Crtež, na ivici ponora

Ne rekoh vam da je “kompleksna tematska izložba umjetnika Vladimira Vukčevića, posvećena umjetničkom video-projektu Bleak Faith - Forsaken” otvorena u srijedu, 7. oktobra 2026. godine, u Umjetničkom paviljonu u Podgorici - a ne rekoh vam ni da sam imao sreće da se potrefim (baš) na licu mjesta u utorak, 20. oktobra, pretposljednjeg dana - znači dan prije nego što će izložba biti zatvorena - na stranu to što mi je žao što nijesam ovjerio izložbu ranije i što se moj osvrt na tu izložbu nije pojavio ranije itd.

OK, oko “Bleak Faith” ne bi trebalo da imamo problema - upravo iz razloga što pridjev bleak (sumoran, turoban) savršeno pristaje uz imenicu faith (sudbina) - sumorna/turobna sudbina - ili, ako baš insistirate na crnogorskom, onda bi to bila čemerna sudbina - a imamo i ono Njegoševo “... crni dane, a crna sudbino! O kukavno srpstvo ugašeno itd.” - ali oko ovoga forsaken - tu bi, osjećam, moglo biti muke - i zato nije zgorega pozvati u pomoć staroga Vordsvorta (William Wordsworth, 1770 - 1850, engleski pjesnik).

“Before I see another day,/ Oh let my body die away!/ In sleep I heard the northern gleams;/ The stars, they were among my dreams...” - pjeva stari Vordsvort, romantičar po ubjeđenju - i to za sve pare - kroz glas Indijanke (Native American) koju je pleme ostavilo u snijegu, shodno tadašnjim indijanskim običajima - jer ta nesrećna žena nije više u stanju - ne veli koji je razlog - da ukorak prati pleme - i neka to što su nesrećnu ženu njeni najbliži i najmiliji ostavili u snijegu - nego su i njenog sina dali drugoj ženi - da druga žena podiže njenog sina itd.

Ne bih prevodio Vordsvorta ovom prilikom - reći ću samo da je naslov te Vordsvortove pjesme “The Complaint of a Forsaken Indian Woman” - tako da to forsaken nije ono obično left behind, a nije ni (samo) abandoned - nikako nije discarded - forsaken bi se imalo odnosi na relacije među ljudima - na neku vrstu obaveze - obaveze koje želimo da se oslobodimo itd.

Fali mi riječ, definitivno...

Možda: odbačen?

Nije (samo) odbačen...

Nego, odužih sa uvodom, oprostite...

***

Ne znam što je - “Al’ je đavo, ali su mađije”, što bi rekao pjesnik - ali ja sam se iz mjesta (right away, on the spot, then and there) ufurao (get into) u to što je Vladimir Vukčević pokazao podgoričkoj publici...

Vladimir Vukčević i ja smo ispisnici - tu smo - tako da mi nije teško da prizovem u sjećanje - ili da zamislim (teško je ovim mojim godinama razlikovati sjećanja od imaginacije) - dječaka koji najbolje crta u odjeljenju - to vam je onaj brat iz zadnje klupe - koji ne mari više nego što mora o oficijelnom dijelu programa jer su mu interesovanja drugdje - a suvereno vlada i medijem - crtežom - kojim nam bez greške prenosi sve ono što je vidio na tim svojim dugim putovanjima u čudesne svjetove...

Kasnije, na arhitektonskom fakultetu - na arhitektonskim fakultetima u mom slučaju - u Zagrebu i Beogradu, konkretno - upoznao sam nekoliko vrsnih crtača - pet ili šest, ne više - ukupno - i uvijek su to, za divno čudo, bili pripadnici tzv. jačeg pola - govorim isključivo o crtačima, nikako ne o crtačicama - govorim o momcima koji su do te mjere insistirali na crtežu - ne govorim o striktno-arhitektonskom crtežu, da se razumijemo - govorim o crtežu uopšte - o crtežu koji izlazi iz okvira crteža u strogoj funkciji arhitektonske prakse - ne govorim o crtežu u funkciji puke ilustacije tzv. prostornih zamisli - i uvijek sam osjećao duboko (straho)poštovanje prema tim momcima - uz stanovita nevoljna/nekontrolisana pomjeranja u zoni solarnog pleksusa - bilo je tu i zavisti, da se ne lažemo - upravo iz razloga što crtež - u trenutku kad crtač dosegne najviše nivoe crtačkog umijeća - a da bi se dosegli nebeski nivoi potrebne su godine (i godine) rada - crtež preuzima komande - crtež postaje sam sebi svrha - a kad se to desi, onda govorimo o stilu - govorimo o crtežu koji je prepoznatljiv - ljudi prepoznaju vaš stil - a do stila se - što reče onaj stari i odavno zaboravljeni zagrebački trubadur Džoni - teško stiže...

***

OK, da se razumijemo, ne govorim o Danijelu Žeželju - govorim o Vladimiru Vukčeviću - a govorim i o toj distopijsko-apokaliptičnoj poetici - koja se vezuje, po samoj prirodi stvari, za te distopijsko-apokaliptične ambijente - poglavito za gradove - imamo tzv. urbanu distopiju - a kako je Žeželj ušao u artističku/crtačku zrelost u devedesitima, vjerovatno isto kad i Vukčević - u veselim devedesetima - onda je za pretpostaviti - kladio bih se za sve pare - da su upravo u devedesetima i korijeni tog distopijsko-apolaptičnog/postapokaliptičnog senzibiliteta koji dijele Žeželj i Vukčević - u devedesetim su korijeni tog mraka - crno-bijelog mraka, u Žeželjevom slučaju - uz ponešto crvene, tu i tamo - dok je Vukčević podjednako upečatljiv i kroz odnose crne i crvene i kroz odnose crne i nijansi modre - a najbolji/najpotentniji je kada su prisutne obje te kombinacije.

Žeželj je, oficijelno, strip-umjetnik, animator, slikar i ilustrator - ponajviše je grafičar, ako mene pitate - i to grafičar staroga kova - poput Đorđa Andrejevića Kuna - i toliko je superioran u tome što radi - posebno kao strip-umjetnik - grafičar - toliko je izbrusio tehniku/stil - toliko je ekspresivan - toliko je sve to beskrajno stilizovano - da nam, pri susretu sa nekim od njegovih ostvarenja, ne preostaje ništa drugo osim da zanijemo - jer nijesmo stanju da iskopamo riječ...

Vladimir Vukčević je očigledno ostao na ivici ponora - nikad se nije bacio u ponor, poput Žeželja - da bi se uvjerio da (i on) može da leti - što je plus za Vukčevića, svakako - jer njegovi radovi posjeduju, uz sve ostalo - i tu razoručavajuću notu ljudskosti - koja ih drži podalje od Žeželjeve (hladne) savršenosti - pa ako su vam draži Partibrejkersi, primjera radi - i to uživo - od Malerove (Gustav Mahler, 1860 - 1911, austrijski kompozitor) vrlo zahtjevne Simfonije br. 8 - i to u besprijekornoj izvedbi Varšavskog nacionalnog filharmonijskog hora i orkestra (Warsaw National Philharmonic Chorus and Orchestra, Antoni Wit (cond.) Naxos) - onda je Vladimir Vukčević vaš čovjek/umjetnik...

I još da su se sjetili da podvuku odgovarajuću muzičku podlogu preko svih tih radova Vladimira Vukčevića baš u vrijeme kada sam se (ja) zadesio u Umjetničkom paviljonu - sreći definitivno ne bi bilo kraja...

( Borislav Vukićević )