Kremlj promoviše ratne veterane kao novu rusku elitu

Oni predvode partijske liste, pojavljuju se u predizbornim spotovima i učestvuju u televizijskim debatama. To su Rusi koji su ratovali u Ukrajini i imaju istaknuto mjesto na parlamentarnim izborima koji su počeli danas.

Izborni zvaničnici navode da je gotovo 200 kandidata služilo u Ukrajini, dok ih Kremlj predstavlja kao dio ruske “prave elite” - u nastojanju da pokaže da će veterani rata, koji traje već četiri i po godine, imati počasno mjesto u civilnom životu.

Međutim, malo analitičara vjeruje da će većina njih ikada imati stvarnu moć unutar ruske vladajuće klase. Oni smatraju da se isticanje veterana koristi i kako bi se više muškaraca podstaklo da dobrovoljno odu u rat, piše Asošiejtid pres (AP).

Nezavisni ruski mediji redovno izvještavaju o veteranima koji su se vratili sa fronta i potom bili umiješani u napade, pijane tuče, pa čak i ubistva. Neka od tih krivičnih djela počinili su muškarci koji su u vojsku regrutovani iz zatvora.

Ovo su prvi izbori za Državnu dumu, donji dom parlamenta, od početka rata, a održavaju se i u djelovima Ukrajine koje je Rusija zauzela i protivpravno anektirala. AP navodi da Kremlj strogo kontroliše izborni proces, nastojeći da učvrsti narativ o širokoj podršci ratu i svojim potezima pruži privid legitimiteta.

Većina partija koje podržavaju Kremlj i kojima je dozvoljeno da učestvuju na izborima ima kandidate označene kao učesnike SVO-a - ruske skraćenice za “specijalnu vojnu operaciju” u Ukrajini.

Jedan od istaknutijih kandidata je Vladislav Golovin (29) iz vladajuće Jedinstvene Rusije, koji je učestvovao u bici za ukrajinski lučki grad Mariupolj i izgubio dio noge. Pojavljivao se na događajima sa predsjednikom Vladimirom Putinom, koji mu je dodijelio zvanje Heroja Rusije, najviše državno odlikovanje.

Golovin je 2024. učestvovao u Putinovom programu “Vrijeme heroja”, koji priprema veterane za karijere u državnoj upravi. Sada vodi vojno-patriotsku omladinsku organizaciju Mlada armija, ali se nalazi i na zapadnim listama sankcija.

Jedinstvena Rusija ima nekoliko desetina kandidata sa ratnim iskustvom iz Ukrajine. Među njenim vodećim kandidatima je i Jevgenij Podubni, ratni izvještač državne televizije koji je ranjen u napadu ukrajinskog drona.

Ultranacionalistička Liberalno-demokratska partija među vodećim kandidatima ima Alekseja Vereščagina, za kojeg se navodi da se 2014. priključio separatističkoj pobuni u istočnoj Ukrajini koju podržava Moskva i da je predvodio brigadu dobrovoljaca.

“Mi smo oni koje je otadžbina pozvala da se bore za ‘ruski svijet’ i borićemo se”, rekao je u predizbornom spotu Vereščagin, rođen u Kijevu, koristeći izraz koji je Putin popularizovao, naročito nakon što je Moskva 2014. pripojila Krim.

Ukrajinska policija je u martu objavila fotografiju osobe za koju tvrdi da je Vereščagin i saopštila da ga istražuje zbog njegove navodne uloge u upadima u kuće i prijetnjama civilima u Kijevskoj oblasti 2022, prije nego što su ukrajinske snage ponovo preuzele to područje.

Policija je navela da se protiv Ukrajine borio više od deset godina. Vereščagin se nije javno izjasnio o tim optužbama, a njegova partija nije odgovorila na zahtjev AP-a za komentar.

Kremlj pokušava da privuče nove vojnike

Promovišući veterane u kampanji za Dumu, Kremlj želi da pokaže potencijalnim regrutima da bi se borili “za neki viši cilj” i da ih poslije rata čekaju dobre mogućnosti za napredovanje, rekao je Nikolaj Petrov, viši istraživač centra NEST, koji je osnovao ruski biznismen i opozicionar u egzilu Mihail Hodorkovski.

Međutim, Rusija istovremeno “ne zna šta da radi” sa ljudima koji se vraćaju sa fronta, rekao je Petrov za AP, pa im zato uglavnom nudi pozicije bez značajnije moći, dok prednost pri napredovanju daje onima koji su i prije rata bili dio državnog aparata.

Bivši Putinov pisac govora, a sada politički analitičar Abas Galjamov, bio je još direktniji, nazivajući takva obećanja “praznom pričom”.

Da bi privukle još muškaraca u vojsku, vlasti moraju da im “obećaju sve što žele da čuju, od novčanih isplata do laskanja i priča o njihovoj posebnoj veličini i doprinosu izgradnji nove Rusije”, rekao je Galjamov za AP.

Težak povratak iz rata

AP piše da povratak u civilni život nije jednostavan za mnoge veterane. Većina onih koji su potpisali ugovore sa vojskom ne može da ih raskine zbog Putinovog ukaza o “djelimičnoj mobilizaciji” iz 2022. godine, a ni oni koji su te godine mobilisani još nijesu demobilisani. Iz vojske mogu biti otpušteni teško ranjeni ili oni koji su dostigli određenu starosnu granicu, dok pojedine specijalne jedinice, prema izvještajima, nude ograničeno trajanje angažmana.

Oko 167.000 pripadnika vojske se vratilo iz Ukrajine, rekao je u decembru Sergej Novikov, zvaničnik predsjedničke administracije, iako ruski mediji i stručnjaci smatraju da je stvarni broj vjerovatno veći.

Konkurencija za program “Vrijeme heroja” je velika, a među uslovima su visoko obrazovanje i iskustvo u upravljanju. Od više od 65.000 prijavljenih tokom 2024. i 2025. godine, primljeno je samo 168 ljudi, prema podacima sa sajta programa. Oko 80 njih je dobilo različite funkcije na državnom, regionalnom ili lokalnom nivou.

Nezavisni ruski portal Meduza objavio je u junu da je najmanje 1.300 veterana dobilo funkcije u državnoj upravi, izabrano u lokalne parlamente i savjete ili zaposleno u kompanijama i ustanovama koje podržava država. Oko 850 njih imalo je neku vrstu iskustva u državnim ili povezanim strukturama i prije odlaska u rat, navela je Meduza, zaključujući da je većina onih koji su imali koristi od takvih programa već ranije pripadala vladajućoj klasi.

AP nije mogao nezavisno da potvrdi te podatke, ali su česti izvještaji o državnim zvaničnicima i poslanicima koji su služili u Ukrajini, a zatim se vratili na prethodne civilne funkcije.

Poslanik Dume Aleksej Žuravljov, lider partije Rodina, odnosno Otadžbina, govorio je da je služio na frontu dok je istovremeno zadržao poslaničko mjesto, kao i neke njegove kolege. On je nedavno oštro reagovao na komentar jednog jutjubera koji je pitao zašto se ne bori puno radno vrijeme u Ukrajini. Žuravljov je kasnije rekao da provodi “više vremena na ratištu nego u Dumi”.

Guverner Tambovske oblasti Jevgenij Pervišov, kandidat Jedinstvene Rusije koji je ranije bio gradonačelnik Krasnodara i poslanik Dume, služio je u Ukrajini 2022. u sastavu posebne vojne jedinice.

Britanska vlada je 2024. tu jedinicu opisala kao formaciju sa “neuobičajeno velikim brojem članova Jedinstvene Rusije i sinova zvaničnika Kremlja”. Britansko Ministarstvo odbrane je navelo da je jedinica uglavnom angažovana u operacijama dronovima daleko od fronta, što političkim elitama omogućava da “zaobiđu uobičajene zahtjeve ruske vojne službe uz zagarantovanu bezbjednost”.

Nakon manje od godinu dana službe, Pervišov je primljen u program “Vrijeme heroja”, a potom postavljen za vršioca dužnosti guvernera Tambovske oblasti, prije nego što je u septembru 2025. izabran na tu funkciju.

Slabi entuzijazam za Putinova obećanja

Ivan Filipov, koji proučava propagandu i prati vojne i proratne blogere, kaže da takvi primjeri podstiču razočarenje unutar proratne zajednice, koja je u početku sa oduševljenjem dočekala Putinovo obećanje o stvaranju nove “elite”.

“Bili su veoma srećni kada je izgovorio te riječi, ali se prilično brzo pokazalo da se ne radi o pravim veteranima”, rekao je Filipov za AP. Umjesto toga, kaže on, riječ je i o ljudima koji su jednom otišli na ratište, “ispalili granatu iz haubice, dobili veteransku legitimaciju” i vratili se na funkciju.

Sada, dodao je, i zagovornici rata shvataju da vojnike po povratku čeka “težak život”.

“Jasno im je da im niko neće dozvoliti da dođu na vlast”, rekao je Filipov.

Novikov, zvaničnik Kremlja, rekao je u decembru da su “desetine hiljada” veterana i dalje nezaposlene i da to predstavlja “opasnu zonu rizika”.

Kada je riječ o davanju stvarne političke moći veteranima, Kremlj prirodno preferira “racionalne birokrate” koji imaju vojno iskustvo, rekao je Petrov.

“Vlastima uopšte nijesu potrebni banditi koji se odatle vraćaju”, dodao je.

( A.Š. )