MUP o radikalizaciji i ekstremizmu: Prijetnja niska, vrbovanje traje

Lokalne selefističke grupe u Crnoj Gori nastoje da pridobiju nove članove i suprotstavljaju se sekularnim zakonima, rodnoj ravnopravnosti, pa čak i obaveznom obrazovanju, uglavnom bez pribjegavanja nasilnim metodama.

To je “Vijestima” saopštio državni sekretar Ministarstva unutrašnjih poslova Petar Koprivica, navodeći da je prijetnja od tih pojedinaca i neformalnih grupa trenutno niskog intenziteta.

Selefizam je pravac unutar sunitskog islama čiji sljedbenici nastoje da vjerovanje i praksu usklade sa svojim razumijevanjem islama prvih generacija muslimana; obuhvata nenasilne i džihadističke struje, pa se ne može u cjelini poistovijetiti sa nasilnim ekstremizmom.

Koprivica, nacionalni koordinator Nacionalnog međuresornog operativnog tima (NOT) za prevenciju i suzbijanje nasilnog ekstremizma, terorizma, pranja novca i finansiranja terorizma, rekao je da, uprkos niskom nivou terorističke prijetnje, obavještajno-bezbjednosni sektor nastavlja da s posebnom pažnjom prati savremene trendove i potencijalne rizike povezane sa djelovanjem tzv. usamljenih aktera (‘lone actors’):

“Kao i lica koja ispoljavaju znakove psihološke ranjivosti ili koja se radikalizuju putem interneta i drugih digitalnih platformi bez direktne povezanosti sa organizovanim ekstremističkim strukturama”.

“Ovakvi oblici individualne radikalizacije i djelovanja predstavljaju izazov za bezbjednosne institucije na međunarodnom nivou i zahtijevaju kontinuirano praćenje, preventivno djelovanje i jačanje kapaciteta za rano otkrivanje i procjenu potencijalnih prijetnji. Onlajn radikalizacija i širenje terorističke propagande putem društvenih mreža, aplikacija za end-to-end enkriptovanu komunikaciju, kao i različitih digitalnih platformi za društvenu interakciju i onlajn gejming, predstavljaju kontinuiran bezbjednosni izazov. U tom kontekstu, digitalne platforme, uključujući društvene mreže, servise za razmjenu poruka i platforme za igranje i interakciju (npr. društvene mreže, aplikacije za komunikaciju i gejming platforme), mogu biti zloupotrijebljene od strane pojedinaca ili aktera za širenje ekstremističkih narativa, distribuciju propagandnih sadržaja i sprovođenje procesa onlajn radikalizacije i ideološke indoktrinacije”, pojasnio je Koprivica.

NOT, pojašnjava Koprivica, primarno djeluje kroz preventivni i koordinacioni pristup, okupljajući predstavnike svih relevantnih institucija uključenih u prevenciju i suzbijanje radikalizacije, nasilnog ekstremizma i terorizma.

“U radu NOT-a učestvuju predstavnici Ministarstva unutrašnjih poslova, Uprave policije, Agencije za nacionalnu bezbjednost, Finansijsko-obavještajne jedinice, tužilaštva, obrazovnog sistema i drugih nadležnih organa, čime se obezbjeđuje multidisciplinaran pristup procjeni i praćenju bezbjednosnih trendova. Poseban akcenat stavlja se na razvoj lokalnih multidisciplinarnih timova koji djeluju na nivou opština i predstavljaju važan mehanizam za rano prepoznavanje faktora rizika, razmjenu informacija i sprovođenje preventivnih aktivnosti u zajednici”, odgovorio je Koprivica.

Istakao je da se vjerske zajednice prepoznaju kao važni partneri u prevenciji radikalizacije i nasilnog ekstremizma.

“Polazeći od činjenice da su u rad NOT-a uključene sve ključne institucije bezbjednosnog, obavještajnog i preventivnog sistema, može se konstatovati da se sve aktivnosti sprovode uz kontinuirano praćenje bezbjednosnih trendova i pojava relevantnih za oblast prevencije radikalizacije, nasilnog ekstremizma i terorizma, uz puno poštovanje ljudskih prava, vladavine prava i principa nediskriminacije”, pojasnio je.

Koprivica je istakao da posebno zabrinjava činjenica da su mladi, uključujući maloljetnike, među najizloženijim kategorijama kada je riječ o nasilnim i ekstremističkim sadržajima u digitalnom okruženju.

“Zbog toga prevencija onlajn radikalizacije, jačanje medijske i digitalne pismenosti, kao i unapređenje kapaciteta za rano prepoznavanje indikatora rizičnog ponašanja, ostaju među ključnim prioritetima nadležnih institucija”.

Koprivica naglašava da dodatni bezbjednosni rizik može predstavljati i krijumčarenje oružja iz aktivnih kriznih i konfliktnih područja - posebno ukoliko bi takvo oružje bilo dostupno za aktivnosti povezane sa terorizmom ili nasilnim ekstremizmom.

“Slično tome, potencijalna zloupotreba migracionih tokova u terorističke svrhe ostaje predmet kontinuiranog praćenja i procjene rizika. Ipak, važno je naglasiti da u Crnoj Gori do sada nijesu zabilježeni slučajevi koji bi ukazivali na povezanost ovih pojava sa terorističkim aktivnostima”.

Odgovarajući na pitanja koji su, prema procjenama NOT-a, ključni faktori koji mogu doprinjeti radikalizaciji mladih u Crnoj Gori, posebno među ranjivim i marginalizovanim zajednicama, kazao je da je to rijetko rezultat jednog izolovanog faktora.

“Najčešće nastaje kao posljedica međusobnog djelovanja različitih društvenih, ekonomskih, političkih, porodičnih i individualnih okolnosti, koje kod određenih pojedinaca mogu dovesti do osjećaja frustracije, isključenosti, nepravde ili gubitka identiteta i pripadnosti. Kada je riječ o mladima, posebno ranjivim i marginalizovanim grupama, značajan rizik predstavlja izloženost radikalnim sadržajima u digitalnom okruženju. Društvene mreže, aplikacije za komunikaciju i druge onlajn platforme omogućavaju i olakšavaju brzo širenje ekstremističkih narativa, dezinformacija i propagandnih sadržaja, pri čemu su mladi često posebno podložni uticajima koji promovišu polarizaciju, netoleranciju i nasilna rješenja društvenih problema”, navodi nacionalni koordinator NOT-a.

Objasnio je da, pored onlajn okruženja, faktori kao što su socijalna isključenost, nedostatak perspektive, osjećaj marginalizacije, diskriminacija, slaba povezanost sa zajednicom, porodični problemi, kao i izloženost govorima mržnje i ekstremističkim narativima, mogu dodatno povećati ranjivost pojedinaca na procese radikalizacije.

“Imajući u vidu složenost ovog fenomena, efikasan odgovor zahtijeva sveobuhvatan pristup koji podrazumijeva saradnju institucija, obrazovnog sistema, lokalnih zajednica, civilnog društva i porodice, uz poseban fokus na preventivne aktivnosti, jačanje medijske i digitalne pismenosti, kritičkog mišljenja i otpornosti mladih na manipulativne i ekstremističke sadržaje”, istakao je Koprivica.

Koordinator NOT-a poručio je da je saradnja sa međunarodnim partnerima i organizacijama od ključnog značaja za praćenje aktivnosti radikalnih i ekstremističkih grupa, kao i za prevenciju širenja nasilnog ekstremizma i radikalnih ideologija u Crnoj Gori.

“Ova saradnja omogućava razmjenu relevantnih bezbjednosnih informacija, usklađivanje preventivnih politika i jačanje kapaciteta institucija u oblasti ranog prepoznavanja i odgovora na potencijalne rizike. Takođe, doprinosi boljem razumijevanju regionalnih i globalnih trendova koji mogu imati implikacije na bezbjednosno okruženje na nacionalnom nivou”.

Prijetnje su niskog intenziteta

Upitan kako NOT procjenjuje prisustvo i uticaj selafističkih grupa u Crnoj Gori i postoje li indicije da se takve grupe aktivno bave regrutovanjem novih članova, Koprivica je istakao da je, polazeći od činjenice da u Crnoj Gori, kao i u regionu, ne postoje organizovane terorističke ćelije, već pojedinci i neformalne grupe čiji su članovi usvojili vrlo konzervativno i rigidno tumačenje i praksu selafizma, prijetnja od istih trenutno niskog inteziteta.

“To pokazuje i vjerska doktrina lokalnih selafističkih grupa, čija se vjerska uvjerenja uglavnom svode na poistovjećivanje sa nekim od pravaca koji zagovaraju već pomenute terorističke organizacije, a manifestuju se na način što u matičnoj zemlji uglavnom negiraju lokalne vjerske tradicije i prakse, suprotstavljaju se lokalnim (sekularnim) zakonima, rodnoj ravnopravnosti, pa čak i obaveznom obrazovanju, bez pribjegavanja nasilnim metodama u ostvarivanju svojih ciljeva. Izuzetak su ‘strani (teroristički) borci’, koji su otputovali u Siriju i uzeli učešća u tamošnjem džihadu, a jedan broj njih je, prema do sada dostupnim podacima, i poginuo. Sve selafističke grupacije (bez obzira na ideologiju koju podržavaju i dostignuti stepen radikalizacije) nastoje da za svoje radikalne ideologije pridobiju nove članove, među kojima ima i konvertita u islam, tačnije selafizam”, objašnjeno je u odgovorima.

Ključni prevencija i jačanje otpornosti

U okviru rada NOT-a kontinuirano se vrši praćenje i procjena rizika povezanih sa različitim društvenim grupama koje mogu biti podložnije procesima radikalizacije, uključujući mlade, navijačke grupe i pripadnike ranjivih i marginalizovanih zajednica.

To je kazao Koprivica, navodeći da se takav pristup zasniva na procjeni rizika i indikatorima ranog upozoravanja, uz puno poštovanje ljudskih prava i osnovnih sloboda i principa nediskriminacije.

“Posebna pažnja posvećuje se identifikovanju faktora ranjivosti koji mogu doprinijeti radikalizaciji, kao što su socijalna isključenost, marginalizacija, izloženost ekstremističkim narativima, govor mržnje i onlajn propaganda. U tom kontekstu, prati se stanje u pojedinim društvenim grupama u situaciji povećane socijalne ranjivosti, kako bi se pravovremeno prepoznali potencijalni rizici i razvijale odgovarajuće preventivne mjere”, rekao je on.

Objasnio je da su aktivnosti NOT-a usmjerene prvenstveno na prevenciju, jačanje otpornosti zajednica i unapređenje međuinstitucionalne saradnje:

“S ciljem sprečavanja radikalizacije koja može voditi ka nasilnom ekstremizmu i terorizmu”.

Različite neformalne grupacije

Kao i u regionu, u Crnoj Gori se već duži niz godina registruju aktivnosti pojedinih ekstremističkih aktera koji se u različitom stepenu pozivaju na selefijsku interpretaciju islama, pri čemu se, u zavisnosti od nivoa radikalizacije i drugih specifičnosti, mogu identifikovati različite neformalne grupacije.

Rekao je to Koprivica, navodeći da među tim grupacijama ne postoje suštinske teološke razlike, iako povremeno postoje razmimoilaženja u pogledu načina interpretacije i primjene vjersko-ideoloških stavova u kontekstu sekularnog društvenog uređenja.

“U ekstremnim slučajevima, djelovanje pojedinaca može uključivati podršku ili opravdavanje ideje uspostavljanja društvenog poretka zasnovanog na rigidnim religijskim interpretacijama, uključujući i koncept šerijatskog prava, pri čemu se metode djelovanja kreću od propagandnog i misionarskog rada do, u rijetkim slučajevima, podrške ili učešća u nasilnim aktivnostima u okviru stranih oružanih sukoba. U tom kontekstu, pojedini slučajevi povezuju se sa fenomenom stranih terorističkih boraca koji su učestvovali u oružanim sukobima u Siriji i drugim kriznim područjima, najčešće u okviru ekstremističkih organizacija poput ISIS-a i Al Kaide. Po svojim karakteristikama, određene aktivnosti tzv. umjerenih selafista su vrlo slične strategiji nastupa pojedinih srodnih organizacija iz inostranstva, poput ‘Muslimanskog bratstva’, čiji je cilj izgradnja paralelnog socioekonomskog sistema orijentisanog prema vjernicima, čime se želi ukazati na disfunkcionalnost sekularnih državnih aparata”, rekao je on.

( Jelena Jovanović )