Noć kada je švedska desnica prestala da pobjeđuje

Kada su krajnje desničarske, antiimigrantske Švedske demokrate na izborima 2022. osvojile rekordnu petinu glasova, njihov lider i izvođač vikinškog roka Jimi Okeson poveo je pristalice u spontano slavljeničko kolo. Prošle nedjelje je, međutim, podijum za igru uglavnom bio prazan.

Umjesto toga, stranački veterani u svom hotelskom štabu u blizini centra Stokholma sumorno su prihvatali nešto što do tada nikada nijesu vidjeli: pad podrške na parlamentarnim izborima.

“Znali smo da uvijek postoji mogućnost da budemo kažnjeni poslije ove četiri godine saradnje sa vladom, ali nijesam mislio da će pad biti ovoliki”, rekao je za Rojters stranački veteran Ričard Jomshof (57), koji je upravo napisao knjigu o islamu pod naslovom “Kafir”, što na arapskom znači nevjernik.

Obično raspoloženi Okeson tiho je otišao nakon šestominutnog obraćanja pristalicama, bez razgovora sa novinarima, pošto je njegova stranka izgubila oko tri procentna poena podrške, više nego bilo koja druga partija.

Pad podrške Švedskim demokratama bio je presudan faktor koji je opoziciji lijevog centra donio tijesnu pobjedu nad desnim vladajućim blokom premijera Ulfa Kristersona.

Kristerson je juče, nakon objavljivanja konačnih rezultata, podnio pismo ostavke predsjedniku parlamenta.

Okeson (47) pridružio se Švedskim demokratama 1995. godine i proveo dvije decenije vodeći stranku od političke beznačajnosti i povremenih kontroverzi do glavnih tokova politike, nakon što je na parlamentarnim izborima godinu ranije osvojila svega 0,25 odsto glasova.

Međutim, na najnovijim izborima u toj nordijskoj zemlji sa gotovo 11 miliona stanovnika, čini se da su ih njihove najtvrđe politike koštale podrške, posebno u sve multikulturalnijim gradovima, gdje je izlaznost porasla, a lijevi centar napredovao.

Lideri Švedskih demokrata priznali su da su politike poput predložene zabrane islamskih marama možda podstakle njihove protivnike da izađu na izbore.

Izlaznost presudila ishod

Time je Švedska krenula protiv evropskog trenda jačanja desnice, iako su Švedske demokrate uspjele da švedsku politiku, posebno po pitanju migracija, snažno pomjere udesno.

Analiza kompanije Vera Policy, urađena za Rojters uz pomoć vještačke inteligencije, pokazala je da je u 786 izbornih jedinica u kojima je najmanje 50 odsto stanovnika rođeno u inostranstvu ili su im oba roditelja rođena u inostranstvu, lijevi centar osvojio 73.000 glasova više nego na prethodnim izborima - što je značajan pomak u ovako tijesnoj trci.

“Ovi izbori su dijelom bili pitanje mobilizacije birača, što je neuobičajeno za Švedsku”, rekao je za britansku agenciju osnivač Vera Policy Gustav Kareskog Rebinder.

Izlaznost je u tim, gotovo isključivo urbanim izbornim jedinicama, porasla za oko tri procentna poena, na 67,5 odsto.

Izlazna anketa je takođe pokazala da je 67 odsto birača neevropskog porijekla - koji čine oko 13 odsto biračkog tijela - glasalo za lijevi centar.

“Švedske demokrate su bile veoma uspješne u nametanju strože migracione politike”, rekla je Dženi Madestam, politikološkinja sa Univerziteta Sedertorn. “Ali kada se pređe na sljedeću fazu, odnosno politiku asimilacije koju Švedske demokrate žele da sprovedu, mislim da su mnoge imigrantske grupe postale zabrinute.”

Platili cijenu učešća u vlasti

Grupa opozicionih partija lijevog centra, predvođena Socijaldemokratama Magdalene Anderson, osvojila je 176 poslaničkih mjesta na izborima u nedjelju. Desni blok Ulfa Kristersona osvojio je 173 mandata, saopštila je juče izborna komisija.

Anderson, koja je 2021. postala prva žena na čelu švedske vlade, rekla je da će zemlja krenuti novim pravcem nakon četiri godine tokom kojih je vlada vodila oštru politiku prema imigraciji i kriminalu.

“U posljednje vrijeme bilo je onih koji se nijesu osjećali dobrodošlo u našoj zemlji”, rekla je u govoru objavljenom na platformi X. “Njima želim da poručim: Sada počinje nova era. Za to je švedski narod glasao.”

Švedske demokrate su, u poređenju sa prethodnim izborima, zabilježile pad podrške u 285 od ukupno 290 opština u Švedskoj.

“Imali smo svojevrsnu poziciju autsajdera i to nam je pomagalo da mobilišemo birače koji su kritični prema sistemu”, rekao je Joakim Larson, predsjednik Švedskih demokrata u Tierpu, maloj radničkoj opštini sjeverno od Stokholma.

“Ali ako umjesto toga izaberemo put na kojem smo samo nešto bolja verzija Umjerene stranke (Ulfa Kristersona), onda ne mislim da ćemo privući te birače koji su kritični prema sistemu.”

Stranka se prošle godine izvinila zbog nekadašnjih veza sa neonacizmom i antisemitizmom, što je bio dio napora da predstavi umjereniji imidž, dok je istovremeno ostala najglasniji zagovornik stroge politike prema imigraciji.

Generalni sekretar stranke Matijas Bekstrom Johanson rekao je da birači često kažnjavaju partije koje su na vlasti, ali je dodao da su predložena zabrana tradicionalnih islamskih marama za žene i novčani podsticaji za povratak imigranata u zemlje porijekla možda mobilisali protivnike stranke.

“Problem je za demokratiju kada jedna opcija u određenim područjima dobije 97 odsto glasova”, rekao je za Rojters, tvrdeći da su protivnici u pojedinim gradskim sredinama širili strah među biračima.

Jedno od takvih područja je Rinkebi, malo predgrađe na sjeveru Stokholma u kojem živi brojna švedsko-somalska zajednica. Tamo je oko 94 odsto birača glasalo za lijevi centar, dok je izlaznost porasla za oko 10 procentnih poena u odnosu na prethodne izbore.

Aiša Hasan Abdi (37), kćerka somalskih imigranata koja nosi hidžab, rekla je da podržava lijevi centar i da ju je uznemirio prijedlog zabrane marama.

“Tvrde da je ovo slobodna zemlja, a ipak se miješaju u kulturu i izbore drugih ljudi”, rekla je za Rojters na glavnom trgu u predgrađu, gdje je Okeson glasao uz opasku da to mjesto ne izgleda kao Švedska.

“Za mene je to veoma lično pitanje”.

( N.B. )