Nobel za mir u znaku podjela: Pravnici priznanje, sudu u Hagu sankcije

Dodjela Nobelove nagrade za mir južnoafričkoj pravnici Navi Pilaj naišla je na široko odobravanje međunarodne zajednice, ali i oštru osudu Izraela, dok su Sjedinjene Države nekoliko sati nakon proglašenja uvele nove sankcije Međunarodnom krivičnom sudu (MKS), u kojem je ovogodišnja laureatkinja nekada bila sutkinja.

Priznanje 85-godišnjoj bivšoj visokoj komesarki UN za ljudska prava, koja je decenije posvetila borbi protiv nekažnjivosti i istraživanju najtežih međunarodnih zločina, pozdravljeno je kao snažna podrška međunarodnoj pravdi u trenutku kada su njene institucije izložene sve većim političkim pritiscima.

Nobelov komitet, koji je nagradu objavio svega malo prije uvođenja američkih sankcija, upozorio je u obrazloženju da se međunarodno pravo nalazi pod ogromnim pritiskom, a njegove institucije pod sve snažnijim napadima.

“Svjedočimo pomjeranju ka politici sile na štetu pravnih okvira i globalnog poštovanja prava i pravde. Kad god sila nadvlada pravo, podrivaju se stabilnost, povjerenje i miran suživot”, saopštio je komitet, ne pominjući direktno Donalda Trampa niti Izrael.

Na značaj međunarodne pravde i vladavine prava ukazali su i brojni svjetski zvaničnici, pozdravljajući izbor Pilaj za ovogodišnju laureatkinju.

Generalni sekretar UN Antonio Gutereš ocijenio je da nagrada predstavlja priznanje svima koji rade na odbrani međunarodnog prava, vladavine prava i ljudskih prava, kao i na očuvanju mira, pravde i ljudskog dostojanstva.

Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen poručila je da je malo ljudi posvetilo život pravdi, miru i ljudskom dostojanstvu kao Pilaj.

“Od nasilja aparthejda u Južnoj Africi do užasa genocida u Ruandi, suočila se s nekim od najmračnijih poglavlja čovječanstva. Pogledala je brutalnost nepravde u oči i nikada nije skrenula pogled”, navela je Fon der Lajen, opisujući Pilaj kao zaštitnicu progonjenih, ranjivih i onih čiji se glas ne čuje.

Sličnu poruku uputila je i visoka predstavnica EU za vanjsku politiku Kaja Kalas, ocijenivši da je Pilaj pokazala da su težnja ka pravdi i težnja ka miru zapravo jedno te isto.

Visoki komesar UN za ljudska prava Folker Tirk ocijenio je da bi se jednostavnom tvrdnjom da je nagrada zaslužena potcijenio njen značaj, posebno u trenutku kada su ljudska prava izložena napadima s brojnih strana, uključujući i one koji raspolažu ogromnom moći.

Čestitkama su se pridružili i španski premijer Pedro Sančes i njemačka vlada, ističući značaj međunarodnih institucija i pravde.

Nasuprot brojnim pohvalama, iz Izraela je stigla oštra osuda, uz optužbe na račun Nobelovog komiteta i same laureatkinje.

“Nobelov komitet izgubio je moralni kompas. Svoje najviše priznanje dodijelio je osobi punoj predrasuda, koja je karijeru izgradila na izmišljanju i širenju kleveta protiv jedine jevrejske države”, saopšteno je iz kabineta izraelskog premijera Benjamina Netanjahua.

Razlog izraelskog nezadovoljstva leži i u angažmanu Pilaj kao predsjednice istražne komisije UN za okupirane palestinske teritorije, koja je prošle godine zaključila da je Izrael počinio genocid u Pojasu Gaze. Izraelske vlasti odbacile su tada izvještaj kao “skandalozan”.

Za palestinske zvaničnike, međutim, Nobelova nagrada predstavlja priznanje žrtvama.

Zamjenik palestinskog ministra vanjskih poslova Omar Avadala poručio je da je to nagrada preživjelima i žrtvama genocida i aparthejda, kao i dokaz da se protiv bezakonja može izboriti.

SAD pojačale pritisak na Međunarodni krivični sud

Istog dana kada je Nobelov komitet odao priznanje višedecenijskoj borbi Pilaj za međunarodnu pravdu, administracija Donalda Trampa uvela je nove, široke sankcije Međunarodnom krivičnom sudu, dodatno zaoštravajući sukob s tom institucijom.

Američki državni sekretar Marko Rubio saopštio je da je cilj mjera da se obezbijedi da sud nikada ne procesuira američke državljane.

Za razliku od ranijih sankcija, koje su bile usmjerene na pojedine tužioce i sudije, nove mjere pogađaju MKS kao instituciju. Njima se blokira imovina suda u SAD, dok američke kompanije i pojedinci imaju šest mjeseci da prekinu poslovne odnose s tom institucijom.

Trampova administracija već duže vrijeme vodi kampanju protiv MKS-a, a pritisak je dodatno pojačan nakon što je sud izdao naloge za hapšenje izraelskog premijera Netanjahua i njegovog bivšeg ministra odbrane. Tramp je prošlog mjeseca pozvao države da napuste sud.

MKS je sankcije osudio kao pokušaj ometanja pravde i sprečavanja suda da obavlja posao zbog kojeg je osnovan.

“To je napad na vladavinu prava i same temelje međunarodnog pravnog poretka, koji pogađa jednostavan princip da niko nije iznad zakona”, saopštio je sud.

Generalna sekretarka Amnesti internešnela Anjes Kalamar ocijenila je da izbor Pilaj za Nobelovu nagradu u takvim okolnostima ima posebno snažnu simboliku.

“Ovo nije mogao biti bolji izbor u vrijeme napada na međunarodnu pravdu. Ona je bivša sutkinja MKS-a, upravo u trenutku kada američka administracija nastoji da uništi taj sud”, poručila je Kalamar.

Možda ću nagradu podijeliti sa Trampom

Sama laureatkinja vijest o nagradi primila je u njemačkom Nirnbergu, gdje je učestvovala na pravnoj konferenciji u zgradi u kojoj je poslije Drugog svjetskog rata održano suđenje glavnim nacističkim ratnim zločincima.

Obraćajući se okupljenima koji su slavili njen uspjeh, Pilaj je podsjetila na svoj posljednji veliki angažman.

“Posljednje što sam uradila bilo je predstavljanje izvještaja o Gazi, u kojem je ono što se tamo događa označeno kao genocid”, rekla je.

Potom se našalila na račun američkog predsjednika Donalda Trampa, koji je više puta javno tvrdio da zaslužuje Nobelovu nagradu za mir.

“Ako budete malo jače aplaudirali, možda ću ovu nagradu podijeliti s Trampom”, rekla je Pilaj, izazvavši smijeh prisutnih.

Njena šala je, po svemu sudeći, bila aluzija na prošlogodišnju dobitnicu Nobelove nagrade za mir, venecuelansku opozicionu liderku Mariju Korinu Mačado, koja je u januaru predala svoju Nobelovu medalju Trampu, nastojeći da pridobije njegovu podršku za demokratske promjene u Venecueli.

Nobelov komitet tada je naglasio da se status dobitnika Nobelove nagrade ne može prenijeti na drugu osobu.

Pilaj je kasnije juče priznanje posvetila “svim preživjelima međunarodnih zločina, kao i onima koji rade na međunarodnoj pravdi i brane je, čija saosjećajnost i hrabrost nastavljaju da obezbjeđuju da nekažnjivost ne prevlada”.

Svjetskim liderima uputila je jasnu poruku:

“Imate zakonsku obavezu da štitite ljudska prava i uzdržite se od rata.”

( N.B. )