Društvo mladih ekologa: Dolina Zete važna za ptice, ali ugrožavaju je urbanizacija, energetika i zagađenje

Dolina rijeke Zete predstavlja izuzetno vrijedno stanište za gnijezdeće i migratorne vrste ptica, ali je istovremeno izložena velikom broju pritisaka i prijetnji, ocijenjeno je u izvještaju Društva mladih ekologa Nikšić (DMEN).

Izvještaj terenskih istraživanja predstavljen je u okviru projekta „Ptice gnjezdarice doline rijeke Zete – stanje, izazovi i perspektive zaštite“, a istraživanja su sprovedena od aprila do juna 2026. godine na području nikšićkog polja, odnosno gornjeg toka Zete, kao i u donjem dijelu toka rijeke kroz opštinu Danilovgrad, saopšteno je iz te nevladine organizacije (NVO).

Miodrag Karadžić iz DMEN-a kazao je da je osnovni zadatak projekta prikupljanje i obrada podataka koji se odnose na gnjezdarice rijeke Zete.

On je istakao da dolina Zete predstavlja područje izuzetne vrijednosti za ornitofaunu, jer raznolikost staništa uslovljava visok prehrambeni diverzitet i prisustvo velikog broja ptičjih vrsta.

„Područje je prepoznato kao značajan migratorni koridor, čiji značaj prevazilazi nacionalni nivo, a za više ptičjih vrsta ima ključnu ulogu u nacionalnom kontekstu, kako za gniježđenje, tako i za migraciju“, kazao je Karadžić.

Zbog tih vrijednosti, brojna istraživanja sprovedena ranije svrstala su dolinu Zete u područja od međunarodnog značaja za ptice (IBA – Important Bird Area), navodi se u saopštenju.

Socio-ekonomska analiza Parka prirode „Rijeka Zeta“, kako je navedeno, dodatno ukazuje na značaj ovog područja u kontekstu evropskih integracija i uspostavljanja Natura 2000 mreže.

Međutim, iz DMEN-a upozoravaju da stanje zaštite gnjezdarica u Crnoj Gori ukazuje na potrebu za dodatnim i sistematičnijim prikupljanjem podataka, posebno na lokalnom nivou.

„Crvena lista ptica Crne Gore jasno ukazuje na postojanje značajnih praznina u znanju o statusu pojedinih vrsta ptica gnjezdarica, koje su svrstane u kategoriju ‘Nedovoljno podataka’, što onemogućava pouzdanu procjenu njihovog stanja i trendova“, istakao je Karadžić.

On je dodao da takav nedostatak podataka dodatno naglašava potrebu za ciljanim lokalnim istraživanjima i monitoringom, u skladu sa obavezama koje proizilaze iz nacionalnog zakonodavstva i Direktive 2009/147/EC o očuvanju divljih ptica.

Jovana Drobnjak, diplomirani biolog i ornitolog, predstavila je rezultate istraživanja, navodeći da je fokus izvještaja bio na pregledu ornitofaune doline Zete, analizi izazova i pritisaka na ovom području, kao i predlogu mjera za adekvatniju zaštitu i bolje upravljanje.

Drobnjak je kazala da je u Crnoj Gori registrovano 353 vrste ptica, što u odnosu na 533 vrste zabilježene na nivou Evrope čini 65 odsto evropske ornitofaune.

Na teritoriji opštine Nikšić registrovano je 196 vrsta, dok je u Bjelopavlićima zabilježeno 265 vrsta, što čini 75 odsto faune ptica Crne Gore.

Na teritoriji opštine Danilovgrad registrovano je 113 vrsta koje tu provode životni ciklus gniježđenja, dok njih sedam imaju status potencijalnih gnjezdarica.

Kao dominantne oblasti pritisaka i prijetnji izdvojene su energetska infrastruktura, sa fokusom na solarne elektrane, promjena prirodnog režima plavljenja plavnih livada usljed izmjena vodnog režima, upravljanja akumulacijama i regulacije vodotoka, navodi se u saopštenju.

Među pritiscima su navedeni i planirani projekat prevođenja dijela voda rijeke Zete u akumulacije Krupac i Slano, kao i projekat povezivanja tih akumulacija.

DMEN ukazuje i na problem deponija, nepravilnog odlaganja otpada i ispuštanja otpadnih voda, kao i intenzivne urbanizacije koja je, kako navode, u velikoj mjeri neplanskog karaktera ili čak ilegalna u pojedinim djelovima.

Kao jedan od problema izdvojen je i krivolov, za koji iz DMEN-a navode da predstavlja veliki problem na nivou cijele države, pa ni područja u dolini Zete nijesu izuzetak.

Među prijetnjama su i neriješena upravljačka struktura Parka prirode „Rijeka Zeta“ u opštinama Danilovgrad i Podgorica, kao i uticaj poljoprivrede, koja kroz prekomjernu upotrebu mineralnih đubriva doprinosi pogoršanju kvaliteta zemljišta i zagađenju podzemnih i površinskih voda.

Drobnjak je zaključila da je dolina Zete izuzetno vrijedno stanište i za gnijezdeće i za migratorne vrste ptica.

„Ipak, uprkos internacionalnim statusima zaštite poput IBA područja i potencijalnih SPA područja, te nacionalne zaštite donjeg toka doline rijeke Zete u nivou parka prirode, ova rijeka sa svojom okolinom je izložena velikom broju pritisaka i prijetnji“, kazala je ona.

Iz DMEN-a su naveli da je u strateškim dokumentima, poput strateških planova opština Nikšić i Danilovgrad, zaštita biodiverziteta i prirodnih vrijednosti navedena kao prioritet, ali da realizacija konkretnih mjera i koraka za zaštitu ili unapređenje sadašnjeg stanja nije vidljiva na odgovarajućem nivou.

„Stoga je potrebno sadašnje stanje popravljati i u budućnosti zaštitu ovog izuzetno važnog područja podići na veći nivo, kako bi se smanjili uticaji pritisaka i prijetnji“, zaključeno je.

( S.S. )