Hapšenje bivšeg šefa njemačkih špijuna uzdrmalo evropske obavještajne službe
Službe procjenjuju da li su ugroženi tajni podaci koje su dijelile s Njemačkom, nakon što je August Haning uhapšen zbog sumnje na špijunažu i veleizdaju. Među spornim dokumentima navodno su bili i obavještajni podaci CIA
Evropske obavještajne službe pokušavaju da utvrde da li je bivši šef njemačke obavještajne službe August Haning ugrozio tajne informacije i kakve je rizike to moglo da izazove, izjavili su obavještajni zvaničnici nakon njegovog hapšenja ove sedmice.
Hapšenje Haninga, bivšeg direktora njemačke Savezne obavještajne službe (BND), zbog sumnje na špijunažu i veleizdaju, izazvalo je potres u bezbjednosnim i obavještajnim krugovima. Uhapšen je i njegov bivši šef kabineta u toj službi.
Njemački mediji navode da, po svemu sudeći, Rusija nije umiješana u ovaj slučaj. Međutim, optužbe da je stotine povjerljivih dokumenata neovlašćeno proslijeđeno i da su obavještajni podaci možda dostavljani stranim zvaničnicima narušile su međunarodni kredibilitet BND-a u vrijeme sve veće zabrinutosti za bezbjednost, piše Rojters.
Samo nekoliko dana ranije, aktuelni direktor BND-a upozorio je da se Njemačka suočava sa stvarnim rizikom od oružanog sukoba sa Rusijom, optužujući Moskvu da vodi “rat iz sjenke” hibridnim i napadima dronovima.
“Ovo je potpuna katastrofa”, rekao je Rojtersu jedan njemački bezbjednosni zvaničnik, ocjenjujući da bi moguće posljedice po odnose BND-a sa partnerskim obavještajnim službama mogle biti “veoma, veoma ozbiljne”.
Haning, koji je napustio BND 2005. godine, nakon odlaska iz državne službe osnovao je privatnu konsultantsku firmu. Osumnjičen je da je pristao da plaća službeniku identifikovanom kao Manfred D. kako bi mu dostavljao povjerljiva dokumenta.
Manfred D., koji je bio šef kabineta više uzastopnih direktora BND-a, uključujući Haninga, a penzionisan je u martu 2026. godine, optužen je da mu je dostavio gotovo 2.000 dokumenata, od kojih su makar neki bili označeni kao povjerljivi.
Haning je osumnjičen da je, koristeći informacije iz tih dokumenata, obavještavao zvaničnike stranih obavještajnih službi. Još nije jasno koje su informacije proslijeđene i kome.
Azerbejdžan je demantovao izvještaje o kontaktima između Haninga i azerbejdžanskih zvaničnika. Tužilaštvo je odbilo da komentariše slučaj.
Procjena rizika
Njemački mediji navode da su mnoga od spornih dokumenata bila informativni materijali pripremljeni za kabinet kancelara ili druge visoke zvaničnike, a ne izvorni obavještajni podaci.
Jedan evropski obavještajni zvaničnik je rekao Rojtersu da pojedine evropske službe sada procjenjuju da li su ugroženi podaci koje su ranije dijelile sa Njemačkom.
Drugi zvaničnik iz jedne od savezničkih obavještajnih službi rekao je da provjeravaju moguću štetu i da očekuju da isto rade i sve ostale partnerske službe.
Treći zapadni zvaničnik je izjavio da su među dokumentima ukradenim iz BND-a bili i obavještajni podaci američke Centralne obavještajne agencije (CIA). CIA nije komentarisala slučaj.
Optužbe se odnose na period kada Haning više nije radio za njemačku vladu, ali je portparol Ministarstva unutrašnjih poslova rekao da nadležni istražuju “moguća kršenja propisa o čuvanju povjerljivih informacija” tokom njegovog rada u državnoj službi.
Problematično je to što bivši državni službenici, koji posjeduju detaljna znanja o bezbjednosnim i obavještajnim pitanjima, mogu da se zaposle u privatnom sektoru bez prethodne bezbjednosne provjere
Nakon pobjede krajnje desničarske Alternative za Njemačku (AfD) na pokrajinskim izborima na istoku Njemačke prošlog mjeseca, njemački obavještajni zvaničnici su izrazili zabrinutost zbog rizika da zvaničnici naklonjeni Rusiji, koji imaju pristup povjerljivim informacijama, te podatke odaju Moskvi.
Međutim, slučaj Haning je izazvao posebno veliki potres jer su i on i Manfred D. bili dugogodišnji pripadnici samog vrha njemačkog bezbjednosnog aparata.
Rojters piše da je ovo osjetljiv period za obavještajne službe, jer Njemačka jača svoje odbrambene snage kako bi se suprotstavila prijetnji koju vidi u Rusiji. Vlada kancelara Fridriha Merca odobrila je ove godine planove za jačanje obavještajnih službi, koje su osnovane nakon Drugog svjetskog rata sa znatno ograničenijim ovlašćenjima nego mnoge njihove partnerske službe.
Haning nije komentarisao optužbe. Švajcarska konsultantska kompanija za bezbjednost Pluteos, u kojoj je Haning bio predsjednik upravnog odbora, kao ni jedan od njegovih advokata, nijesu odmah odgovorili na zahtjeve za komentar.
Njemački nedjeljnik “Špigl” je prenio izjavu jednog od Haningovih advokata, koji je potvrdio da je njegov klijent posjedovao povjerljiva dokumenta, ali je negirao da je ugrozio nacionalnu bezbjednost prosljeđivanjem ili prodajom informacija trećim stranama.
“Moj klijent je neosnovano krivično gonjen”, prenio je “Špigl” izjavu advokata.
Pod lupom poslovni angažmani bivših zvaničnika
Ovaj slučaj je ponovo skrenuo pažnju na poslovne angažmane bivših državnih zvaničnika, čak i u slučajevima kada nema sumnje na nezakonito postupanje. Samo nekoliko dana ranije, bivši njemački kancelar Gerhard Šreder, koji je bio na meti kritika zbog veza sa ruskim kompanijama i predsjednikom Vladimirom Putinom, postao je član nadzornog odbora ruskog trgovinskog lanca Hiperglobus.
Parlamentarni odbor za nadzor obavještajnih službi ocijenio je da je “problematično” to što bivši državni službenici, koji posjeduju detaljna znanja o bezbjednosnim i obavještajnim pitanjima, mogu da se zaposle u privatnom sektoru bez prethodne bezbjednosne provjere.
Konstantin fon Noc, član parlamentarnog odbora za nadzor obavještajnih službi, rekao je da je slučaj Haning jasno pokazao da postoje “strukturni problemi” kojima bi vlada trebalo da se pozabavi.
“Povjerenje u integritet rada njemačkih obavještajnih službi ne smije biti iznevjereno, posebno imajući u vidu jasna očekivanja naših partnerskih obavještajnih službi”, rekao je. “To bi bilo katastrofalno u trenutnoj bezbjednosnoj situaciji.”
Visoki obavještajni zvaničnici u mnogim zemljama često se nakon napuštanja državne službe bave bezbjednosnim konsaltingom, ali njemački zvaničnici smatraju da slučaj Haning ukazuje na potrebu za strožom kontrolom.
Andi Grote, ministar unutrašnjih poslova njemačke pokrajine Hamburg, rekao je da ovaj slučaj otvara pitanje “koje vrste zaposlenja i poslovnih aktivnosti bi zapravo trebalo dozvoliti visokim zvaničnicima bezbjednosnih službi tokom i nakon završetka njihove službe”.
( A.Š. )