Opštine bez novca, u privredi otkazi

Budžetima pojedinih opština na sjeveru moglo bi da nedostaje od deset do 30 odsto novca zbog primjene “Euro modela”, dok su predstavnici malih i srednjih preduzeća upozorili da bi zbog povećanja troškova mogli biti prinuđeni da otpuštaju radnike i da zatvaraju firme.

To su, prema nezvaničnim informacijama “Vijesti”, neka od ključnih upozorenja koja je premijer Milojko Spajić čuo na odvojenim sastancima sa predsjednicima opština i predstavnicima Unije poslodavaca (UPCG), na kojima je od Vlade traženo da predvidi zaštitne mjere za ugrožene lokalne samouprave, odnosno da razmotri etapnu primjenu reforme kako bi privreda mogla da podnese dodatne troškove.

Sagovornici “Vijesti” tvrde da Spajić na tim sastancima nije dao odgovore na neka od ključnih pitanja - ko je radio “Euro model”, na kojim analizama je zasnovan i odakle će biti obezbijeđen novac za njegovu primjenu, dok nijesu do kraja precizirani ni naredni koraci, ali tvrdi da je model održiv.

Dogovoreno je da se dodatno analiziraju efekti na opštinske budžete i traži model kojim bi država zaštitila lokalne samouprave čije finansije budu ugrožene, dok je privrednicima iz posebno pogođenih djelatnosti poručeno da se Vladi obrate preko UPCG-a.

Suština “Euro modela” čiji je predlagač Spajić podrazumijeva rast minimalne zarade od Nove godine za zaposlene na radnim mjestima sa osnovnim i nižim obrazovanjem na 1.000 eura, za zaposlene na radnim mjestima sa srednjim obrazovanjem na 1.250 eura, dok će minimalna zarada za radna mjesta sa visokim obrazovanjem iznositi 1.400 eura. Plan je i da se opštinama uskrati dio novca od poreza na dohodak fizičkih lica, poreza na nepokretnosti i motorna vozila i naknada od igara na sreću, pa će veći dio tih iznosa ostati u državnom budžetu. Ministarstvo finansija nije učestvovalo u izradi ove reforme.

Niko od stotinjak privrednika na sastanku sa Spajićem nije podržao njegov program, reklo je više učesnika sjednice “Vijestima”.

“Traženo je da Vlada povuče predloge zakona koje je usvojila i da se sve vrati na socijalni dijalog sa poslodavcima. Jedan od predloga je bio i da primjena počne od 1. januara 2028. kako bi se privreda mogla pripremiti”, rekao je jedan od sagovornika.

Jedna od primjedbi je navodno bila i da godinu dana Vlada u pregovorima sa poslodavcima “vrda” oko povećanja vrijednosti koeficijenta za obračun zarada za 10 odsto, pozivajući se na analize, stručnjake, nedostatak novca, negativan uticaj na budžet, a sada bez ikakvih razgovora, analiza i brojki povećava minimalne zarade za desetine procenata.

Neki privrednici su predstavili i svoje računice, tvrdeći da ne mogu da podnesu tolika povećanja i da će definitivno biti u gubitku, a neki i da će morati da proglase bankrot.

“Uživali u razmjeni mišljenja”

Spajić je nakon sastanka sa poslodavcima kazao da je cilj “Euro modela” da crnogorska privreda spremnije dočeka ulazak države u Evropsku uniju i spriječi odliv radne snage zbog većih zarada na evropskom tržištu. Naveo je da su sa privrednicima, poslije više od tri sata razgovora, dogovoreni naredni koraci za primjenu modela, ali na pitanje novinara koji su konkretno ti koraci nije direktno odgovorio. Nije odgovorio ni ko je autor ovog modela.

“Prvo da se zahvalim Uniji poslodavaca na organizaciji jednog ovakvog događaja. Mislim da smo uživali negdje u razmjeni mišljenja direktno sa poslodavcima. Preko tri sata smo bili tu i najbitnije je da smo se dogovorili o sljedećim koracima - kako da se ‘Euro model’ primijeni u Crnoj Gori. Mislim da je najbitnije razumjeti okolnosti zbog kojih je evropski model donesen. Ulaskom u Evropsku uniju, Crna Gora, pored svih benefita koji su neupitni - dobija i fiskalnu podršku, imaćemo i mnogo veliko tržište koje se otvara našoj državi, 22 triliona, odnosno 22 hiljade milijardi BDP-a, dobija prostor koji crnogorska privreda može da iskoristi”, kazao je Spajić novinarima nakon sastanka, ali nije precizirao koji su to koraci.

Spajić je kazao da ulazak u Evropsku uniju, osim benefita, donosi i izazove, među kojima je odliv radne snage zbog većih zarada na Zapadu, te da bi “Euro model” trebalo da pomogne crnogorskoj privredi da spremnije dočeka ulazak na jedinstveno evropsko tržište i zadrži radnike.

Kapitalni budžet će trošiti za plate

“Predsjednici opština su ukazali da ne znaju kako će da formulišu opštinske budžete koje moraju da završe do decembra, kao i da će sa kapitalnog budžeta prebacivati novac na plate radnika. Istakli su da se boje za poslovanje malih i srednjih preduzeća, posebno na sjeveru. Ta preduzeća čine oko 40 odsto crnogorske ekonomije i biće prinuđena da otpuštaju radnike. Procijenjeno je da će faliti u opštinskim budžetima na sjeveru od 10 do 30 odsto više novca u odnosu na sumu kojom sada raspolažu. Tražene su kompenzacione mjere za opštine na sjeveru po kojima bi Vlada nadoknadila novac u slučaju da dođe do problema i da to bude definisano zakonom, a ne da to bude na nivou obećanja”, saznaju “Vijesti” od jednog od predsjednika opštine koji navodi da im je Spajić obećao da će razmotriti kompezacione mjere.

Drugi izvor “Vijesti” sa sastanka sa predsjednicima opština kazao je da premijer Spajić juče nije imao za čelnike opština mnogo više informacija u odnosu na one koje je saopštio prošle sedmice.

Ističe, međutim, da su predsjednici manjih opština, posebno onih na sjeveru premijeru saopštili da je pitanje kako će njihovi lokalni budžeti podnijeti predviđeni model povećanja zarada, ali i najavljeni sistem oporezivanja.

Zbog toga je, navodi on, dogovoreno da se uradi analiza mogućih uticaja na budžete opština, ali i da se pronađe model, odnosno zaštitna klauzula za opštine čije bi finansije zbog novog modela u nekom trenutku bile ugrožene.

“Čelnici dobrog dijela opština sa juga jasno su saopštili da su plate u privatnom sektoru na teritoriji njihovih opština već u rangu onih koji je premijer predvidio kroz ‘Euro model’. Oni su, međutim, ukazali na to da imaju problem sa tim što ne mogu zadržati kvalitetan kadar u opštinskim službama, upravo zbog toga što privatnici, posebno u sezoni, nude veće zarade”, kazao je izvor “Vijesti”.

“Odakle da damo ovolike pare”

Izvor “Vijesti” iz Unije poslodavaca koji je prisustvovao sastanku kazao je da su brojni privrednci u diskusijama premijeru saopštili da ne podržavaju ovaj model konstatacijom “odakle da damo ovolike pare”.

“Posebno su ovo istakli iz sektora malih i srednjih preduzeća, odakle je ukazano i da će morati da otpuštaju radnike. Predlagano je da se reforma sprovodi etapno”, ispričao je izvor Vijesti”, dodajući da je premijer privrednicima iz posebno pogođenih djelatnosti rekao da mu se obrate preko Unije poslodavaca gdje bi naveli konkretne probleme.

Iz Unije poslodavaca zvanično nakon sastanka su ocijenili da je izostankom konsultacija sa socijalnim partnerima prilikom kreiranja “Euro modela” narušen princip socijalnog dijaloga i pozvali su da se “razgovor o najavljenom modelu vrati u okvir dijaloga socijalnih partnera”.

Iz Zajednice opština je zvanično saopšteno da je njihova Skupština juče nakon sastanka sa Spajićem razmatrala izmjene Zakona o finansiranju lokalne samouprave i da će opštine pripremiti analize i predloge za dalje razgovore sa Ministarstvom finansija.

Nema uslova za ovaj veliki iskorak

Predsjednik Unije poslodavaca Slobodan Mikavica kazao je novinarima nakon sastanka da se plaši jednog prelomnog trenutka koji će nastupiti 1. januara za mnoga preduzeća ida smatra da kao društvo nijesmo stvorili preduslove za ovako veliki iskorak, odnosno, veliko podizanje zarada kao troška odnosno standarda građana.

“Nama treba taj period, godinu, dvije dana uz podršku fondova i svega ostalog da bismo stvarno preporodili svoju ekonomiju. A to treba i Vladi da one probleme sa ekonomijom zapošljavanja i efikasnosti, na što smo ukazivali ranije, bez barijera, da i taj segment podigne da je na viši nivo, profesionalizuje i da te zarade stvarno imaju adekvatnu potporu u toj produktivnosti”, dodao je on.

Predsjednik Opštine Bar Dušan Raičević juče je nakon sastanka sa premijerom kazao “Vijestima” da je ovo bio prvi u nizu sastanaka koji će predsjednici opština imati sa premijerom u narednom periodu sa ciljem dodatnog upoznavanja sa setom reformskih zakona kroz euro model.

“Na današnjem sastanku smo istakli zabrinutost da će primjena euro modela imati negativne posljedice po budžete lokalnih samouprava, posebno na sjeveru Crne Gore”, kazao je Raičević.

On je dodao da je zatražio od premijera mogućnost donošenja posebnog zakonskog rješenja koji im bi se definisale zarade u sistemu lokalne samouprave.

Predsjednik Opštine Tuzi Lindon Đeljaj kazao je “Vijestima” da podržava “Euro model”, ali da izmjene Zakona o finansiranju lokalne samouprave ne smiju dovesti do smanjenja prihoda opština.

( Marija Mirjačić, Svetozar Šćekić, MIhailo Jovović )