Vještačka inteligencija i medijska moć: Nova knjiga Zvezdana Vukanovića objavljena u SAD

(Zvezdan Vukanović, Vještačka inteligencija i recentralizacija globalne medijske ekonomije: s onu stranu disrupcije. Izdavač: Palgrave Macmillan - Springer Nature, 2026. 820 strana)

Nova, osamnaesta knjiga profesora Zvezdana Vukanovića, pomoćnika direktora Centra za tele-informacije Kolumbija univerziteta u Njujorku i člana borda direktora Internacionalne Akademije za Medijski Menadžment sa Čikaškog Univerziteta Nortvestern u Kataru, bivšeg predsjednika Centra mladih naučnika CANU, profesora na univerzitetima u Vankuveru, Torontu, Dubaiju, Abu Dabiju, nedavno je objavljena kod njujorškog izdavača Palgrave Mamillan i njemačkog Springer Nature.

Prve reakcije recenzenata i medijske javnosti ukazuju da je riječ o sveobuhvatnom, interdisciplinarnom djelu koje se globalno percepira kao intelektualni podvig, impresivan, maestralan, izvrstan, enciklopedijski obuhvat; ambiciozna i sveobuhvatna knjiga; djelo koje određuje okvire čitave oblasti, nezaobilazno štivo za akademike i korporativne rukovodioce postajući nesumnjivo nezaobilazna referentna tačka za buduća istraživanja uticaja vještačke inteligencije na medije.

Izdavač je uvrstio Vukanovićevu knjigu u SpringerNature Link bazu podataka kojoj ima pristup 50 miliona čitalaca, od kojih i tri miliona profesora sa 15.000 internacionalnih univerziteta kao i rukovodioci najznačajnijih globalnih medijskih korporacija. U prve dvije sedmice preko sto univezitetskih i korporativnih biblioteka je kupilo Vukanovićevu knjigu uključujući i preko 1.500 čitalaca digitalnog izdanja knjige, tako da je izdavač u Njujorku već odlučio da publikuje i drugo izdanje knjige za narednu godinu. Knjiga je zastupljenja na dva vodeća globalna internetska portala Google Books i Amazon books, kao i na portalima Palgrave Macmillan i Springer Nature. Knjizi se može pristupiti na: https://www.springerprofessional.de/en/ai-and-the-recentralization-of-the-global-media-economy/53182830

Eli Noam, počasni profesor Kolumbija Univeriziteta u Njujorku, član Američkog Savjeta za spoljnje poslove, Svjetskog ekonomskog Foruma, bivši član Oksfordskog Internetskog Instituta, i savjetničkog Komiteta za Informacione Tehnologije, američkog predsjednika Džordža Buša starijeg u recenziji ističe da je u ovoj aktuelnoj, sveobuhvatnoj, interdisciplinarnoj i ka budućnosti usmerenoj knjizi Vukanović pokazao kako vještačka inteligencija preoblikuje medijske industrije, organizacije i proizvode na globalnom nivou, istovremeno unapređujući konceptualne okvire za razumijevanje nove dinamike medijske moći. Everet Denis, profesor emeritus na čikaškom Univerzitetu Nortvestern i član Američke akademije nauka i umetnosti iznio je stav da ova maestralna i sveobuhvatna studija o efektima i uticaju vještačke inteligencije na globalno medijsko okruženje predstavlja izuzetan intelektualni podvig i daje značajan i pravovremen doprinos naučnim istraživanjima u oblasti ekonomike i menadžmenta medija. Džonatan Zitrejn, profesor internetskog i internacionalnog prava i intelektualne svojine na Harvardu i direktor Centra za Internet i društvo na Harvardu, bivši profesor univerziteta u Oksfordu, Njujorku i na Stenfordu napominje da umjesto da se zadrži na jednostavnom pitanju hoće li vještačka inteligencija “spasiti” ili “uništiti” medije, Vukanović podrobno prikazuje kako su vještačka inteligencija i mediji već srasli. Ova knjiga prevazilazi pojednostavljene medijske naslove i ispituje kako mediji, posmatrani spolja, djeluju sve fragmentisanije i demokratizovanije, dok se u njihovoj unutrašnjoj strukturi kontrola koncentriše unutar svega nekoliko višeslojnih tehnoloških sklopova. Za kreatore javnih politika, čelnike industrije, naučnike i sve kojima je važno u čijim se rukama medijska moć zaista sve više nalazi, ovo je otrežnjujući i koristan vodič. Robert G. Pikar, profesor emeritus Rojtersovog instituta Univerziteta u Oksfordu ocjenjuje da Vukanović u novoj knjizi pokazuje kako će vještačka inteligencija iz temelja preoblikovati etablirane distributere sadržaja - izdavače, mreže, kanale i studije - preraspodeljujući moć i kontrolu i izmještajući ih izvan tih tradicionalnih infrastruktura. Širokog tematskog obuhvata i prodornih uvida, ova knjiga je nezaobilazno štivo za rukovodioce i sve koji nastoje da razumiju vještačku inteligenciju i strateški odgovore na nju.

Lev Manovič, predsjednički profesor na Centru za postdiplomske studije Gradskog univerziteta u Njujorku naglašava da Vukanovićeva knjiga precizno pokazuje kako vještačka inteligencija snižava prepreke za stvaranje sadržaja, a istovremeno podiže strukturne prepreke za tržišno nadmetanje pri poslovanju velikog obima - i zašto oni koji kontrolišu cjelokupan infrastrukturni sklop u krajnjoj liniji kontrolišu čitav sistem.

Hoze van Dajk, istaknuta počasna profesorica na Univerzitetu u Utrehtu, bivša predsjednica Kraljevske holandske akademije nauka i umetnosti (KNAW) smatra da je Vukanovićeva knjiga obavezno štivo za svakoga ko želi da pronikne u čaroliju vještačke inteligencije i razumije kako ona mijenja sam pojam inteligencije. Kristof Mejnel, predsjednik Njemačkog univerziteta digitalnih nauka u Berlinu istakao je u svojoj recenziji da je Vukanovićeva knjiga impresivno i izvrsno napisano djelo u kojoj autor enciklopedijski razmatra kako vještačka inteligencija transformiše, reorganizuje i recentralizuje globalnu medijsku ekonomiju. Stjuart Kaningem, istaknuti počasni profesor univerziteta u Kvinslendu i Kanberi, član Kraljevske akademije Humanističkih nauka Australije, smatra da je Vukanović dao izuzetan doprinos duboko podijeljenom svijetu kritičkih analiza i komentara u kojem se traga za jasnijim razumijevanjem uticaja generativne vještačke inteligencije na medije i društvo.

Stiven Vajldman, počasni profesor Državnog univerziteta Mičigena i bivši glavni ekonomista Savezne komisije za komunikacije napominje da je nova knjiga profesora Vukanovića impresivna po obuhvatu i ambiciji i da predstavlja intelektualni podvig: ispituje uticaj vještačke inteligencije na gotovo svaku komponentu različitih sistema stvaranja vrijednosti u medijima, a zatim istražuje implikacije za medijski sektor u cjelini i upravljanje medijima, te da će nesumnjivo postati nezaobilazna referentna tačka za buduća istraživanja uticaja vejštačke inteligencije na medije.

Počasni profesor Univerziteta Sjevernog Teksasa iz Dalasa, Alan Albaran mišljenja je da se knjiga profesora Vukanovića izdvaja kao značajno ostvarenje usmjereno ka budućnosti i ukazuje kako će vještačka inteligencija iz osnova prestrukturirati globalnu medijsku industriju. Profesor Andreas Kaplan, jedan od vodećih svjetskih eksperata i priznatih autoriteta i futurologa digitalnog doba, autor knjige “Virtuelni univerzum - oslobađanje potencijala metaverzuma” istakao je da je Vukanovićeva knjiga širokim zahvatom i dubinskom analizom definisala parametre širenja, koncentracije i učvršćivanja modela i platformi podataka kao novih mehanizama kontrole pristupa kulturi, medijskom izveštavanju i kapitalu.

Džošua Gans, profesor strateškog menadžmenta na Univerziteta u Torontu, napominje da Zvezdan Vukanović maestralno dekonstruiše paradoks medijske ere koju pokreće vještačka inteligencija. Sagledavajući “kod kao kapital”, Vukanović pruža nezaobilazan, teorijski bogat vodič za snalaženje u današnjem konsolidovanom algoritamskom medijskom okruženju. Majk Virt, dekan emeritus i profesor emeritus novinarstva i medija na Koledžu za komunikacije i informacije Univerziteta Tenesija u Noksvilu ističe da ova knjiga predstavlja pionirsko djelo i obavezno štivo za proučavaoce medija, kreatore javnih politika i poslovne stratege. Uvidi iznijeti u ovom djelu imaju temeljni značaj i godinama će usmeravati istraživanja i promišljanja o vještačkoj inteligenciji u medijima. Džilijan Dojl, profesorica medijske ekonomije na Univerziteta u Glazgovu sugeriše da razmatrajući usvajanje vještačke inteligencije kroz prizmu strukture industrije i sistema upravljanja, knjiga Zvezdana Vukanovića dolazi u pravi čas i doprinosi kako teorijskim tako i empirijskim istraživanjima. U vrijeme intenzivnih rasprava o vrijednosti i širem značaju vještačke inteligencije, ona nudi opsežnu i pronicljivu analizu načina na koji njena sve dublja integracija u medijske sisteme može da podstakne veću fragmentaciju, a istovremeno ojača centralizaciju moći. Džon Oliver, medijski savjetnik britanskog parlamenta u Londonu, ističe da snaga ove knjige leži u njenoj izuzetnoj interdisciplinarnoj širini. Nudeći jedinstvenu intelektualnu arhitekturu, ona s pravom sagledava vještačku inteligenciju ne samo kao tehnološku promjenu već i kao moćan političko-ekonomski instrument. Riječ je o pravovremenom razmatranju načina na koji vještačka inteligencija iz temelja preoblikuje medijski kapitalizam.

K. V.

( K. V. )