VJT tvrdi da zvučnog topa nije bilo: Šta pokazuje hronologija događaja, a šta su rekli stručnjaci, UN i sud u Strazburu

Više javno tužilaštvo u Beogradu objavilo je na oko 200 strana analizu o tome šta se tačno desilo na protestu 15. marta prošle godine u Beogradu, navodeći da nije bilo zvučnog topa, već da je došlo do "panične reakcije" i da je uzrok tome što su studenti aktivirali protokol o povlačenju.

Međutim, studenti su, kako pokazuju izjave svjedoka i izvještaji medija sa skupa, prsluke skinuli nakon lančane reakcije i panike građana. Podsjećamo i da je kompanija Dženesis, koja proizvodi zvučne topove, saopštila ranije da u konkretnom slučaju nema dokaza da je korišćen LRAD, ali se pozvala na Earshot i objavila da je neko zvučno oružje ipak upotrebljeno nad demonstrantima u Beogradu. Stručnjaci su za N1 ranije govorili da je "malo vjerovatno da je događaj insceniran".

U saopštenju koje je danas izdalo Više javno tužilaštvo u Beogradu (VJT) navodi se da je na osnovu "svestranog razmatranja prikupljenih dokaza", utvrdilo da se 15. marta 2025. godine tokom studentskog protesta na Slaviji, na potezu od Terazija, duž cijele Ulice kralja Milana ka Trgu Slavija, dogodila "panična lančana reakcija kretanja građana".

VJT u saopštenju na svom sajtu navodi da uzrok tog kretanja nije upotreba tzv. "zvučnog topa", niti bilo kakvog sličnog uređaja, a najavljuje i krivično gonjenje svih koji su "namjerno uzrokovali i doprinijeli širenju neistinitih informacija" o upotrebi tzv. "zvučnog topa".

N1 podsjeća i da je predsjednik Srbije Aleksandar Vučić juče izjavio da je slučaj zvučni top "ordinarna laž" i da je zvuk na snimku koji je objavljen na društvenim mrežama nakon studentskog protesta "namješten naknadno".

Tužilaštvo je danas još saopštilo da je, u saradnji sa drugim državnim organima, uradilo analizu svih relevantnih događaja, podataka, činjenica i dokaza koji se tiču navodne upotrebe "zvučnog topa", na neprijavljenom javnom okupljanju građana 15. marta 2025. u Beogradu.

U zaključku su ocijenili da su netačni navodi podnosilaca krivičnih prijava, pisanja pojedinih medija i izjava drugih lica o navodnoj upotrebi tzv. "zvučnog topa" ili nekog drugog uređaja sličnih karakteristika.

Prikupljeni dokazi, kako su naveli, sa druge strane pružaju osnove sumnje da je u javnosti, "od strane određenih lica" došlo do "namjernog i unaprijed smišljenog širenja dezinformacija" o navodnoj upotrebi tzv. "zvučnog topa" ili drugog sličnog uređaja.

"Zatim, da su NN lica izmijenila originalne audio i video snimke sačinjene u momentu održavanja petnaestominutne tišine i tako izmijenjene ih javno objavila, tako da obrađeni snimci sadrže specifičan 'huk' koji navodi građane na pomisao da je zaista upotrijebljen uređaj koji proizvodi ovakav zvuk, te kako su ovakvi postupci doveli do višemjesečnog širenja panike i uznemirenja javnosti", tvrdi VJT.

Prema njihovim riječima, došlo je i do uznemirenja i angažovanja međunarodne zajednice koja je takođe uložila svoje resurse u pravcu provjere informacija da li je u Srbiji prilikom održavanja protestnog skupa zaista došlo do upotrebe takvog uređaja.

Prvi dio obrazloženja

Prvi dio obrazloženja, kako navodi VJT, odnosi se na analizu uzroka panične reakcije građana u vrijeme 15-minutne tišine, drugi dio obrazloženja se odnosi na analizu izjava građana datih u tužilaštvu i policiji i njihovih ljekarskih izvještaja, treći dio se tiče analize izvora iz kojih je došlo do, kako tvrde, širenja dezinformacije da je upotrebljen "zvučni top", dok se četvrti dio odnosi na pitanje postojanja dokaza o navodnoj upotrebi tog uređaja.

U zaključku se, pored ostalog, navodi da 15. marta 2025. godine ni u ulici Kralja Milana, niti na bilo kojoj drugoj lokaciji na kojoj je održan protestni skup, nije korišćen "zvučni top", odnosno akustični uređaj tipa "LRAD", niti bilo koje drugo sredstvo sličnih karakteristika, kao i da zdravstvene tegobe koje su učesnici skupa prijavili ljekarskim ustanovama "ne predstavljaju posljedicu korišćenja ovog, niti bilo kakvog sličnog uređaja".

"U našoj neurološkoj ambulanti u Urgentnom centru, od subote oko 20 časova pa do nedjelje u isto vrijeme, pregledano je ukupno 140 pacijenata i od toga je 41 pacijent imao gotovo identične tegobe - mučninu, vrtoglavicu, zujanje u ušima, glavobolju, oslabljen sluh. Praktično svi ti pacijenti su rekli i da u se u 19 sati i 11 minuta nalazili u Ulici kralja Milana, između SKC-a i Slavije", rekao je za N1 profesor Medicinskog fakulteta i neurolog dr Nikola Vojvodić.

"Analizom je, pored ostalog, utvrđeno da je uzrok lančanog kretanja učesnika skupa najprije nastao ispred Narodne skupštine, i to iznenadnom odlukom redara o aktiviranju 'protokola o povlačenju', što je ubrzo dovelo i do nastupanja posledice u vidu naglog povlačenja građana sa sredine kolovoza na gore pomenutim lokacijama", tvrdi VJT.

Prema njihovim riječima, ključni momenat koji dovodi do "aktiviranja" tog talasa lančanog kretanja učesnika skupa započinje na raskrsnici ulica Dragoslava Jovanovića i Kralja Milana, kada redari na toj lokaciji, nakon dobijanja informacije o "povlačenju" od strane drugih redara, skidaju prsluke i počinju da se trčećim korakom sklanjaju ka fasadama zgrada, u skladu sa svojim bezbjednosnim protokolom o povlačenju.

Dodali su da su veštačenjem telefona osumnjičenog Aleksandra Radića, koji je u javnosti predstavljen kao vojni analitičar, ali i pregledom sadržaja emisije "Direktno" koja je emitovana u večernjim časovima dana 15. marta 2025. godine na televiziji N1, "utvrđeni izvor, kao i mehanizam posredstvom kojeg je u javnosti došlo do propagiranja i širenja dezinformacija o navodnoj upotrebi tzv. zvučnog topa".

"Iz preduzete analize potvrđena je namjera Aleksandra Radića da nad javnim mnjenjem primijeni, kako navodi 'PSY OPS', odnosno 'psihološke operacije'", navodi se u saopštenju.

Tužilaštvo tvrdi je da ta Radićeva "namjera" dodatno potvrđena činjenicom da on "ni sam nije znao za koji uređaj da se opredijeli", odnosno da li da tvrdi da je upotrijebljen "zvučni top" ili "infrazvuk" ili eventualno "Vorteks".

Što se tiče snimaka samog momenta prekida petnaestominutne tišine, tužilaštvo je dodalo da je izvršilo uvid u snimke postavljene na platformi Jutjub i na društvenim mrežama.

"Međutim, tužilaštvo nije moglo da pokloni vjeru, po sadržini gotovo identičnim snimcima na kojima se čuje neobičan zvuk poput 'huka', budući da ostali snimci, sa istog mjesta događaja koji snimaju isti momenat prekida petnaestominute tišine, ne sadrže ovakav zvuk, već je na njima zabilježen zvuk pištaljki, komešanja i uspaničenih uzvika građana, što je gore dataljno objašnjeno", piše u saopštenju.

"Na osnovu izvršene analize i poređenja snimaka, kao i na osnovu komentara navedenih korisnika, zaključuje se da je snimak koji je sačinio i objavio korisnik Stefan Radić (Radio Puls Grocka) originalni snimak, dok su ostali snimci na kojima se čuje specifičan 'huk' naknadno obrađeni i objavljeni narednog dana", tvrdi VJT.

Navode da je utvrđeno da nijedan redar, niti policijski službenik koji se nalazio na licu mjesta obezbjeđujući skup, nije prijavio zdravstvenim ustanovama bilo kakve tegobe nakon održanog protesta.

Tvrde i da još jedna činjenica koja ukazuje na to da je riječ o "uobičajenim zdravstvenim tegobama", a ne o onima koje su uzrokovane upotrebom "nedozvoljenog uređaja" jeste ta da je na protestu bilo više desetina hiljada građana, dok se na pozive tužilaštva i policije odazvalo 151 lice od kojih je 113 lica dostavilo ljekarski izvještaj o povredama.

Naveli su da je spram pisanja medija i navoda pojedinih nevladinih organizacija da se njima javilo između 3.000 i 4.000 lica zbog navodnih tegoba zadobijenih usled upotrebe "zvučnog topa", na zahtjev tužilaštva da se dostavi spisak tih lica kako bi bila ispitana u svojstvu građana u tužilaštvu, civilne organizacije dostavile su spisak od samo 34 lica.

"Činjenicu da kritičnom prilikom nije korišćen tzv. 'zvučni top', niti drugi uređaj sličnih karakteristika, dodatno potvrđuju i dopisi i izjašnjenja BIA, Ministarstva odbrane i MUP RS i njegovih jedinica, na osnovu kojih se utvrđuje da pripadnici ovih državnih instituacija dana 15. marta 2025. godine nisu koristili uređaj u javnosti označen kao 'zvučni top', niti bilo koji drugi uređaj nalik ovom, kao i da pripadnici ovih institucija koji su obezbjeđivali skup nisu čuli, niti zapazili da je upotrebljeno sredstvo koje može izazvati opasnost po građane", ocijenilo je tužilaštvo.

U analizi se pored ostalog, konstatuje da činjenicu da nije korišćen akustični "LRAD" uređaj, potvrđuje i proizvođač ovog uređaja, kompanija "Genasys", u javnom saopštenju od 20. marta 2025. godine.

Pozvali su se i na obavještenje Republičkog seizmološkog zavoda od 9. aprila 2025. godine, na osnovu kog se utvrđuje da 15. marta 2025. godine u ulici Kralja Milana nisu uočene oscilacije tla kao posljedica potresa - zemljotresa, već da je bio vidljiv uobičajeni ambijentalni šum karakterističan za to mjerno mjesto.

Svjedočenja građana, Evropskog suda za ljudska prava, Ujedinjenih nacija, stručnih organizacija...

N1 podsjećada je, 15. marta 2025. godine u Beogradu na poziv studenata organizovan najveći skup u istoriji države. U sklopu programa održano je i 15 minuta tišine (kasnije je još jedna osoba podlegla povredama) za žrtve u padu nadstrešnice u Novom Sadu, ali se na 11. minutu prolomio zvuk, koji su građani kasnije opisali kao sličan naletu aviona ili nekog vozila koje velikom brzinom nailazi na okupljene u Ulici kralja Milana, od pravca Terazija prema Slaviji.

Masa u ovom dijelu grada razdvojila se na dva dijela i nastala je velika panika među ljudima. Narednih dana u javnosti su izašle optužbe da je korišćeno sonično oružje – zvučni top.

Vlast je negirala da se bilo šta od navedenog dogodilo, ali je otkriveno da policija posjeduje zvučne topove pod nazivom LRAD 450XL, za koje je prvo tvrdila da ih uopšte ne posjeduje, pa da ih ima ali da stoje u magacinima, da bi na kraju Danas otkrio da su uređaji ipak montirani na policijskim vozilima, kao i da su ta vozila bila na ulicama Beograda tog dana.

Nakon tog incidenta veliki broj građana javljao se ljekarima, prijavljujući slične simptome - vrtoglavicu, glavobolju, mučninu i zujanje u ušima. Nevladine organizacije, u koje spada i Beogradski centar za ljudska prava, kažu da su prikupile oko četiri hiljade svjedočanstava sa lica mjesta, zavodeći tako i posljedice toga što se desilo.

"Neki su čak rekli da su osjetili neku vrelinu. Bilo je ljudi koji su izgubili svijest, koji imaju problema sa disanjem, koji kažu da su došli do problema sa pritiskom, koji su jako uznemireni, puno ljudi se povrijedilo u tom stampedu, u toj gužvi koja je uslijedila nakon što se to dogodilo. Svi ljudi su nam saopštili da je taj zvuk dolazio, odnosno taj talas, iz pravca Terazija. Najveći broj ljudi sa kojima smo pričali i koji su nam se javili bili su kod pozorišta, kod Ideje London, kod Beograđanke, dakle u tom dijelu, i svi su rekli da je sa ove strane dolazio taj zvuk", ispričao je Ilić.

N1 je takođe razgovarao sa građanima koji su svjedočili o tegobama i samom događaju.

"Nismo znali da l' neko puca, da l' neko gađa kamenjem", priča Aleksandar.

"Čuo se neki zvuk sličan, mogla bih da kažem, slijetanju aviona", "kao da 20 automobila ide na nas", "razbježali su se na dvije strane. Nije uopšte ličilo na neki stampedo, više kao nešto što je samo prošlo pored nas".

Radio Slobodna Evropa je razgovarala sa stručnjakom Earshota Lorencom (Lawrence) Abu Hamdanom koji je kazao da je prikupljeno oko 3.000 svjedočenja i da su analize ove organizacije pokazale da je "malo vjerovatno da je sve moglo biti iscenirano".

N1 je izvještavao kako su bolnice u Beogradu i Novom Sadu bile pune građana koji su se dan nakon protesta javljali sa istim tegobama, a upravo su ova svjedočenja bila povod da Evropski sud za ljudska prava donese privremenu mjeru.

U vezi sa zahtjevom podnosilaca da Sud ukaže da bi država trebalo da spriječi upotrebu zvučnog oružja ili sličnih uređaja na budućim protestima od strane države i/ili nedržavnih aktera, Sud je ukazao Vladi da, do daljeg, bilo koja upotreba zvučnih uređaja za kontrolu okupljenih građana (osim u komunikacione svrhe) mora da bude spriječena ubuduće.

Sa druge strane, kompanija Genesis, koja proizvodi zvučne topove kojima rukuje srpska policija, saopštila je da video i audio dokazi sa incidenta u Beogradu 15. marta koje su do sada pregledali i preslušali ne potvrđuju upotrebu LRAD-a. Međutim, istovremeno navode nalaze organizacije Earshot, prema kojima je protiv učesnika protesta zaista upotrebljeno neko zvučno oružje.

N1 podsjeća da je organizacija Earshot objavila detaljan izvještaj u kom se navodi da je "veoma vjerovatno" da su demonstranti, koji su 15. marta 2025. godine učestvovali u tihoj protestnoj šetnji u centru Beograda, bili meta ciljanog napada korišćenjem usmjerenog akustičnog oružja.

Earshot ističe da je na osnovu dostupnih dokaza najvjerovatnije riječ o sofisticiranom zvučnom napadu usmjerenog tipa, kakav do sada nije javno zabilježen na ovim prostorima.

Nil Korni iz Omega fondacije, odgovarajući na pitanje da li istragom treba da se bave FBi i FSB, Korni kaže da je to posao za međunarodni eksperte i eksperte Ujedinjenih nacija, navodeći da je sam događaj "vrlo specifičan".

Izvjestiteljke Ujedinjenih nacija takođe istražuju ovaj incident, a vlast već godinu dana ignoriše ponudu UN. Takođe, VJT navodi da je lančanu reakciju izazvalo to što su studenti naglo bacili prsluke, međutim, studenti su, kako su prenijeli mediji i fektčekeri, prsluke bacili nakon lančane reakcije i panike građana - zvučni talas se pojavio oko 19:11, a odmah nakon toga studenti su počeli da se povlače, skidaju redarske prsluke i pozivaju na povlačenje.

( D.C. )