MAGA na Akropolju

Tokom nedavne posjete Atini, američki državni sekretar Marko Rubio uzdigao je značaj antičke Grčke kao temelja zapadne civilizacije i u njoj potražio nadahnuće za današnju ulogu Sjedinjenih Država kao predvodnika Zapada.

Rubijev govor na brdu Pniks, zapadno od Akropolja, na kojem su udareni temelji atinske demokratije, bio je smio i rječito sročen pokušaj da se ideološki korijeni pokreta MAGA pronađu u atinskoj demokratiji, ali i u hrišćanskom svijetu, velikim otkrićima i imperijalnim osvajanjima. U središtu govora bila je i podjela na “nas” i “njih” - Zapad i sve ostale.

Po Rubijevim riječima, vrijednosti koje su Zapad učinile velikim i dominantnim obuhvataju “snažan individualizam i neumoljivu ambiciju”, “smjela istraživanja i pronalaske” i “neutaživu radoznalost prema svijetu i načelima po kojima on funkcioniše”. Sve su to, same po sebi, poželjne osobine, ali Rubio nije pomenuo saradnju, solidarnost ni opšte dobro. Zaista, čini se da on, kao i čitav pokret MAGA, međuljudske odnose vidi kao neprestanu borbu u kojoj pobjeđuju najbolji (ili najjači), dok se ostali - zaboravljaju.

Ista logika važi i za međunarodne odnose. Sjedinjene Države su se, kaže Rubio, opredijelile za “beskompromisno ostvarivanje nacionalne moći”. Ako je cilj spasavanje zapadne civilizacije i očuvanje njene dominacije, međunarodni odnosi postaju igra sa nultim zbirom - u kojoj dobitak jedne strane znači gubitak druge - s izuzetkom transatlantskog saveza, za koji Rubio smatra da ga treba ojačati.

Isto tako, više ne bi trebalo prepuštati suverenitet “globalnim birokratijama” - što se vjerovatno odnosi na Ujedinjene nacije, Evropsku uniju i Međunarodni krivični sud (MKS), koji su svi, na ovaj ili onaj način, rekli ili učinili nešto što je razljutilo američkog predsjednika Donalda Trampa, mada je Rubio odlučio da ih ne imenuje. Da bi riječi potkrepio djelima, Rubio je najavio opsežne nove sankcije protiv MKS svega nekoliko dana po odlasku iz Atine, nakon što je objavljeno da je Nobelovu nagradu za mir dobio bivši sudija tog suda. Nije iznenađujuće što Rubio u svom govoru nije pomenuo međunarodno pravo.

Iako je Rubijev govor održan hiljadama kilometara od SAD, uglavnom je bio namijenjen američkoj publici - društvu duboko podijeljenom i izrazito nejednakom. Akropolj je pružio upečatljivu kulisu političkom lideru koji je nastojao da učvrsti ne samo položaj pokreta MAGA već i sopstveni. Za razliku od drugih zvaničnika Trampove administracije, koji su Evropljane izlagali uvredama i prijetnjama, Rubio je odabrao drugačiji pristup, ističući zajedničko civilizacijsko nasljeđe.

U svom govoru on je pozvao SAD i njihove evropske saveznike da prigrle thumos, što je preveo kao “plamen strasti, snage, hrabrosti i ponosa” i predstavio kao pokretačku snagu uspjeha antičke Atine. Ali da je čitao prikaz Peloponeskog rata antičkog istoričara Tukidida, možda bi naišao i na drugu grčku riječ: hybris - obijest i pretjeranu oholost, koje su podstakle unutrašnje političko propadanje i imperijalno prekoračenje granica moći, što je dovelo do sloma antičke Atine i njene demokratije.

Umjesto da se zagledaju u sopstveno društvo, Rubio i ostatak Trampove administracije usmjerili su pažnju na Evropu. Prema njihovom viđenju, kontinent je u opadanju i suočava se s mračnom perspektivom “brisanja civilizacijskog identiteta”, kako je navedeno u Strategiji nacionalne bezbjednosti koju je Bijela kuća objavila prošle godine.

Spisak navodnih grehova je poduži. Evropa se, tvrde, oslanjala na SAD kada je riječ o odbrani, ne dajući svoj pravičan doprinos - što je, nažalost, tačno - i nije sposobna da se suprotstavi velikim silama, uključujući i same SAD. Evropljani se previše izvinjavaju zbog svoje kolonijalne prošlosti i previše govore o pravima manjina, socijalnoj politici, digitalnoj regulaciji i klimatskim promjenama. Imigranti su ih, navodno, “preplavili”, a oni su potpali pod uticaj “woke” kulture. I, što je najvažnije, Evropljani su prepustili previše suvereniteta birokratiji EU u Briselu. Ukratko, oni oličavaju sve ono što pokret MAGA prezire.

Evropa je, međutim, iz krvoprolića dva svjetska rata izvukla određene pouke o opasnostima neobuzdanog ispoljavanja nacionalne moći. Na kontinentu je ostalo malo onih koji bi svoju viziju svijeta da nameću drugima. Evropske vlade su, uz to, shvatile da je jedinstvo izvor snage u svijetu koji postaje sve haotičniji i u kojem su odnosi moći izrazito asimetrični.

Šta Rubio, umjesto toga, nudi Evropljanima? Da jednostavno prepuste odgovornost predvodniku Zapada i postanu poslušni sljedbenici? A šta bi to značilo za zemlje izvan zapadnog svijeta? Kakve bi pouke one trebalo da izvuku?

Svijet se ne vraća bipolarnom poretku kakav je postojao tokom Hladnog rata. Znaci multipolarnosti vidljivi su svuda. Rubijev ideološki obojen govor, održan na mjestu koje priziva same početke “Zapada”, neće to promijeniti.

Autor je predsjednik ELIAMEP-a, grčkog instituta za istraživanje spoljne politike, i pridruženi profesor u Pariskoj školi za međunarodne odnose pri institutu Sciences Po

Copyright: Project Syndicate, 2026.

( Loukas Tsoukalis )