Preleti ISS-a i Tiangonga iznad Crne Gore

Tokom septembra iz Crne Gore će postojati veoma dobri uslovi za večernje posmatranje preleta Međunarodne svemirske stanice (ISS) i kineske svemirske stanice „Tiangong“.

Svaka od ovih stanica obiđe Zemlju za oko sat i po, ali njihove prelete najčešće ne možemo da vidimo. Tokom dana Sunčeva svjetlost otežava posmatranje, dok noću stanice često prolaze kroz Zemljinu sjenku i tada ne reflektuju Sunčevu svjetlost. Najbolji uslovi za njihovo posmatranje zato nastaju u sumrak i tokom prvih večernjih sati, kada je nebo već tamno, a svemirske stanice na velikoj visini još uvijek obasjava Sunce.

Međunarodna svemirska stanica najveći je vještački satelit u orbiti oko Zemlje i jedan od najskupljih objekata koje je čovjek ikada napravio. Kreće se na visini od oko 400 kilometara, a već više od četvrt vijeka na njenoj palubi neprekidno borave ljudi - astronauti i kosmonauti iz Sjedinjenih Američkih Država, Rusije, Evrope, Japana i Kanade.

Sa Zemlje ISS izgleda kao veoma sjajna zvijezda koja se polako kreće preko neba. Od aviona se lako razlikuje po stabilnoj bijelo-plavičastoj svjetlosti. Avioni, za razliku od stanice, imaju trepćuća svjetla, kao i crveno i zeleno navigaciono svjetlo. Ponekad Sunčeva svjetlost može snažno da se odbije od solarnih panela ISS-a, pa stanica na nekoliko trenutaka postane primjetno sjajnija.

Sjaj ISS-a na nebu može se uporediti sa sjajem planete Venere, koja se ovih dana takođe dobro vidi na zapadu nakon zalaska Sunca.

Kineska svemirska stanica „Tiangong“ nekoliko puta je manja od ISS-a, ali je i dalje jedan od najvećih vještačkih objekata u orbiti oko Zemlje. Njeno posmatranje iz Crne Gore nešto je teže jer se njena orbita nalazi bliže ekvatoru. Zbog toga se iz naših krajeva pojavljuje relativno nisko iznad južnog ili jugozapadnog horizonta.

ISS će tokom gotovo cijelog septembra biti moguće posmatrati u večernjim satima, neposredno nakon zalaska Sunca. Stanica će se najčešće pojavljivati na zapadu ili sjeverozapadu i kretati prema istoku. „Tiangong“ će, međutim, biti vidljiv samo tokom narednih nekoliko dana.

Posebno zanimljiva prilika očekuje se 14. septembra u 19:34, kada će se sa zapadne strane neba gotovo istovremeno pojaviti obje svemirske stanice. Za posmatranje ovog događaja posebno je pogodno mjesto sa otvorenim pogledom prema zapadnom i južnom horizontu, na primjer morska obala, iako se ISS zbog velike sjajnosti veoma dobro vidi i iz gradova.

Ponekad je istu stanicu moguće vidjeti dva puta tokom jedne večeri. Pri drugom preletu ona obično brzo ulazi u Zemljinu sjenku. Posmatrač tada može da vidi zanimljiv trenutak kada se „zvijezda“ koja se polako kreće nebom iznenada ugasi i nestane.

Na noćnom nebu moguće je vidjeti i brojne druge vještačke objekte. Među njima su sateliti Starlink, koji neposredno nakon lansiranja ponekad lete u dugom nizu, poznatom kao „Starlink voz“, zatim pojedinačni meteorološki i drugi sateliti, kao i svemirski otpad - neaktivni sateliti i gornji stepeni raketa.

Najbolje uslove za posmatranje satelita, planeta i zvjezdanog neba pružaju tamniji krajevi na sjeveru Crne Gore, područje Durmitora i Žabljaka, Prokletija i okoline Plužina. Ipak, najsjajniji objekti, poput ISS-a, mogu se vidjeti gotovo iz svakog dijela Crne Gore - pod uslovom da pogled ne ometaju oblaci, dim od šumskih požara ili saharska prašina.

Autor je ruski bloger, novinar i popularizator kosmonautike. Trenutno živi u Crnoj Gori

Tabela vidljivosti ISS-a i „Tiangonga“ u septembru 2026:

Navedeno je vrijeme kada se svemirske stanice pojavljuju iznad zapadnog horizonta. Njihov sjaj se zatim povećava, a najveću sjajnost obično dostižu nakon dvije do tri minute, kada se podignu visoko na nebu.

( Vitalij Jegorov )