Predlog budžeta dijeli članice EU, dok revizori upozoravaju da dug već 2027. može da dostigne bilion eura
Nepravilni rashodi mjere se milijardama
Irska, koja predsjedava Savjetu EU, predstavila je u subotu (10. oktobar) novi predlog budžeta Evropske unije za period od 2028. do 2034. godine, u iznosu od oko 1,826 biliona eura, dok je prvobitni predlog Evropske komisije iznosio gotovo dva biliona eura.
Predloženo smanjenje, međutim, daleko je manje od „nekoliko stotina milijardi eura", koliko su tražile Njemačka i još pet zemalja koje su neto uplatioci u budžet EU: Austrija, Holandija, Danska, Finska i Švedska.
Reagujući na irski predlog, njemački kancelar Fridrih Merc rekao je da „visina novog predloga nije osnova za postizanje dogovora" i da budžet mora biti finansijski prihvatljiv za zemlje koje snose najveći teret njegovog finansiranja. Njemačka osporava i raspodjelu rezova, jer su najviše smanjena sredstva za konkurentnost, istraživanja i odbranu, oblasti koje njemačka vlada želi da ojača.
Nasuprot tome, irskim predlogom uglavnom su pošteđena sredstva za poljoprivredu i regionalni razvoj. Sredstva za regionalni razvoj namijenjena su smanjenju ekonomskih i socijalnih razlika među evropskim regionima, pa od njih najveću korist imaju siromašniji regioni i članice EU.
Da se ona ne smanjuju, tražilo je 17 članica EU: Hrvatska, Slovenija, Malta, Kipar, Grčka, Estonija, Letonija, Litvanija, Poljska, Češka, Slovačka, Bugarska, Rumunija, Mađarska, Portugalija, Italija, i Španija.
Treba poći od toga da će se oko budžeta EU još dugo lomiti koplja, mada je cilj da dogovor bude postignut do kraja godine. Pregovori o novom budžetu EU biće nastavljeni u četvrtak na samitu šefova država ili vlada u Briselu.
Revizori upozoravaju na ogromne dugove
Neposredno pred početak ključne faze pregovora o narednom budžetu EU, Evropski revizorski sud upozorio je na sve veću zaduženost EU.
Revizori procjenjuju da bi EU od 2028. do 2034. mogla da potroši oko 93 milijarde eura samo na kamate za bespovratni dio programa oporavka od pandemije korone NextGenerationEU.
A već 2027. godine dug EU mogao bi da poraste na bilion eura, navodi se u godišnjem izvještaju nezavisnog revizorskog tijela sa sjedištem u Luksemburgu, objavljenom u četvrtak, 8. oktobra.
To je oko deset puta više nego prije velikog evropskog zaduživanja pokrenutog tokom pandemije 2020. godine.
Dug o kojem govori Evropski revizorski sud nije zbir javnih dugova država članica.
Riječ je o novcu koji je Evropska komisija pozajmila na finansijskim tržištima, u ime EU, prije svega za finansiranje programa oporavka od pandemije, ali i zajmova Ukrajini i starijih programa finansijske pomoći državama članicama, među kojima je Evropski mehanizam za finansijsku stabilizaciju, odnosno EFSM.
Njemački član Revizorskog suda Danijel Kaspari (CDU) rekao je da će ubuduće gotovo svaki deseti euro iz evropskog budžeta odlaziti na otplatu dugova.
On srednjoročno očekuje znatno povećanje doprinosa država članica, „naročito za Njemačku kao najvećeg neto uplatioca“.
Moguća i velika rupa u budžetu
Revizori ukazuju na predloge Komisije kojima se u narednom budžetskom periodu otvara mogućnost za nova zaduživanja u „znatnim iznosima", na primjer radi podrške Ukrajini ili eventualnog aktiviranja takozvanog kriznog mehanizma.
Oni upozoravaju da bi bez dodatnih izvora prihoda u budžetu EU mogla da nastane „znatna finansijska praznina". Za njeno popunjavanje mogle bi da budu potrebne „teške odluke“, poput povećanja doprinosa država članica ili „odustajanja od dijela političkih ciljeva“.
Ne ponavljati greške iz pandemije
Revizori takođe upozoravaju da se ne smiju ponoviti greške napravljene prilikom isplate sredstava iz Fonda za oporavak od pandemije.
Predlog budžeta Evropske komisije za period od 2028. do 2034. predviđa, između ostalog, da se u velikom dijelu budžeta isplate ubuduće vezuju za ostvarivanje takozvanih međuciljeva, umjesto da EU nadoknađuje pojedinačne račune. Taj princip zasniva se na modelu Fonda za oporavak od pandemije.
„Upravo taj model zabrinjava nas u Revizorskom sudu", kaže Kaspari i ističe: „Sve zavisi od kvaliteta ciljeva, njihove obaveznosti i mogućnosti da se provjeri da li su ostvareni, uključujući i pravilnu procjenu troškova“.
On traži „smislene i obavezujuće“ ciljne vrijednosti koje „pokazuju stvarne rezultate". Evropi je potreban jednostavniji budžet, „ali ne i budžet koji je teže kontrolisati“.
Kako su rasli dugovi EU
Prema podacima revizora, na kraju 2019. zaduženost EU iznosila je samo 52,6 milijardi eura - a na kraju 2025. iznosila je 738,9 milijardi eura.
Najveći dio duga nastao je radi finansiranja bespovratne pomoći u okviru programa za oporavak od pandemije NextGenerationEU, u iznosu od 421 milijarde eura. Taj dug trebalo bi da se vraća 30 godina, od 2028. do 2058. godine.
Revizori upozoravaju da Evropska komisija još nije predstavila sveobuhvatnu strategiju vraćanja tog duga.
Veliku stavku čine i zajmovi Ukrajini, odobreni ili dogovoreni od 2014. godine, u ukupnom iznosu od oko 170 milijardi eura.
Po osnovu EFSM-a ostalo je neotplaćeno oko 37 milijardi eura zajmova Irskoj i Portugaliji. Posljednje obaveze iz tog programa dospijevaju 2042. godine.
Milijarde eura potrošene protivno propisima EU
U novom izvještaju Revizorski sud je, sedmu godinu zaredom, dao nepovoljno mišljenje o pravilnosti rashoda: procjenjuje da kod 3,8 odsto rashoda 2025. godine nisu poštovana pravila. Prema tom obračunu, nepravilnosti se odnose na približno 6,7 milijardi eura.
Revizorski sud ističe da nepravilnosti nisu isto što i prevara, neefikasnost ili rasipanje novca. Među najčešćim problemima bili su kršenje propisa o javnim nabavkama, kao i finansiranje projekata ili troškova koji nisu ispunjavali uslove za dobijanje sredstava.
Odvojeno od toga, revizori su u vezi sa rashodima iz 2025. nadležnim evropskim organima prijavili 17 slučajeva u kojima su posumnjali na prevaru.
Evropska komisija ukazuje na sopstveni obračun
Evropska komisija je odmah saopštila da će ozbiljno razmotriti analizu i preporuke Revizorskog suda, ali procenjuje da će konačna stopa greške, nakon korekcija u programima zasnovanim na nadoknadi troškova, biti niža od dva odsto.
Kada procijenjena stopa greške premaši prag od dva odsto, greške se smatraju materijalno značajnim.
Komisija, međutim, koristi drugačiju metodologiju od Revizorskog suda, pa njihove procjene nisu direktno uporedive.
( Deutsche Welle )