Olupina pred Barom nakon tri decenije konačno dobila ime
Francuska topovnjača “Aigrette” iz Krimskog rata, potopljena kod Bara 1859. godine, pronađena zahvaljujući savremenom podvodnom snimanju i istraživanju francuskih arhiva
Stručnjaci iz Crne Gore i Francuske zajedno su riješili misteriju koja traje već tridesetak godina
Centar za arheologiju Instituta za interdisciplinarne i multidisciplinarne studije Univerziteta Crne Gore, u saradnji sa kolegama, podvodnim arheolozima i istoričarima pomorstva iz Francuske i sa ekipom Sektora za hidrografiju Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore, koja je obavila snimanja, identifikovao je olupinu drvenog broda koji već duže od vijek i po leži u barskom podmorju.
Na oko milju jugozapadno od rta Volujica pred Barom, na dubini od oko 50 metara, prilikom snimanja TV serije “Podvodni svijet Crne Gore” sredinom devedesetih godina prošlog vijeka, pronađeni su ostaci nepoznatog drvenog jedrenjaka. Od tada do danas nije se pouzdano znalo o kojem se konkretno brodu radi, pa se špekulisalo da su to najvjerovatnije ostaci nekog turskog broda stradalog u nevremenu, tokom tzv. Veljeg rata između Knjaževine Crne Gore i Otomanskog carstva 1876-78. godine.
Ipak, najnovijim pregledom lokaliteta i njegovim snimanjem preciznim multibeam sonarom dobijena je vrlo detaljna trodimenzionalna slika olupine sa njenim preciznim dimenzijama, a njihovim upoređivanjem sa dostupnim podacima iz francuskih arhiva ustanovljeno je da je potonuli brod u stvari francuska topovnjača na jedra i paru “Aigrette” iz 1855. godine.
Ovaj ratni brod bio je jedan iz serije od ukupno 12 malih drvenih topovnjača klase “Étincelle”, koje je francuska Mornarica sagradila u Le Avru sredinom 19. vijeka, posebno za dejstva u plitkim vodama duž sjeverne obale Crnog mora i delti Dunava, u tada aktuelnom Krimskom ratu koji je protiv Rusije vodilo više evropskih država u saradnji sa Otomanskim carstvom. Brodovi klase “Étincelle”, deplasmana 350 tona, bili su dugi 43,9, široki 7,8 i sa gazom od 3,2 metra, imali su dva jarbola sa jedrima i klipnu parnu mašinu Creusot snage 400 konja, a bili su naoružani sa po četiri teška topa glatke cijevi kalibra 194 mm (50-funtaša), namijenjena za bombardovanje obalnih utvrđenja, te 20 manjih topova sa olučenim cijevima. Brodove klase “Étincelle” opsluživala je posada od po 78 ljudi.
Nakon pobjede saveznika nad Rusima u Krimskom ratu 1856., većina ovih topovnjača iz Crnog mora raspoređena je na druge zadatke u skladu sa potrebama Francuskog carstva širom Mediterana, pa je “Aigrette” tako dospjela na Jadran, gdje je ovaj mali ratni brod naredne tri godine obavljao patrolnu službu. Na jednoj od tih misija brod je 17. avgusta 1859. godine u blizini Bara doživio havariju - eksploziju parnog kotla, uslijed koje je i potonuo, a tom prilikom smrtno je stradalo devet članova njegove posade.
Budući da je tada ovaj dio jadranske obale još bio u sastavu i pod kontrolom Osmanskog carstva, na našim prostorima se malo znalo o okolnostima pod kojima je u blizini Bara sredinom 19. stoljeća stradala francuska topovnjača “Aigrette”, pa je stoga i razumljivo zašto je u protekle oko tri decenije, kada je ova olupina pronađena u blizini Volujice, bilo i dosta nepoznanica među stručnjacima oko njenog pravog identiteta.
Najnovija istraživanja stručnjaka Centra za arheologiju Instituta za interdisciplinarne i multidisciplinarne studije Univerziteta Crne Gore, u saradnji sa francuskim kolegama, međutim, riješila su ovu zagonetku.
“Posljednja detaljna snimanja olupine multibeam sonarom, precizno određivanje njenih dimenzija i poređenje tih podataka sa sadržajem francuskih arhiva, sa velikim stepenom tačnosti pokazala su da je olupina kod Bara gotovo sigurno francuska topovnjača na jedra i paru “Aigrette” iz 1855. godine. Ipak, bićemo potpuno sigurni u to kada se u narednom periodu na olupinu spusti naš ronilački tim i detaljno je pregleda, jer će se tom prilikom vjerovatno na ostacima trupa, naoružanja i opreme broda pronaći natpis ili neki drugi detalj koji će, bez ostatka ikakve dileme, potvrditi da je ovo zaista brod “Aigrette”, kazao je “Vijestima” podvodni arheolog dr Darko Kovačević, rukovodilac Centra za arheologiju Instituta za interdisciplinarne i multidisciplinarne studije Univerziteta Crne Gore.
( Siniša Luković )