CIN-CG Kažnjeni u inostranstvu, dobrodošli u Crnu Goru: Ko provjerava profesionalnu biografiju ljekara

U zvaničnom spisku ljekara sa licencama, koji vodi Ljekarska komora Crne Gore (LJKCG), nalazi se dr Borko Đorđević, specijalizovan za plastičnu, rekonstruktivnu i estetsku hirurgiju, iako američka sudska dokumentacija pokazuje dugu istoriju disciplinskih mjera protiv njega.

Kao njegov trenutni status navedeno je da je “u penziji”, a javno dostupni podaci upućuju na to da Đorđević i dalje pruža usluge iz oblasti plastične hirurgije.

Ovaj slučaj otvara šire pitanje koliko crnogorski sistem prati profesionalnu prošlost ljekara, a naročito onih koji su ranije radili u drugim državama.

Na platformi “Poslovna mreža” Đorđević je evidentiran kao ovlašćeni zastupnik kompanije “American Hospital for Plastic Surgery”, osnovane 2024, na čijem se sajtu pacijentima nudi “privatna procjena” i individualno prilagođen plan tretmana sa dr Đorđevićem. Poslovno je povezan i sa firmom “Borko Đorđević PR TimelessBeauty” u Beogradu, koja reklamira njegove estetske zahvate, konsultacije i postoperativni boravak, uz kontakt telefone i za Crnu Goru.

Đorđević je rođen u Pirotu, u Srbiji, a Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu završio je 1968. U SAD je emigrirao 1970. godine, gdje je prošao hiruršku edukaciju u Nju Džerziju, Pensilvaniji i Ohaju i specijalizirao plastičnu i rekonstruktivnu hirurgiju. Licencu za rad u Ohaju dobio je 1975. godine, a kasnije je imao licence i u više drugih saveznih država.

Godine 2007. Medical Board of California (Medicinski odbor Kalifornije) vodio je disciplinski postupak protiv Đorđevića zbog ranijih krivičnih osuda i neprijavljivanja jedne od njih tom regulatoru. Postupak je 2007. završen sporazumom kojim je njegova licenca formalno opozvana, ali uz odloženo izvršenje opoziva, tromjesečnu suspenziju i sedmogodišnju probaciju. Među dodatnim uslovima bili su profesionalna edukacija i druge mjere nadzora. O slučaju je tada pisao američki The Press-Enterprise, a 2010. ga je prenio i crnogorski nedjeljnik Monitor.

Kalifornijska odluka imala je posljedice i u drugim državama. U Nju Džerziju je 2008. Đorđeviću licenca suspendovana na najmanje sedam godina, a godinu kasnije slična mjera izrečena mu je i u Njujorku.

Đorđević za Centar za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) negira da su mu američke licence bile oduzimane iz stručnih ili moralnih razloga i tvrdi da su pojedine licence postale neaktivne zato što ih, nakon preseljenja u Crnu Goru, nije obnavljao.

“Nijedna moja ljekarska licenca u SAD, niti bilo gdje drugo, nije mi oduzeta iz stručnih ili moralnih razloga. Određene licence u SAD danas nijesu aktivne isključivo zato što ih nijesam obnavljao, ali to nije isto što i oduzimanje licence”, naveo je Đorđević.

Ipak, dokument State Medical Board of Ohio (Medicinski odbor Ohaja) iz 2022. pokazuje malo složeniju sliku. U njemu se navodi da je Đorđević 2007. zaključio sporazum sa Medicinskim odborom Kalifornije kojim je njegova kalifornijska licenca formalno opozvana, odnosno “revoked”, ali je, kako je već rečeno, izvršenje tog opoziva odloženo. Umjesto da odmah izgubi licencu, izrečena mu je tromjesečna suspenzija i sedmogodišnja probacija, a kao osnov se navode dvije krivične osude i neprijavljivanje jedne od njih kalifornijskom regulatoru. Tek kasnije, u maju 2010. godine, ista licenca je označena kao poništena, odnosno “cancelled”, jer je Đorđević prethodne dvije godine živio van Kalifornije i nije bio na aktivnoj probaciji.

Đorđević ističe da nije imao osnov da LJKCG-u prijavljuje informacije o licencama u SAD.

“U Crnoj Gori radim kao plastični hirurg od 1988. godine i za to vrijeme nijesam imao problem sa pacijentima koji bi doveo u pitanje moj stručni rad”, kaže on.

Nije uspio da ispuni uslove za obnovu licence

Đorđevićevi navodi, međutim, ne poklapaju se sa zvaničnom formulacijom iz odluke Apelacionog suda Ohaja iz 2021. godine, do koje je došlo nakon što je Đorđević osporio uslove koje mu je Medicinski odbor Ohaja postavio za ponovno aktiviranje licence, tvrdeći da su pretjerani i teško ostvarivi, a kojom je taj sud potvrdio odluku tamošnjeg medicinskog regulatora.

Medicinski odbor Ohaja je Đorđevićev povratak u praksu uslovio polaganjem SPEX-a (Special Purpose Examination), ispita kojim se provjerava aktuelno medicinsko znanje ljekara, dodatnom edukacijom i radom pod nadzorom. On SPEX nije uspio da položi.

“Dana 29. avgusta 2016. godine, podnosilac žalbe podnio je zahtjev za ponovno aktiviranje svoje ljekarske licence u Ohaju. U pismu od 8. marta 2017. godine, nadležni odbor ga je obavijestio da namjerava da odluči da li će njegov zahtjev za ponovno aktiviranje licence odobriti ili odbiti. Nakon administrativnog saslušanja, odbor je 8. novembra 2017. godine donio odluku kojom je odobrio ponovno aktiviranje licence pod uslovom da podnosilac žalbe u roku od šest mjeseci od stupanja odluke na snagu položi Special Purpose Exam (SPEX). U odluci je navedeno da će se, ukoliko SPEX ne položi u tom roku, smatrati da je odustao od zahtjeva za ponovno aktiviranje licence”, piše u odluci Apelacionog suda u Ohaju.

Dalje se navodi da je odbor u Ohaju odredio da bi, čak i u slučaju da položi SPEX i licenca mu bude ponovo aktivirana, ona bila ograničena sve dok Đorđević uspješno ne završi četvoromjesečni program rada pod nadzorom specijaliste plastične hirurgije sa odgovarajućom stručnom sertifikacijom. Taj program je trebalo da obuhvati jedan mjesec posmatranja i tri mjeseca rada sa pacijentima pod direktnim nadzorom.

Odbor u Ohaju je takođe odredio da bi njegova licenca bila stavljena pod probni nadzor u trajanju od najmanje dvije godine, uz niz dodatnih uslova, uključujući završavanje pripremnog stručnog kursa iz plastične i rekonstruktivne hirurgije, kao i plan rada i ljekara supervizora koje bi taj odbor prethodno odobrio.

SPEX sprovodi National Board of Medical Examiners.

“Podnosilac žalbe polagao je SPEX 15. maja 2018. godine, ali nije ostvario prolazni rezultat”, piše u odluci iz 2021.

U njoj se takođe Đorđevićeva kalifornijska licenca u slučaju iz 2007. godine eksplicitno opisuje kao opozvana, uz odloženo izvršenje te odluke, odnosno objašnjava se da mu je licenca suspendovana na tri mjeseca uz sedmogodišnju probaciju.

Nakon što prvi put nije položio SPEX u predviđenom roku, kako još piše u odluci Apelacionog suda u Ohaju, Đorđević je u oktobru 2018. podnio novi zahtjev za vraćanje licence i tražio blaže uslove, prije svega duži rok za polaganje ispita i zamjenu četvoromjesečnog rada pod nadzorom i dvogodišnjeg monitoringa drugim programom. Odbor je, međutim, zaključio da se okolnosti nijesu bitno promijenile, zadržao je SPEX i nadzor kao obavezne uslove, ali mu je rok za polaganje ispita produžio sa šest na 12 mjeseci.

Đorđević je pred Apelacionim sudom u Ohaju tvrdio da je rok od 12 mjeseci za polaganje SPEX-a prekratak, naročito zbog okolnosti izazvanih pandemijom COVID-19, kao i da su četvoromjesečni rad pod nadzorom i dvogodišnji monitoring praktično neizvodljivi za ljekara njegovih godina i iskustva. Tvrdio je da bi ga ti uslovi mogli trajno onemogućiti da ponovo radi u Ohaju i predlagao da umjesto toga završi PACE program Univerziteta Kalifornije u San Dijegu.

Apelacioni sud u Ohaju je na kraju ipak zaključio da su uslovi regulatora bili zasnovani na pouzdanim dokazima i u skladu sa zakonom.

U periodu kada su mu suspendovane licence, Đorđević karijeru nastavlja u Crnoj Gori. Radio je kao šef plastične hirurgije u privatnom Mediteranskom hirurškom centru u Igalu. Taj centar je osnovan 2002. godine, a prema podacima platforme “Poslovna mreža” Borko Đorđević je vršilac dužnosti direktora i većinski vlasnik sa 60 odsto udjela, dok Institut “Dr Simo Milošević” ima manjinski vlasnički udio u toj firmi. Firma je u blokadi u iznosu od skoro 30 hiljada eura od 2023. godine.

Iz LJKCG za CIN-CG objašnjavaju da se ovakva profesionalna istorija nije nužno morala pojaviti u postupku izdavanja crnogorske licence, jer se postupak licenciranja ljekara razlikuje u zavisnosti od državljanstva: od stranaca se traži važeća licenca iz zemlje iz koje dolaze, dok crnogorski državljanin koji je karijeru proveo u inostranstvu prilikom prvog izdavanja licence nema propisanu obavezu da dostavi potvrdu stranog regulatora o eventualnim ranijim disciplinskim mjerama.

“Uvidom u evidenciju utvrđeno je da je imenovani ljekar crnogorski državljanin i da mu se licenca za rad u Crnoj Gori izdaje prvi put. Za prvo izdavanje licence crnogorskom državljaninu traže se diploma i dokaz o priznavanju inostranih kvalifikacija, stručni i specijalistički ispit, uvjerenje o prebivalištu, dokaz o državljanstvu i potvrda nadležnih organa Crne Gore da se protiv njega ne vodi krivični postupak za djela protiv zdravlja ljudi, kao i ostala propisana dokumentacija. Budući da je dostavio sve tražene dokumente i ispunio zakonske uslove, licenca mu je izdata”, navode iz LJKCG.

Za prvo izdavanje licence crnogorskom državljaninu, prema važećem Pravilniku, među obaveznim dokumentima nema potvrde stranog medicinskog regulatora o ranijim disciplinskim mjerama, suspenzijama ili oduzimanju licence.

Pravila su stroža za ljekare strance. Doktor stranac sa odobrenim boravkom, uz ostalu dokumentaciju, mora da dostavi važeću licencu za rad iz zemlje iz koje dolazi i potvrdu da se protiv njega ne vodi krivični postupak za krivična djela protiv zdravlja ljudi. Za gostujuće stručnjake bez odobrenog boravka licenca iz matične zemlje mora biti ovjerena pečatom Apostille.

Na pitanje da li i kako, prilikom prvog izdavanja ili obnavljanja licence ljekaru koji je prethodno radio u inostranstvu, provjeravaju kod regulatornih, sudskih ili drugih nadležnih organa te države da li je protiv tog ljekara bilo krivičnih ili disciplinskih postupaka, suspenzija ili oduzimanja licence, iz LJKCG objašnjavaju da sa komorama država bivše Jugoslavije imaju direktnu saradnju i da u slučaju sumnje mogu brzo provjeriti autentičnost licence.

Sa drugim državama, međutim, ta provjera nije sistemski uređena.

“Tako, na primjer, kada smo se za provjeru statusa ljekara, turskog državljanina, obratili Ambasadi Turske u Podgorici, upućeni smo da se zahtjev mora poslati diplomatskim putem preko naše ambasade u Istanbulu, što iziskuje dugotrajne procedure”, navode iz LJKCG.

Ističu da su i u jednom drugom slučaju pokušaji uspostavljanja kontakta sa nadležnim ministarstvom u Ruskoj Federaciji putem elektronske pošte na engleskom jeziku ostali bez odgovora.

Posljednjih godina, inače, u Crnu Goru dolazi veći broj ljekara iz država van regiona, naročito iz Rusije, a onda i Ukrajine i Turske, paralelno sa rastom broja doseljenika iz tih zemalja zbog ratnih okolnosti, ali i drugih razloga. Oni uglavnom rade u privatnim zdravstvenim ustanovama.

“U praksi, radno angažovanje inostranih eksperata od strane velikih zdravstvenih ustanova (poput Kliničkog centra Crne Gore i opštih bolnica) često podrazumijeva hitna stanja i unaprijed pripremljene pacijente, pa bi svako prolongiranje izdavanja licence direktno ugrozilo zdravlje i interese pacijenata. Takođe, profesionalni renome ovih stručnjaka najčešće i jeste osnovna preporuka za njihovo angažovanje”, napominju iz LJKCG.

Ipak, ističu da postojeću proceduru provjeravanja profesionalne biografije ljekara treba izmijeniti i dopuniti.

“Ljekarska komora Crne Gore prepoznaje potrebu da se ovo pitanje dodatno normira”, naveli su, najavljujući da će novim Pravilnikom, čija je izrada planirana do kraja godine, pokušati da propišu mehanizme i za slučajeve ljekara koji su eventualno bili procesuirani ili osuđivani u inostranstvu dok su tamo obavljali praksu.

Iz Stalnog komiteta evropskih ljekara (CPME), kojem se CIN-CG obratio povodom problema prekogranične kontrole ljekara, uputili su na stav o evropskom sistemu upozorenja, mehanizmu putem kojeg države razmjenjuju informacije o ljekarima kojima je pravo na rad ograničeno ili oduzeto, a koji su donijeli u novembru 2025. godine.

U tom dokumentu upozoravaju da su evropski ljekari ozbiljno zabrinuti zbog slučajeva u kojima je ljekarima licenca oduzeta u jednoj državi, dok u drugoj i dalje nesmetano rade.

"Dostupni doktor" bez imena

Pitanje kontrole ljekara postaje još složenije sa razvojem telemedicine, jer ljekar više ne mora ni fizički da bude u Crnoj Gori da bi pacijentu ovdje pružio medicinsku konsultaciju.

Telemedicina je pružanje zdravstvenih usluga na daljinu, putem digitalnih tehnologija, kada ljekar i pacijent nijesu fizički na istom mjestu. To može uključivati video ili telefonske konsultacije, pregled nalaza i snimaka, davanje stručnog mišljenja i praćenje pacijenta na daljinu.

U Nacionalnoj strategiji razvoja digitalnog zdravlja od 2024. do 2028, koju je Vlada Crne Gore usvojila krajem 2024, telemedicina se navodi među naprednim tehnologijama čije bi uvođenje trebalo da zdravstvenu zaštitu učini dostupnijom i efikasnijom, naročito stanovnicima udaljenih i manje dostupnih djelova zemlje.

Jedna od firmi koja u Crnoj Gori nudi usluge telemedicine je “Monte Medical Montenegro” iz Kotora.

Procedura opisana na sajtu te firme djeluje jednostavno: operater uzima podatke pacijenta, potom ga povezuje sa “dostupnim doktorom”, a doktor tokom audio ili video razgovora daje stručno mišljenje i može preporučiti dodatne pretrage. Pacijent mu prethodno može dostaviti i medicinsku dokumentaciju.

Ko je taj “dostupni doktor”, međutim, na sajtu “Monte Medical Montenegro” nije navedeno. Nema imena ljekara, nema brojeva licenci, niti podataka o zdravstvenim ustanovama gdje rade ili iz koje države dolaze.

CIN-CG je kontaktirao “Monte Medical Montenegro” sa brojnim pitanjima, ali odgovori do objave ovog teksta nijesu stigli.

Desetine ljekara sa stranim kvalifikacijama, vođeni i disciplinski postupci

CIN-CG je slične podatke po Zakonu o slobodnom pristupu informacijama tražio i od svih javnih zdravstvenih ustanova širom Crne Gore, tražeći informacije o ljekarima sa stranim državljanstvom ili inostranim kvalifikacijama, načinu njihove provjere, kao i eventualnim prigovorima, internim postupcima i prekidima angažmana.

Iz Kliničko-bolničkog centra (KBC) Berane su CIN-CG-u kazali da imaju 75 doktora zaposlenih na neodređeno vrijeme. Njih 40 je medicinski fakultet završilo u Srbiji, a 46 je tamo završilo ili specijalizaciju ili užu specijalizaciju.

“U prethodne dvije godine angažovali smo i četiri državljanina Srbije, dvojicu specijalista neuroradiologije i dvojicu radiologije za potrebe angio sale i radiološke službe. Nije bilo prijava pacijenata, niti internih postupaka u vezi sa njihovim radom”, kažu iz KBC-a Berane.

Iz Kliničkog centra Crne Gore (KCCG) nijesu CIN-CG dostavili podatke o doktorima sa stranim državljanstvom i inostranim kvalifikacijama. Odbili su zahtjev za slobodan pristup informacijama uz obrazloženje da “ne vode registar informacija u obliku u kojem su zatražene i da bi za odgovor bilo potrebno izvršiti analizu postojećih podataka, odnosno stvoriti novu informaciju”.

Iz konkursa ili oglasa na osnovu kojih su strani ljekari angažovani u javnim ustanovama u Crnoj Gori, a koje je CIN-CG dobio po Zakonu o slobodnom pristupu informacijama, ne vidi se da se od kandidata zahtijeva potvrda medicinskog regulatora druge države o ranijim disciplinskim postupcima, suspenzijama licence ili drugim profesionalnim sankcijama.

CIN-CG se obratio Ministarstvu zdravlja i pitao kakvu ulogu ovaj resor ima u kontroli ljekara koji dolaze iz inostranstva da rade u Crnoj Gori, ali odgovore do objave teksta nije dobio.

Prema važećem Statutu Ljekarske komore iz decembra 2024, ljekar je dužan da LJKCG obavijesti ako bude pravosnažno osuđen ili mu bude izrečena mjera bezbjednosti ili mjera zabrane obavljanja djelatnosti. Ako to ne učini, to može biti osnov za pokretanje postupka pred Sudom časti LJKCG-a.

EU upozorenje o spornim doktorima državama šalje u roku od tri dana

Evropska unija (EU) je problem kretanja ljekara koji iza sebe imaju spornu profesionalnu biografiju između država pokušala da riješi uspostavljanjem formalnog mehanizma razmjene upozorenja.

Direktiva EU 2005/36 o priznavanju profesionalnih kvalifikacija propisuje mehanizam upozorenja putem Informacionog sistema unutrašnjeg tržišta (Internal Market Information), tj. IMI-ja.

Ako nadležni organ ili sud neke članice EU doktoru ili specijalisti ograniči ili zabrani obavljanje profesije, čak i privremeno, nadležni organi drugih država članica moraju o tome biti obaviješteni.

Upozorenje se preko IMI sistema šalje najkasnije u roku od tri dana od donošenja odluke i sadrži identitet profesionalca, profesiju, podatak o tome koji je organ ili sud donio odluku, obim ograničenja ili zabrane i period njenog trajanja.

Probleme, međutim, nije u potpunosti riješio ni evropski sistem upozorenja, što je pokazala međunarodna novinarska istraga “Bad Practice” iz 2025, koju su predvodili OCCRP, norveški VG i britanski The Times.

Novinari su identifikovali više od 100 ljekara kojima je u jednoj državi oduzeta ili suspendovana licenca, a koji su nastavili da u nekoj drugoj zemlji rade nesmetano. Među razlozima za sankcije tih ljekara bili su seksualno zlostavljanje, ozbiljni propusti u liječenju i drugi postupci koji su ugrožavali pacijente.

Ova priča je nastala uz finansijsku podršku Stejt departmenta SAD, kroz projekat “Društvo protiv korupcije u Crnoj Gori i regionu Zapadnog Balkana”. Za sadržaj priče isključivo je odgovoran novinar koji ju je pripremio i ona se ni pod kojim okolnostima ne može smatrati izrazom stavova Stejt departmenta SAD.

( Andrea Perišić )