DW: Poslije izbora u Srbiji - novi test za odnose Beograda i Podgorice

Ni kampanja za parlamentarne izbore u Srbiji 25. oktobra nije mogla da prođe bez „otrovnih strelica“ prema Crnoj Gori, iako je u samoj Podgorici upadljivo ćutanje vlasti i većeg dijela opozicije o dešavanjima u Srbiji. Istovremeno, jasno je da su svi veoma zainteresovani za rezultat izbora naredne nedjelje.

Od ishoda će znatno zavisiti i budući odnosi dvije susjedne države, koji su u posljednjih godinu dana znatno pogoršani usljed sukoba režima Aleksandra Vučića sa crnogorskom vladom koju predvodi premijer Milojko Spajić.

S druge strane, pojedini političari iz Crne Gore otvoreno učestvuju u srpskoj kampanji na strani Vučića, ali se to u beogradskim tabloidima ne predstavlja kao „miješanje“.

Duga istorija međusobnih trzavica

Od toga „ko posvađa dva oka u glavi“ do pitanja kako ih pomiriti, tako funkcionišu odnosi dvije najbliže i istorijski, politički i ekonomski najpovezanije države bivše Jugoslavije.

U Crnoj Gori živi 33 odsto Srba, a status srpskog jezika i pitanje dvojnog državljanstva sa Srbijom nerazriješena su identitetska pitanja koja i 20 godina poslije crnogorske nezavisnosti oštro dijele građane Crne Gore.

Uz to, zvanični Beograd, odnosno Vučić, ta pitanja politizuje i podiže na nivo nacionalno-državnih odnosa Srbije i Crne Gore, iako je riječ o unutrašnjim pitanjima Crne Gore. Zato je pomoćnik glavnog i odgovornog urednika podgoričkog lista „Vijesti“ Vukašin Obradović jasan:

„Ishod parlamentarnih izbora u Srbiji uticaće u velikoj mjeri ne samo na buduće bilateralne odnose dvije susjedne države, već će imati i značajne posljedice na unutrašnja politička zbivanja u Crnoj Gori“, kaže Obradović za DW.

S druge strane, predsjednik prosrpske partije Ujedinjena Crna Gora Goran Danilović tvrdi da je korijen svih nesporazuma odluka bivše crnogorske vlasti da prizna nezavisnost Kosova 2008. godine.

„Da je međunarodnoj zajednici tada, a i ranije, bilo stalo do regionalne stabilnosti, nikada ne bi tražila ili naredila da Crna Gora trajno poremeti odnose sa Srbijom. I pored toga, uvjeren sam da su sve političke strukture i različite vladajuće elite Srbije, od tada do danas, imale u vidu istorijsko savezništvo i sudbinu srpskog naroda koji odvajkada živi na teritoriji današnje Crne Gore. Ipak, ubijeđen sam da strane sile i volja bivšeg crnogorskog režima da služi tuđim interesima nisu Crnu Goru učinili antisrpskom zemljom, ali smo pod plaštom 'vlastitih interesa' napravili mnogo štete jedinstvu Srbije i njenom teritorijalnom integritetu“, poručuje Danilović za DW.

Vučić ne želi Crnu Goru u EU?

Obradović, pak, ukazuje da je Vučićev režim u prethodnom periodu, osim priznanja nezavisnosti Kosova, reanimirao i teme referenduma i državnog osamostaljenja Crne Gore, Jasenovca, Srebrenice, odnosa prema ratnim zločinima i ratnim zločincima, a sve sa jednim ciljem: zaustavljanjem Crne Gore na putu ka Evropskoj uniji.

„Očigledno je da vlast u Srbiji nema namjeru da u direktnom dijalogu razgovara o svim ovim temama i pronalazi adekvatna rješenja za nesporno važna statusna pitanja srpskog naroda u Crnoj Gori. Ne, namjera je bila više nego očigledna. Željelo se, i od toga se ni danas nije odustalo, ostvarenje krajnjeg cilja: zaustavljanje Crne Gore na putu ka punopravnom članstvu u EU. To je spiritus movens Vučićeve politike prema Crnoj Gori, koja se sprovodi kroz mobilizaciju svih raspoloživih nacionalnih, stranačkih, crkvenih i medijskih kapaciteta radi destabilizacije unutrašnjih političkih prilika u Crnoj Gori“, smatra Obradović.

Danilović odgovara da će članstvo Crne Gore u EU izvjesno uslijediti, „jer je od 2022. i rata u Ukrajini Crna Gora i njen ulazak u EU potreba Zapada kako bi se pokazala vitalnost Unije i zaokružio prostor“.

Smatra da će poslije Crne Gore u EU ući i Albanija, iz istih razloga.

„Srbiji su otežani i okovani uslovi jer se od nje traži da prizna Kosovo kao nezavisnu državu. Pod takvim uslovima nemoguće je napredovati, jer je uslov da sebe dezintegrišete“, dodaje Danilović.

Tišina u Podgorici

Crnogorska vlast i veći dio opozicije zvanično ne komentarišu predstojeće izbore u Srbiji. Posebno je upadljivo ćutanje predsjednika Skupštine Crne Gore i lidera Nove srpske demokratije Andrije Mandića, ako se zna da mu je Vučićeva vlast velikodušno pomagala tokom ranijih izbora u Crnoj Gori, dok je sam Mandić prije nekoliko godina slavio Vučićeve izborne trijumfe u Beogradu.

S druge strane, Mandićev koalicioni partner Milan Knežević otvoreno je podržao Vučića i govorio na nekim njegovim predizbornim skupovima, oštro napadajući nosioca Studentske liste Iliju Srdanovića i dovodeći ga u vezu sa bivšim crnogorskim predsjednikom Milom Đukanovićem.

To je tokom kampanje narativ i Vučićevih tabloida, kao i samog Vučića, koji tvrdi da su se protiv njega zavjerili studenti, Đukanović, kosovski premijer Aljbin Kurti i hrvatski premijer Andrej Plenković, dakle „svi neprijatelji srpskog naroda“, po njegovom shvatanju.

U međuvremenu, prije nekoliko dana sa podgoričkog aerodroma u Srbiju je vraćen srpski biznismen i vlasnik Alta banke Davor Macura, koga srpski nezavisni mediji dovode u blisku vezu sa Vučićem. Njemu je zabranjen ulazak u Crnu Goru upravo uoči očekivane kupovine crnogorske filijale Adiko banke od strane Alta grupe.

U prethodnom periodu Srbija je protjerala ili zabranila ulazak pojedinim poslanicima crnogorske opozicije i istaknutim novinarima, dok je Crna Gora zabranila ulazak glavnom Vučićevom propagandisti, vlasniku „Informera“ Draganu J. Vučićeviću.

Posebno je odjeknulo protjerivanje 87 Vučićevih pristalica, od kojih su pojedini tukli studente na protestima. Oni su vraćeni iz Tivta, gdje su se, prema navodima vlasti, pojavili istim avionom neposredno uoči najvećeg samita evropskih lidera ikada organizovanog u Crnoj Gori, na kojem je učestvovao i Vučić.

Crnogorski premijer Spajić nedavno je tvrdio da će se, u susret ulasku Crne Gore u EU, intenzivirati hibridni napadi u kojima učestvuju i zvaničnici dvije susjedne države koje nije imenovao. Istovremeno, nije tajna da Vučić ima široku mrežu podrške i u samoj Crnoj Gori, koju po potrebi koristi za pokušaje unutrašnje destabilizacije.

Izbori u Srbiji uticaće i na crnogorske izbore

Zato Obradović smatra da se, ako Vučićeva Srpska napredna stranka pobijedi i 25. oktobra, može očekivati kontinuitet ovakve politike koja će se intenzivirati uoči parlamentarnih izbora u Crnoj Gori naredne godine.

„Nije nerealno očekivati da se spektar pritiska značajno proširi i na ekonomski nivo, prije svega kroz širenje uticaja finansijskih institucija, poput Alta banke u Crnoj Gori. Nije nemoguće ni da se u propagandne svrhe koristi velika uvozna zavisnost Crne Gore od Srbije, ali i opstanak velikih sistema poput Luke Bar, čije poslovanje u velikoj mjeri zavisi od dotoka robe iz susjedne države“, kaže Obradović.

S druge strane, ako Studentska lista odnese prevagu na srpskim izborima, Obradović očekuje popravljanje odnosa.

„Osim normalizacije odnosa dvije bliske, ali samostalne države, ono na čemu Crna Gora mora insistirati, a za šta će imati značajnu podršku i u Srbiji, jeste demontaža polujavne prosrpske mreže koja je stvarana svih ovih godina u gotovo svim oblastima javnog života u Crnoj Gori, od Srpske pravoslavne crkve do sporta i estrade. Nije nikakva tajna da izvjestan broj crnogorskih stranaka, medija i takozvanog nevladinog sektora svoju moć crpi iz finansijske podrške vlasti u Beogradu. Ta pomoć ne mora biti nezakonita ili nelegitimna, ali građani Crne Gore moraju da znaju ko se, za šta i iz kojih izvora finansira“, poručuje Obradović.

Danilović ima potpuno drugačiji stav i ocjenjuje da bi interes Crne Gore 25. oktobra morao da bude „mirna i napredna Srbija“.

„Morali bismo da se radujemo mirnom izbornom danu i mirnom postizbornom periodu. Vjerujem u istorijsku zrelost Srbije, srpskog naroda i svih građana. Naše nije da kreiramo Srbiju po vlastitoj mjeri, nego da prihvatimo i pozdravimo Srbiju kakvu izaberu građani Srbije“, kaže Danilović.

( Deutsche Welle )