Skupi pelet vraća Pljevljake uglju: Pitanje grijanja, ali i životne sredine i zdravlja ljudi

Dok Opština Pljevlja godinama subvencioniše nabavku peleta kako bi građane podstakla da napuste ugalj i pređu na ekološki prihvatljivije energente, rast cijena i otežana nabavka peleta ponovo dio domaćinstava okreću tradicionalnim načinima grijanja. Povratak uglju otvara pitanje koliko su dosadašnje mjere održive ukoliko građani, zbog troškova, nijesu u mogućnosti da ih dugoročno prate.

S približavanjem najhladnijih mjeseci, kada se povećavaju potrebe za grijanjem i troškovi domaćinstava, pojedini Pljevljaci ponovo razmišljaju o aktiviranju peći na ugalj i drva. Iako su godinama podsticani da pređu na pelet, sve veći troškovi i problemi s nabavkom utiču na odluke građana koji nastoje da pronađu najpovoljniji način da zagriju svoje domove.

Više građana Pljevalja “Vijestima” je kazalo da će, uprkos tome što domaćinstvo grije na pelet, tokom zime ponovo koristiti i peć na ugalj, jer su cijene peleta postale previsoke. Jedan od njih je rekao da namjerava da proda peć na pelet i pređe na grijanje na ugalj i drva.

“Tonu peleta plaćam više od 300 eura, dok je cijena uglja oko 70 eura. Zbog toga ću, tokom najhladnijih mjeseci, kada je potrošnja najveća, aktivirati i peć na ugalj”, kazao je jedan od sagovornika.

Pelet će, kako je dodao, i dalje koristiti, ali će ugalj predstavljati alternativu u periodima kada je potrebno više energije za zagrijavanje prostora.

Takva odluka, prema iskustvu ovog građanina, nije samo pitanje navike već prije svega kućnog budžeta.

Izvršni direktor Ekološkog društva “Breznica” Milorad Mitrović smatra da će pred lokalnom upravom biti zadatak da procijeni da li je potrebno mijenjati ili proširiti postojeće mjere podrške, ukoliko se povratak uglju nastavi. Bez toga, smatra on, postoji opasnost da se dio dosadašnjih rezultata u podsticanju ekološki prihvatljivijeg grijanja dovede u pitanje upravo onda kada su građanima pomoć i stabilna dostupnost energenata najpotrebniji.

Pitanje je, kaže poznati pljevaljski ekolog, koliko građani mogu da istraju u korišćenju skupljih energenata, ukoliko razlika u cijeni postane presudna za porodične finansije.

PITANJE “BIOLOŠKOG OPSTANKA”

Subvencije mogu ublažiti troškove, ali ne moraju biti dovoljne da nadoknade veliku razliku između cijene peleta i uglja, naročito domaćinstvima koja tokom zime troše velike količine ogreva.

Mitrović dodaje da “usljed bezobrazno visokih cijena peleta i njegove hronične nestašice na tržištu, ekonomska realnost i golo siromaštvo natjerali su ogroman broj domaćinstava na neshvatljive i najradikalnije poteze”.

“U nedostatku pristupačnog ogreva, najugroženiji građani su primorani da u svojim pećima lože sve čega se dokopaju, od stare obuće i odjeće, preko plastike, pa sve do kućnog otpada. Ova praksa drastično podiže nivo toksičnih materija u vazduhu i dodatno truje ionako teško oboljele građane i najranjivije grupe društva. Dok nadležni nastavljaju da ćute, plućni bolesnici, astmatičari i onkološki pacijenti u Pljevljima osuđeni su na udisanje čistog otrova. Ovo više nije pitanje ekologije, već pitanje biološkog opstanka naroda koji je prepušten gušenju u sopstvenom gradu”, upozorava Mitrović.

Pljevlja se godinama suočavaju s problemom zagađenja, a tokom zimskih epizoda naročito su problematične koncentracije suspendovanih čestica PM10 i PM2,5, kao i sumpor-dioksida. Agencija za zaštitu životne sredine upozoravala je da stabilna atmosfera, magla i slabo strujanje vazduha doprinose zadržavanju zagađujućih materija u prizemnom sloju, dok su među izvorima emisija i individualna ložišta u kojima se koristi ugalj.

Tokom januara 2026. godine Agencija je ponovo upozorila na veoma visoke koncentracije zagađujućih materija u urbanom dijelu Pljevalja, posebno PM čestica i sumpor-dioksida. Upozorenja nadležnih institucija potvrđuju da problem grijanja na čvrsta goriva nije samo ekološko, već i pitanje zaštite zdravlja stanovništva.

Zbog toga bi eventualno povećanje broja domaćinstava koja ponovo koriste ugalj moglo dodatno otežati nastojanja da se tokom zime smanji opterećenje vazduha. Ipak, stvarni uticaj takvog trenda ne može se pouzdano procijeniti bez podataka o broju domaćinstava koja mijenjaju energent i njihovoj potrošnji.

OPŠTINA POMAŽE OD 2015.

Opština Pljevlja program podsticanja korišćenja ekološki prihvatljivijih energenata sprovodi od 2015. godine. U prvoj godini program je koristilo 280 građana, dok je, prema podacima objavljenim u avgustu ove godine, u evidenciji Opštine oko 1.200 domaćinstava koja posjeduju peći i kotlove na pelet.

Za ovu mjeru lokalna uprava do sada je izdvojila više od dva miliona eura.

Cilj programa je da se građanima olakša prelazak sa uglja i drugih energenata koji više zagađuju vazduh na pelet, uz finansijsku podršku za nabavku goriva. Time se nastoji uticati na smanjenje emisija iz individualnih ložišta, koja predstavljaju jedan od faktora pogoršanja kvaliteta vazduha u gradu.

Tokom prethodnih godina mijenjan je model podrške. Prošle godine subvencija je iznosila 100 eura po paleti, dok je za 2026. godinu predviđeno veće učešće Opštine u troškovima nabavke.

Prema odluci o ovogodišnjem programu, koja je predstavljena u avgustu, građani mogu ostvariti subvenciju od najviše 160 eura po paleti. Subvencioniše se nabavka najviše dvije palete po domaćinstvu, pa maksimalna podrška iznosi 320 eura.

Iako povećanje subvencije predstavlja dodatnu pomoć građanima, ostaje pitanje koliko ona može ublažiti posljedice rasta cijena i problema u snabdijevanju. Posebno je važno što se subvencioniše ograničena količina peleta, dok su potrebe domaćinstava tokom cijele zime znatno veće.

Ukoliko pelet ostane znatno skuplji od uglja, dio građana mogao bi nastaviti da koristi oba energenta, dok bi drugi mogli potpuno odustati od grijanja na pelet. Takav razvoj događaja predstavljao bi izazov za program koji Opština sprovodi već više od decenije.

Dugoročno rješavanje problema zagađenja u Pljevljima zahtijeva i smanjenje zavisnosti od individualnih ložišta, kao i razvoj sistema daljinskog grijanja.

U Pljevljima postoji nekoliko hiljada individualnih ložišta, zbog čega njihovo postepeno smanjivanje predstavlja važan dio dugoročnog odgovora na problem zagađenja.

Međutim, toplifikacija, energetska efikasnost i prelazak na druge energente zahtijevaju vrijeme, ulaganja i dostupna rješenja koja građani mogu da koriste bez prevelikog finansijskog opterećenja. Do tada, odluke o načinu grijanja u velikoj mjeri zavisiće od cijene i dostupnosti ogreva.

( Goran Malidžan )