Privatna svojina je postala fiktivna: Hjalmar Šaht - finansijski genije u službi zla (2)

(Nastavak iz prošlog broja Arta)

Kao čovjek vrhunske sumnje, Šaht je čitavu privredu i državnu administraciju hijerarhijski kontrolisao. Ekonomske slobode su gotovo ukinute. Tržište takođe. Niko nije mogao kupovati devize. Privatna svojina je postala fiktivna. Dominirala je državna svojina, čak u svim detaljima. Privatnici su dobijali planove - čitaj: naređenja - za rad za njemačku, najčešće vojnu proizvodnju.

Devize su se slivale u Centralnu banku i imale su vrhunsku tajnost. Bankarski portfelj niko nije znao.

Tržište kapitala je gotovo u svemu bilo kontrolisano od stane Centralne banke tj. Šahta.

Šaht se “bacio” na izgradnju javnih radova čime je postepeno smanjio nezaposlenost stanovništva. Ali država nije imala dovoljno novca za ova plaćanja. A javni radovi su imali veliki propagandni efekat. (U svojim memoarma Alber Šper tvrdi da je čuo kako je Hitler bio bijesan na Šahta, jer je ugled njega i njegove vlasti bio doveden u pitanje.)

Ali i ovdje se vidi Šahtovo finansijsko čarobnjaštvo.

Inovativni Šaht, rukom mađioničra, 1934. godine “iz rukava” vadi dobitnu kombinaciju. Plasirao je na tržištu tzv. mefo-bills koje su - za saveznike - bile nevidljive. Rajh banka je izdavala ovo sredstvo plaćanja sa rokom dospjeća od 6 mjeseci do 5 godina. Ukupan volumen ovog sredstva plaćanja je iznosio između 12 i 14 milijardi maraka a preko 68 % ovog novca je išlo na naoružanje Njemačke. (Ovaj novac se nije pojavljivao i bio vidljiv u državnim bilansama. Vodio se vanbilansno.)

“Firma” ovog sredstva plaćanja nije imala nikakvu aktivu, niti zaposlene radnike itd.

Dakle, Šaht je trampi dodao novu “finansijsku” suštinu. Država je plaćala firmama mefo-bilsima čiji vlasnik nije bio poznat. Šaht je “firmu” nazvao Mefo. Dakle, riječ je o fantomskoj firmi čije je sredstvo plaćanja bio realnost, realni novac.

Ukupan volumen ovog novca niko osim njega tj. Rajhbanke nije znao. Niti smio znati. Finansijski objašnjeno, banke su znale samo svoj portfelj i ništa više.

Saveznicima informacije o ovim sredstvima su bile strogo zabranjene i nedostupne.

Dakle, koristeći logiku tadašnjeg modernog kapitala, Šaht je inovirao međunarodne finansije i iskoristio ovo sredstvo plaćanja za uspon fašizma u zemlji.

Ipak, ovo sredstvo plaćanja nije bila prevara. Jer iza njega je stajala država sa svojim uspješno vođenim raznim ekonomskim politikama (poreske, svojinske i druge).

Njemački bankari su lako mogli znali da je riječ o nekonvencionalnoj valuti. A opet imali su i do 40% ove “valute” u svom portfelju. Ovim je Šaht držao banke u svojoj ruci. Time je omogućio Hitleru da banke moraju alocirati svoj novac onamo gdje on želi. A to je bila vojna industrija.

Ovaj genijalni Šahtov finansijski izum sadržavao je jedno od sjemena rata. Vojni budžet Njemačke je skočio sa 780 miliona maraka iz 1934. g. na 18.7 milijardi maraka 1938. godine dijelom zahvaljijući Šahtovim “mjenicama”.

Ali Šaht ne bi bio Šaht da nije “vidio” pomoćnika ne samo u Nacističkoj partiji i u Hitleru lično, već i u njemačkom narodu koji je bio značajno “inficiran” masovnom i ubrzanom fašizacijom. A to znači - tiha osveta saveznicima.

Drugim riječima, interesi Šahta i njemačkog naroda su se susreli i poklopili.

Šaht je poreski sistem temeljno promijenio 1935/6. godine.

Srednji i visoki slojevi stanovništva su visoko oporezovani, jer su jedino oni imali nešto ušteđevine. Ovaj sloj stanovništva je plaćao porez i na neto-dohodak, a ne samo na imovinu.

Porodica sa više djece, imala je poreske (i brojne druge) populističke olakšice.

Dobit firmi se morala reinvestirati u zemlji. U suprotnom, porezi su bili enormni. Porezi vojnoj industriji su bili minimalni, a u hemijskoj industriji ih nije ni bilo.

Dugoročne obveznice su služile isključivo vojnoj industriji.

Šaht je bio posebno surov prema jevrejskom stanovništvu. On je u skladu sa nacističkom ideologijom, fiskalni sistem usmjerio protiv jevrejskog stanovništva.

Jevrejski bankari i trgovci su drastično oprezovani na osnovu tzv. Ninberškog zakona koji je objavio već 1935. godine. Ovaj zakon je isključio Jevreje iz njemačkog državljanstva. Time je stvorena “pravna” osnova za konfiskaciju njihove imovine. Na taj način Šaht je pribavio fantastičnu imovinsku korist državi.

Šaht je isključio Jevreje iz ekonomskog života u Njemačkoj. Time im je i fizički onemogućio opstanak u državi. Dakle, Jevreji nijesu imali pravo na biznis. Jevrejin ponudu o prodaji svoje imovine nije smio odbiti, iako su cijene bile smiješno male. Odbijanje je išlo ka direktnoj konfiskaciji. Eksproprijacija je dobila masovan karakter krajem 1938. godine.

“Kristalna noć” iz 1938. godine - koju je država organizovala, a procesom je rukovodio J. Gebels - samo je ubrzala procese jevrejske “demonetarizacije” i otimanja imovine. Riječ je o kolektivnoj i drakonskoj kazni prema Jevrejima za navodno paljenje i uništavanje njemačke imovine.

Jevreji su za štetu načinjenu u “kristalnoj noći” morali promptno da plate milijardu maraka. Ukupna cifra koju su Jevreji morali da plate je iznosila između 8.7 i 12 milijardi maraka.

Prethodno SA i SS odredi su uništili sindikalni pokret čemu se Šaht nije protivio. Naprotiv. Malobrojni socijal-demokrate i komunisti su već bili uništeni. (Njemečki komunisti su bili nešto žilaviji i ne tako malobrojni.)

Dakle, Šaht je privrednoj, poreskoj i drugim ekonomskim politikama dao režimski i ideološki (fašističko-rasni) karakter.

Spojio je ideološku osvetu naroda sa državnom ekonomijom i sa sobom lično.

Šaht je posebnu i permanentnu pažnju imao prema njemačkoj ratnoj industriji i njenom unapređenju. Nije štedio novac za inovativativne projekte, oslanjajući se na sopstvene izvore i snage.

Navedimo primjere njemačke proizvodnje nafte, sintetičkog kaučuka i azota koji je najpotrebniji ratnoj mašineriji.

Njemačka nije imala prirodne izvore nafte i kaučuka. A ove komponente su nezaobilazne za oružane snage.

Domišljati Šaht je odbio uvoz ovih komponenti jer je shvatio da rat dobijaju domaće, a ne uvozne sirovine. Time je isključio zavisnost Njemačke od protivnika. Snažno je 1937/8. godine podržao krupnu njemačku hemijsku industriju praveći od hemijskoh preduzeća gigante.

Njemački hemičari - prije svih: Oto Han, Fric Haber, Rihard Vilstaten, Kurt Alder i Oto Ambros - te zaposleni u hemijskim gigantima su razvili načine proizvodnje sintetičkog kaučuka tzv. buna i nafte iz ugljenih škrljaca (!). (Interesantno je da je hemičar Fric Haber bio Jevrej.)

Ulaganja u ove proizvode su bila gigantska. Ali ulaganja u nove, inovativne tehnologije su doprinijele njemačkoj ratnoj nezavisnosti.

Proizvodnja nafte (dizela) zadovoljavala je krajem 1938-9. godine oko 45% potreba za tenkove, dok je proizvodnja sintetičkog kaučuka bila još i veća, oko 78%.

Interesantno je da je cijena koštanja vještački proizvedene nafte i kaučuka bila 4,2 do 5,6 puta viša nego na tadašnjem slobodnom ino-tržištu.

Ovaj Šahtov - ali i ne isključivo njegov - naum je bio ravan čudu.

(U teoriji se ovakva - opasna - politika “hodanja po ivici noža” naziva politika ekonomske autarhije, zatvorenosti.)

Slično je reagovao i povodom proizvodnje čelika kao ključne komponente za izradu tenkova, topova i druge ratne opreme.

Takođe, njemačka hemijska industrija je proizvodila i sintetički azot kao ključnu komponente za municiju i poljoprivrednu proizvodnju (vještačka đubriva). Haber-Bošovom metodologijom, azot su dobijali iz vazduha.

Njemačka je obilovala rudom gvožđa u Salsgiteru. Ali ova ruda je bila niskog kvaliteta. Vrh njemačkih fašista je bacio oko na Švedsku i Norvešku jer su posjedovale rudu visokog kvaliteta.

Slično je bilo i u proizvodnji aluminijuma koji je neophodan u avio-industriji.

(Kraj u narednom broju Arta)

( Veselin Mitko Pavlićević )