Kad stan i škola postanu luksuz

Španska vlada juče je usvojila dvije uredbe o stanovanju, čije je odbacivanje u parlamentu prošle sedmice navelo premijera Pedra Sančesa da raspiše vanredne izbore. Potez dolazi usred sve dublje stambene krize koja je izvela desetine hiljada, uglavnom mladih ljudi na ulice u 50 gradova širom zemlje. Bijes demonstranata možda najbolje sažima transparent iz protestnog kampa u Madridu: “Možete da špekulišete satovima, nakitom, kriptom i ferarijima. Ali ne i našim je*enim domovima.”

U Francuskoj, policija je juče upotrijebila suzavac protiv demonstranata koji su blokirali francuske srednje škole, dok su učenici, nastavnici i roditelji izašli na ulice u dosad najvećem danu protesta u talasu demonstracija zbog manjka zaposlenih i dotrajalih školskih objekata.

Na transparentima istaknutim tokom protesta, nizale su se poruke nezadovoljstva, među kojima: “Država je ubila nacionalno obrazovanje”, “Finansirajte obrazovanje, ne represiju” i “Volio bih da brinem o ispitu iz matematike, a ne o svojoj budućnosti”.

Premijer Sebastijen Lekorni naložio je ministrima da se pozabave glavnim zahtjevima učenika. Među njima su obezbjeđivanje zamjena za odsutne nastavnike, preispitivanje dužine školskog dana koji traje od osam ujutro do šest popodne, kao i potreba za dužim pauzama za ručak.

Kada čitava jedna generacija zaključi da joj postojeći društveni okvir ne garantuje ni pristupačno stanovanje ni funkcionalne škole, politička podrška počinje da se osipa, a etablirane evropske partije rizikuju da izgube legitimitet

Vlada će razmotriti i radove potrebne na dotrajalim školskim zgradama, poručio je Lekorni, koji je od ministara zatražio da prve predloge dostave do kraja oktobra.

Mada proizlaze iz različitih konkretnih problema, protesti u Španiji i Francuskoj, koje uglavnom predvode mladi, ukazuju na širi obrazac u zapadnoj Evropi. Među mladima, prema pisanju “Gardijana” raste osjećaj da im izmiče osnovna socioekonomska sigurnost koju su, uglavnom, imali njihovi roditelji.

Okidač u Španiji, gdje su kirije za deset godina porasle 80 odsto, bilo je medijski veoma propraćeno iseljenje 87-godišnje žene u Madridu, nakon što joj je jedan investicioni fond povećao kiriju za 230 odsto. Za ljude koji na stanovanje troše više od polovine prihoda, dok mjesečna kirija za jednosoban stan može dostići čitavu prosječnu platu, to je bila kap koja je prelila čašu.

Nagli rast kirija, špekulacije nekretninama, procvat kratkoročnog turističkog iznajmljivanja i stagnacija plata zajedno su učinili samostalan život sve nedostižnijim za mnoge mlade radnike, dok se država ne doživljava kao neutralni posrednik, već kao aktivni pomagač špekulacija nekretninama.

U Francuskoj, protesti su počeli u septembru u siromašnijim predgrađima Pariza, a potom su se proširili širom zemlje, predstavljajući veliki izazov za vladu predsjednika Emanuela Makrona, suočenu sa manjkom novca u trenutku snažnih ekonomskih pritisaka.

Učenici redovno ostaju bez nastave mjesecima jer se odsustva nastavnika ne nadoknađuju. Rasporedi traju od osam ujutro do šest uveče, među najdužima u Evropi, u zgradama sa krovovima koji prokišnjavaju, bubašvabama i plafonima koji se urušavaju. U Parizu su prošle sedmice učenici na blokadama srednjih škola budžetske rezove doživjeli kao direktan udar na svoju budućnost. U njihovim očima, sistem koji bi trebalo da podstiče društvenu pokretljivost sada je zapravo koči, ističe Gardijan.

Međutim, bez parlamentarne većine i suočene sa različitim stepenima budžetskih ograničenja, ni jedna ni druga vlada nemaju mnogo prostora za manevar, ističe britanski list, i dodaje da posmatrane zajedno, ove dvije krize ukazuju na neke od ključnih problema sa kojima se suočavaju vlade političkog centra. Prije svega, naročito mladi sve češće doživljavaju postepene mjere, ciljane poreske olakšice i manje administrativne reforme, kao privremene zakrpe za mnogo dublje socioekonomske probleme.

Takođe, suočene sa sve većim pritiskom sa ulice i opozicionim partijama koje nastoje da ga iskoriste, vladajuće koalicije, naročito one bez parlamentarne većine, imaće sve više problema. U Francuskoj, pritom, grubo postupanje policije nosi rizik da dodatno udalji mlade birače od stranaka političkog centra.

Organizacije za ljudska prava, učenici i udruženja roditelja optužili su vlasti za nesrazmjernu upotrebu sile prema maloljetnicima. Vlada, međutim, tvrdi da su protestni pokret preuzeli ljudi sa strane i da je prerastao u urbano nasilje.

Francusko Ministarstvo unutrašnjih poslova saopštilo je da je od početka protesta uhapšeno 6.100 ljudi, od kojih su ogromna većina maloljetnici. Ministarstvo pravde navelo je da je protiv više od 1.800 ljudi pokrenut postupak, među njima i 1.483 maloljetnika, ne precizirajući za koja krivična djela.

Prema podacima iz kabineta premijera Lekornija, u sukobima je povrijeđeno najmanje 715 policajaca i 215 tinejdžera.

“Žele da podijele mlade na dobre i loše demonstrante”, rekao je za Rojters Omar Slauti, profesor u srednjoj školi u Aržanteju, sjeverozapadnom predgrađu Pariza.

“Da nije bilo zapaljenih kontejnera, vlada se ne bi povukla niti bi shvatila ozbiljnost problema”, dodao je.

Istovremeno, radikalizovane opozicione partije aktivno koriste nezadovoljstvo u političke svrhe. Na radikalnoj ljevici, Žan-Lik Melanšon u Francuskoj, kojeg podržava 47 odsto birača mlađih od 35 godina, otvoreno je stao na stranu demonstranata, dok su u Španiji ljevičarske partije Podemos i Sumar za stambenu krizu direktno okrivile nekontrolisani finansijski kapitalizam.

U isto vrijeme, populistička krajnja desnica igra na kartu reda i zakona. Nacionalni skup Marin Le Pen u Francuskoj koristi snimke zapaljenih barikada da bi optužio centrističke lidere da tolerišu “neobuzdano nasilje”, dok je španski krajnje desni Vox stao uz glavnu opozicionu konzervativnu Narodnu partiju u rušenju Sančesovog hitnog paketa mjera, predstavljajući ga kao pretjerano zadiranje države koje kažnjava stanodavce.

Pritisnute sa obje strane, vlade političkog centra suočavaju se sa sve težim izazovom. Kada čitava jedna generacija zaključi da joj postojeći društveni okvir ne garantuje ni pristupačno stanovanje ni funkcionalne škole, politička podrška počinje da se osipa, a etablirane evropske partije rizikuju da izgube legitimitet, ističe “Gardijan”.

Kako je to rekao Nando de Angulo, 26-godišnji demonstrant u Madridu, protesti pokazuju da u sadašnjoj situaciji “mi, građani, moramo da se prilagođavamo političkim partijama - umjesto da se političari prilagođavaju onome što ljudi žele. Tako više ne može”.

U Parizu petnaestogodišnja Amelija držala je transparent na kojem je pisalo: “Naša adresa ne bi trebalo da određuje našu budućnost”.

( N.B. )