Za Evropu je kucnuo čas odluke

U februaru 2027. navršiće se pet godina otkako je Rusija pokrenula invaziju punih razmjera na Ukrajinu, grubo kršeći međunarodno pravo. Neoimperijalistička avantura ruskog predsjednika Vladimira Putina - njegova “specijalna vojna operacija” - trebalo je da bude kratak i odlučujući osvajački rat. Međutim, ubrzo je postalo jasno da je potcijenio zemlju koju je napao. Ukrajinci su bili odlučni da se brane po svaku cijenu, a jedno vrijeme su mogli da računaju na ujedinjeni Zapad, u kojem su Sjedinjene Države i Evropa zajednički pružale vojnu i civilnu podršku.

Mnogo toga se, međutim, promijenilo u proteklih pet godina, pri čemu su se događaji na političkoj sceni pokazali značajnijim od onih na bojnom polju. Najvažnija promjena bila je, naravno, smjena rukovodstva u Bijeloj kući, kada je početkom 2025. godine Donald Tramp naslijedio Džoa Bajdena. Tramp ne samo da je iznevjerio Ukrajinu i američke evropske saveznike u NATO-u, već je sve otvorenije stajao na stranu Putina. U ovom trenutku ne bi bilo nikakvo iznenađenje da sadašnja američka administracija otvoreno promijeni stranu i zvanično se pridruži Putinovom taboru.

Događaji u Evropskoj uniji bili su podjednako značajni. Blok koji je inače u stalnim unutrašnjim sukobima, pokazao je neuobičajen stepen jedinstva i odlučnosti u pružanju podrške Ukrajini, istovremeno blisko sarađujući sa zemljama izvan EU, kao što su Ujedinjeno Kraljevstvo, Norveška i Kanada. Ovaj zajednički front pokazuje da evropske demokratije shvataju šta je na kocki. Pružajući podršku Ukrajini, one štite i sopstvene bezbjednosne interese, uprkos tome što ih je njihov dotadašnji zaštitnik napustio.

Dosadašnji rast spoljnog pritiska na Evropu - koja se našla “u kliještima”, sa Putinom na istoku i Trampom na zapadu - samo je dodatno ojačao njeno jedinstvo. Ubrzano preduzimajući korake kako bi osigurala sopstvenu odbranu, Evropa pokazuje i odlučnost da postane globalna sila koja se oslanja na sopstvene snage. Iako je pred njom još dug i finansijski skup put, prvi veliki korak je već napravljen.

Prava opasnost po Evropu sada dolazi iznutra. Uprkos jedinstvu u pružanju podrške Ukrajini, ona mora da se nosi sa istorijski ukorijenjenim razlikama u stavovima, kao i sa povratkom svoje najrazornije “nasljedne bolesti” - egocentričnog nacionalizma. Zagovornici ove ideologije političku integraciju sa susjednim zemljama vide kao zlo, a ne kao izvor snage. Kada bi im se ukazala prilika, oni bi prokockali istorijsku šansu Evrope da izgradi sopstvenu, nezavisnu ulogu u svijetu, bez zavisnosti od drugih velikih svjetskih sila i bez njihove dominacije.

Povratak nacionalnog šovinizma zato predstavlja najveću opasnost za Evropu. Takva politika prijeti da oživi istorijske sukobe i neprijateljstva za koje su mnoge generacije Evropljana vjerovale da su konačno prevaziđeni. Velika ironija leži u tome što bi, ukoliko nacionalisti odnesu prevagu, potčinjavanje Evrope spoljnim silama postalo neizbježno.

Francusko-nemački odnosi biće najjasniji pokazatelj ovog rizika u 2027. godini. Francuska će u aprilu i maju birati novog predsjednika, a ubrzo nakon toga uslijediće i parlamentarni izbori. Ovi izborni procesi neće odrediti samo raspodjelu političke moći u Francuskoj; ukoliko Marin le Pen, iz krajnje desničarske stranke Nacionalno okupljanje, osvoji predsjednički mandat, mogli bismo biti svjedoci početka sistemske transformacije sa pogubnim posljedicama po Evropu. Evropska unija, podijeljena sama protiv sebe, pružila bi Kremlju i pokretu “MAGA” razlog za slavlje.

Situaciju dodatno pogoršava to što se Francuska, zbog hroničnog budžetskog deficita, suočava s dužničkom krizom. Bez značajnog smanjenja budžetskih rashoda i bolnih društvenih reformi, svaka francuska vlada nastaviće da krši fiskalna pravila eurozone, čime će se dodatno zaoštriti odnosi s Njemačkom.

Ni Njemačka, međutim, nije pošteđena opasnosti od političkog haosa. Slaba savezna vlada, kancelar koji ne uživa podršku čak ni među biračima sopstvene stranke i teška ekonomska situacija mogli bi dovesti do radikalne transformacije njemačkog partijskog sistema, praćene usponom krajnje desničarske, neonacionalističke Alternative za Njemačku (AfD).

U najgorem mogućem scenariju, 2027. godina mogla bi postati kobna za Evropu. Amerika bi se mogla trajno povući sa kontinenta, nakon što je prešla na Putinovu stranu, dok bi francusko-njemački motor, koji je srce EU, mogao potpuno da otkaže usljed haotičnih unutrašnjopolitičkih previranja. Putin i Tramp bi tada, uz podršku Kine, pokušali da Ukrajini nametnu “mir” koji bi podrazumijevao njenu gotovo potpunu kapitulaciju, velike teritorijalne gubitke i ozbiljna ograničenja suvereniteta.

Tramp je već najavio da želi da pregovara o okončanju rata na trojnom sastanku s Putinom i kineskim predsjednikom Si Đinpingom - bez Ukrajine i Evrope za pregovaračkim stolom. Ako se u novom svjetskom poretku takvo postupanje smatra liderstvom velikih sila, Evropljani moraju da se probude. Ovo bi mogla biti naša posljednja prilika da izaberemo suverenitet umjesto potčinjavanja.

Autor je bio ministar inostranih poslova i vicekancelar Njemačke od 1998. do 2005; predvodio je njemačku partiju Zelenih gotovo 20 godina

Copyright: Project Syndicate, 2026.

( Joška Fišer )