, „Vladalac“ pronalazi prostor za savremenu društvenu satiru. Predstava tako ne nudi jednoznačne odgovore, već publiku suočava sa pitanjem koliko odgovornost za stanje jednog društva pripada samo onome ko vlada, a koliko i onima koji njegovu moć prihvataju.

Pored Milovana Filipovića, Bojane Ordinačev, Tanje Živković i Branislava Jerkovića, autorski tim predstave čine dramaturškinja i autorka teksta Jelena Jovanović, scenografkinja i kostimografkinja Milica Đurov, kompozitor Branislav Pipović, dizajner svjetla Milivoje Buturović i koreograf Anđelko Beroš.

Prva repriza „Vladaoca“ biće izvedena večeras u 21 čas na Trgu između crkava, čime će publika imati još jednu priliku da pogleda predstavu koja kroz humor, grotesku i satirični postupak govori o ozbiljnim pitanjima moći i društvene odgovornosti.

Nakon koncerta Bilje Krstić i ansambla „Bistrik“, koji je noć za pamćenje na Trgu između crkava ispunio dobrom energijom i gdje je publika uživala u svakom trenutku, uz muziku koja spaja tradiciju, savremeni izraz i posebnu atmosferu Starog grada, jubilarni festival je u prethodnim danima donio i više različitih književnih i umjetničkih programa.

Djelo Crnjanskog ostaje važan predmet književnih istraživanja i tumačenja

Akademik, prof. dr Jovan Delić govorio je o Milošu Crnjanskom, njegovom djelu, poetici i mjestu u srpskoj književnosti. Susret jednog od najistaknutijih savremenih tumača književnosti sa djelom Crnjanskog bio je posvećen piscu čiji opus i danas ostaje važan predmet književnih istraživanja i tumačenja.

Poseban programski iskorak predstavljao je „Poetski eksperiment: Slovačko–južnoslovenski pogled izvan okvira“, u kojem su Monika Necpalova i Zvonko Taneski predstavili spoj književnosti, prevođenja, izvođačke i participativne umjetnosti i novih medija. Njihov zajednički projekat povezuje slovačku, srpsku i makedonsku književnu scenu, dok su multimedijalni radovi, projekcije i digitalni izraz otvorili prostor za drugačiji doživljaj savremene poezije.

Promocija knjige Igora Marojevića

Do završnice jubilarnog izdanja ostalo je još nekoliko važnih programa. Knjiga Igora Marojevića „Majko, pusti me da idem“ biće predstavljena 12. septembra. Riječ je o autobiografskom djelu zasnovanom na istinitoj porodičnoj tragediji, koje govori o odgovornosti države, ali prije svega o sudbini jedne porodice i gubitku koji je obilježio njen život. Knjiga je objavljena u izdanju „Štampar Makarije“ i „Obodsko slovo“.

Promocija knjige mitropolita Joanikija „Duh diše gdje hoće“ održaće se 13. septembra. Dan kasnije, 14. septembra, biće održan okrugli sto „Perspektive pisanja u digitalnom dobu“, posvećen promjenama koje digitalne tehnologije donose književnosti, autorima, čitaocima i načinu na koji nastaje i cirkuliše savremeni tekst.

Dušan Kovačević za kraj festivala

Festival „Ćirilicom“ biće završen 15. septembra razgovorom sa jednim od najznačajnijih savremenih dramskih pisaca i autora, Dušanom Kovačevićem, kojem će tom prilikom biti uručena nagrada „Sveti Stefan Štiljanović“ za doprinos književnosti, drami i filmu, kao i za stvaralaštvo koje povezuje humor i tragediju, istorijsko iskustvo i savremeni život, uz snažan odnos prema kulturnom pamćenju i srpskom jeziku.

Deseto izdanje festivala „Ćirilicom“, koji organizuju „Obodsko slovo“ i Udruženje izdavača i knjižara Crne Gore, uz pokroviteljstvo Opštine Budva, tako u završnici nastavlja program koji je tokom više od tri sedmice objedinio književnost, pozorište, operu, muziku, vizuelnu umjetnost i teme kulturnog pamćenja. Svi programi festivala su besplatni.

( Vuk Lajović )