„Ostrvo” između sna, sjećanja i stvarnosti
OSVRT: Kamerna opera izvedena u Gradskom pozorištu Podgorica je jasno komponovano djelo, precizno u svom toku, koje pritom ne djeluje zatvoreno. Gledalac dobija dovoljno čvrst okvir da razumije razvoj događaja, dok se između pojedinih elemenata ostavlja prostor za atmosferu, asocijaciju i lično čitanje onoga što vidi i čuje na sceni
Podgorička premijera kamerne opere “Ostrvo”, realizovane u koprodukciji Gradskog pozorišta Podgorica, Muzičkog centra Crne Gore i Međunarodnog festivala KotorArt, važna je zbog same činjenice da podgorička publika nema često priliku da operu vidi kao dio redovnog pozorišnog repertoara.
Izvedena 26. septembra u Velikoj sali Gradskog pozorišta Podgorica, opera “Ostrvo” tako predstavlja iskustvo koje uspijeva da pronađe put do gledaoca i onda kada mu operska forma nije nešto što poznaje niti ima priliku da upozna. Predstava ne počiva na pretpostavci da publika unaprijed poznaje njen jezik, već kroz jasno pripovijedanje, odnos muzike i glume i vrlo promišljen vizuelni jezik gradi cjelinu koju je moguće pratiti intuitivno i samostalno čitati na više nivoa.
U središtu priče je Jacinta, čiji se lik na sceni pojavljuje kroz tri različita glasa. Dubravka Drakić donosi glumački glas, Olivera Tičević operski, dok Sofija Ivanović predstavlja Jacintu kao djevojčicu. Ovakva podjela funkcioniše kao jedan od ključnih dramaturških postupaka predstave. Jacinta nije određena samo jednom vremenskom tačkom, već se njena tragedija gradi kroz različite faze zrelosti. Ta ideja se dalje razvija kroz samu scensku strukturu. “Ostrvo” je jasno komponovano i precizno u svom toku, ali pritom ne djeluje zatvoreno. Gledalac dobija dovoljno čvrst okvir da razumije razvoj događaja, dok se između pojedinih elemenata ostavlja prostor za atmosferu, asocijaciju i lično čitanje onoga što vidi i čuje na sceni.
Muziku i režiju potpisuje Irena Popović Dragović, dok je libreto napisala Jelena Novak. Kamerni ansambl čine Tamara Jovanović na flauti, Nenad Jovanović na violini, Željko Ivović na violončelu, Marina Mikić na klaviru i Srđan Palačković na perkusijama. Takva postavka dodatno naglašava neposrednost predstave: muzika nije izolovana od scenskog događaja, već je prisutna likom, funkcioniše u zajedništvu sa glumcima, te muzičari i sami na taj način doprinose razvoju narativa na sceni.
Vizuelni jezik “Ostrva” posebno dobro funkcioniše upravo zbog svoje suzdržanosti. Scenografija je jednostavna, ali vrlo jasna i funkcionalna, bez potrebe da fizički definiše prostor u kojem se radnja odvija. Video i vizuelni efekti Emila Petrova pritom imaju mnogo više od dekorativne funkcije. Slike koje se pojavljuju na platnu u pozadini scene imaju snoliki karakter i često djeluju kao produžetak onoga što se događa pred publikom. One ne ilustruju radnju doslovno, već joj daju dodatni kontekst, otvarajući prostor između onoga što likovi izgovaraju i onoga što nose u sebi.
Upravo taj odnos slike, zvuka i izvođača jedan je od elemenata koji “Ostrvu” daju savremeni scenski senzibilitet. Projekcija postaje svojevrsni drugi prostor predstave, prostor koji može pripadati sjećanju, snu ili unutrašnjem svijetu lika. Granica između realnog i zamišljenog zbog toga ostaje namjerno propusna, te se veže za narativnu situaciju Jacintinog sna koji pokreće njenu tragediju.
Za Podgoricu, značaj ove opere nije samo u njenom pojedinačnom umjetničkom jeziku. Opera ovdje nema kontinuitet prisustva koji imaju dramske predstave. Publika nema često priliku da se susretne sa tom formom, da je upozna kroz različite estetike i da razvija vlastiti odnos prema njoj. Zato je važno što “Ostrvo” ne djeluje kao hermetičan događaj namijenjen isključivo već formiranoj operskoj publici. Naprotiv, predstava uspijeva da jedno takvo, relativno rijetko iskustvo, učini dovoljno jasnim, stimulativnim i otvorenim da mu se može prići bez prethodnog poznavanja opere. To ne znači da pojednostavljuje formu, već da joj pronalazi scenski jezik koji komunicira i izvan njenih tradicionalnih granica.
“Ostrvo” zbog toga ostaje prije svega kao cjelovita scenska slika: muzika, glas, gluma, video i prostor funkcionišu u istom dramaturškom toku, bez potrebe da jedan element preuzme predstavu u potpunosti. U konačnom utisku ostaje osjećaj da se priča ne završava posljednjim prizorom, već nastavlja kroz slike i zvukove koji ostaju između sjećanja, sna i stvarnosti.
U vremenu u kojem Podgorica nema često priliku da ugosti opersku predstavu, “Ostrvo” ne predstavlja samo novu premijeru, već i rijetku priliku da se publika susretne sa formom koja ovdje ne pronalazi dovoljno prostora da postane dio njenog redovnog pozorišnog iskustva.
Popović Dragović: Hrabrost je jedan od oblika slobode
Kompozitorka i rediteljka Irena Popović Dragović kazala je da su ona i libretistkinja Jelena Novak tokom nastanka djela tragale za prostorima u kojima različitost može da postoji i da bude prihvaćena.
“Tražile smo ta utočišta, te džepove u kojima neka posebnost može da zaživi. Mislim da su sve te frekvencije zapravo frekvencije ljudi koji žive u današnjem trenutku i za koje kažemo da su drugačiji. Biti drugačiji u današnje vrijeme postalo je problematično. Biti dio mase je moderno”, istakla je Popović.
Izdvajanje iz mase, kako je naglasila, zahtijeva hrabrost, a ta hrabrost je, poručuje, jedan od oblika slobode.
“Kada se izdvojite iz te mase i otpjevate drugačiju frekvenciju, nema te grupe ljudi koja vas prati. Zato što biti drugačiji, različit, podrazumijeva hrabrost. A hrabrost je sloboda. U današnje vrijeme biti slobodan je raritet, zato što se i sloboda kupuje”, rekla je Popović nakon premijere koju je publika ispratila stajaćim ovacijama.
Prema njenim riječima, ostrvo u predstavi simbolizuje žene koje grade vlastite prostore u kojima mogu da budu slobodne.
( David Todorović )