SAD uvele sankcije MKS-u, Rubio prijeti da će stati na kraj sudu

Administracija američkog predsjednika Donalda Trampa uvela je danas sankcije Međunarodnom krivičnom sudu (MKS), svega nekoliko sati nakon što je jedna od njegovih bivših sutkinja dobila Nobelovu nagradu za mir, čime je Vašington ušao u diplomatski sukob sa evropskim saveznicima.

Zamjenica tužioca MKS-a Nazhat Šamim Kan osudila je sankcije, navodeći da je njihov cilj „podrivanje vladavine prava na međunarodnom nivou i rada nezavisne pravosudne institucije“.

„Nastavićemo rad na svim predmetima, istragama i krivičnim postupcima koje vodimo“, poručila je Kan za Rojters.

Trampova administracija već dugo ima neprijateljski stav prema ovom sudu, a ranije je uvodila sankcije njegovim tužiocima i sudijama. Današnja odluka ide znatno dalje, jer bi mogla da pogodi i kompanije koje pružaju usluge samom sudu.

„Predsjednik Tramp nikada neće dozvoliti Međunarodnom krivičnom sudu da krivično goni Amerikance“, naveo je američki državni sekretar Marko Rubio u saopštenju u koje je Rojters imao uvid prije zvanične objave.

„Zato Sjedinjene Američke Države danas uvode sankcije Međunarodnom krivičnom sudu. Zabranićemo transakcije s ovim odmetnutim sudom, uskratiti mu resurse i ozbiljno ugroziti njegovu sposobnost da funkcioniše.“

Evropska unija je spremna da preduzme sve neophodne mjere kako bi omogućila MKS-u da nastavi rad i nakon što SAD uvedu sankcije, saopštila je danas Evropska komisija.

Komisija je, međutim, navela da i dalje postoji prostor za dijalog, budući da je predviđen šestomjesečni period do početka primjene sankcija.

Vašington već dugo izražava nezadovoljstvo zbog naloga za hapšenje koje je MKS izdao za izraelske zvaničnike, uključujući premijera Benjamina Netanjahua, kao i zbog ranije istrage o postupcima američkih vojnika u Avganistanu, koju je sud u međuvremenu zatvorio.

Sud, osnovan 2002. godine radi procesuiranja ratnih zločina, zločina protiv čovječnosti i genocida, ima 125 država članica, uključujući sve zemlje Evropske unije i sve članice NATO-a osim SAD-a i Turske.

Sud je u prošlosti uživao snažnu javnu podršku država članica, među kojima su i ključni američki saveznici, a sjedište mu je u Holandiji, članici EU i NATO-a.

Navi Pilaj, južnoafrička pravnica koja je danas dobila Nobelovu nagradu za mir za svoj rad u oblasti međunarodnog krivičnog pravosuđa, bila je sutkinja Žalbenog vijeća MKS-a od 2003. do 2008. godine.

U obrazloženju odluke, Nobelov komitet je naveo da je želio da „uputi podsjetnik“ u trenutku kada su „sudije i institucije međunarodnog prava izložene političkim napadima“.

„Međunarodni pravni sistem u kojem ratni zločinci odgovaraju za svoja djela, a žrtve zlostavljanja dobijaju pravdu, preduslov je za miran svijet“, saopštio je Nobelov komitet.

Rubio je rekao da su sankcije osmišljene tako da sudu i njegovim državama članicama pruže priliku da odgovore na zabrinutost SAD-a.

Nije iznio više detalja, ali je visoki zvaničnik Stejt departmenta rekao da će američko Ministarstvo finansija izdati niz posebnih dozvola „radi zaštite američkih interesa“, što se očigledno odnosi na privremena izuzeća od pojedinih sankcija.

Američke sankcije obično zabranjuju svim kompanijama sa sjedištem u SAD da sarađuju sa sankcionisanom organizacijom, zbog čega su banke primorane da zatvore njene račune, osiguravajuće kuće da obustave osiguranje, a softverske kompanije da prekinu saradnju.

Trampova administracija je tokom njegovog prvog mandata uvela ciljane sankcije zvaničnicima suda, koje su ukinute za vrijeme predsjednika Džoa Bajdena. Vašington je najavio nove sankcije svega nekoliko dana nakon Trampovog povratka na vlast u januaru 2025. godine.

Zvaničnici suda mjesecima su se pripremali za mogućnost uvođenja sankcija samoj instituciji, prelazeći sa Majkrosoftovog softvera na alternativna rješenja otvorenog koda na službenim računarima i uspostavljajući nove aranžmane za bankarske usluge i zdravstveno osiguranje.

Sekretar suda Osvaldo Zavala Giler pozvao je ranije ove sedmice Evropsku uniju da bude spremna da primijeni takozvani „mehanizam blokiranja“, koji omogućava zaštitu evropskih zemalja od ekstrateritorijalnih efekata sankcija.

Rubio je u saopštenju Rubio naveo da su SAD odlagale uvođenje sankcija u nadi da će Međunarodni krivični sud i države potpisnice njegovog osnivačkog Rimskog statuta odgovoriti na američke primjedbe, ali da to nijesu učinili.

„Ili će Međunarodni krivični sud prestati s prijetnjama, ili ćemo mi stati na kraj tom sudu. Očekujemo od naših saveznika, od kojih su mnogi članovi MKS-a i oslanjaju se na američke vojnike kada je riječ o njihovoj odbrani, da obuzdaju sud“, rekao je Rubio.

„Ove mjere smo osmislili tako da državama članicama pružimo priliku da pregovaraju i predstave rješenje koje bi odgovorilo na našu zabrinutost. Ako ti napori ne urode plodom, nastavićemo da prilagođavamo svoje mjere“, poručio je Rubio.

( Rojters, A.Š. )