Rojters: Tajna mreža iranskih vojnih agencija uspijeva da uvozi opremu uprkos američkoj blokadi

Iran je stvorio tajnu mrežu vojnih agencija koje djeluju širom svijeta i preko kojih je od januara 2025. godine uvezao hardver, eksploziv i teške kamione u vrijednosti od najmanje dvije milijarde dolara, zaobilazeći američku pomorsku blokadu i zapadne sankcije, pokazalo je istraživanje novinske agencije Rojters.

Iza naziva koji počinju slovima MOD, skraćenicom za Ministarstvo odbrane, krije se više od 5.000 agencija koje čine moćnu finansijsku i vojnu mašineriju, piše Rojters u tekstu "Tajna mreža iranskih vojnih agencija uspijeva da uvozi opremu uprkos američkoj blokadi".

Tragovi njihovih finansijskih aktivnosti mogu se pronaći u teretnicama i drugim podacima o transportu još od 2016. godine. Neke su povezane s Korpusom čuvara islamske revolucije (IRGC), kao i s poslovnim konglomeratima poznatim kao bonjadi, koji su pod kontrolom iranske elite.

Ova otkrića pružaju uvid u jednu od najvećih misterija rata: kako IRGC uspijeva da popunjava svoje zalihe raketa i dronova dok ih istovremeno ispaljuje na hiljade?

Tokom 18 mjeseci, od januara 2025. do juna 2026. godine, uključujući četiri mjeseca ovogodišnjeg rata, samo jedna od tih agencija, MOD 346428, uvezla je ogromne količine raketnog goriva, eksploziva i komponenti za proizvodnju oružja, neophodnih za izradu dronova i raketa, kao i teške kamione koji mogu poslužiti kao mobilni lanseri. Oprema je stizala kopnom, morem i vazduhom, a veliki dio pošiljki evidentiran je kao roba porijeklom iz Kine, Rusije i Njemačke.

Istraživanje mreže MOD zasnovano je na hiljadama iranskih bankarskih i državnih dokumenata, podataka iz privrednih registara i evidencije o uvozu.

Sve tajne agencije registrovane su na istoj adresi u Teheranu kao i iransko Ministarstvo odbrane i logistike oružanih snaga (MODAFL). Kao datum osnivanja navode 11. februar 1979. godine, dan kada je ajatolah Homeini preuzeo vlast u Iranu nakon svrgavanja monarhije. Međutim, dokumenti pokazuju da je većina zapravo osnovana 2013. godine, u vrijeme kada se Iran suočavao sa sankcijama koje su dovele do naglog pada izvoza nafte i vrijednosti nacionalne valute.

Agencije, koje je Rojters prvi put identifikovao u saradnji s izraelsko-američkom konsultantskom kompanijom za procjenu rizika 240 Analytics, predstavljaju okosnicu iranskog sistema vojnih nabavki i zaobilaženja sankcija. One koriste mrežu posrednika i fiktivnih kompanija u inostranstvu, zajednički poznatih kao povjerenici, koji prihod od nezakonite prodaje nafte koriste za kupovinu robe namijenjene Islamskoj Republici.

Visoki vojni zvaničnici uključeni u iranske programe balističkih raketa i dronova koriste ovu mrežu. Telefonski brojevi registrovani na 91 agenciju pojavljuju se i u evidenciji državne banke Sepah, među pripadnicima IRGC-a koji u toj banci imaju račune. Među njima su najmanje dvojica komandanata koje su Sjedinjene Američke Države (SAD) optužile za zlostavljanje civilnih demonstranata.

Iako je iranska vojska decenijama pod brojnim američkim sankcijama, Rojters nije pronašao dokaze da je bilo koju od numerisanih agencija pomenutih u dokumentima neka zapadna vlada stavila na listu sankcionisanih subjekata.

"Ono što ovdje vidimo jeste žila kucavica iranske vojske tokom ovog sukoba, ali i mnogo godina prije njega. Ovo je kompletan ekosistem trgovinskog poslovanja iranske vojske", rekao je Miad Maleki, bivši visoki zvaničnik američkog Ministarstva finansija koji je učestvovao u osmišljavanju američkog programa sankcija protiv Irana.

Mreža za uvoz oružja obezbijedila je veliki dio sirovina koje su Iranu potrebne za proizvodnju raketa i dronova. To oružje omogućilo je Iranu da izvodi neprekidne precizne napade na energetsku infrastrukturu zemalja Persijskog zaliva i tako ublaži posljedice američke vojne ofanzive.

U drugim istraživanjima objavljenim ove godine Rojters je pokazao kako je Iran odolijevao američkom pritisku koristeći kriptovalutne berze i ilegalne mreže za kockanje radi ostvarivanja nezakonitih prihoda i zaobilaženja sankcija, kako je IRGC učvrstio kontrolu nad Hormuškim moreuzom i kako je rat otvorio novu eru represije.

Maleki je bio jedan od četvorice stručnjaka za iranske sankcije i naoružanje koji su analizirali nalaze Rojtersa i potvrdili da se mnogi od uvezenih materijala mogu koristiti u iranskim programima raketa i dronova.

Nijedna iranska državna institucija niti kompanija koju je Rojters kontaktirao nije odgovorila na detaljne zahtjeve za komentar, uključujući iransku delegaciju pri Ujedinjenim nacijama u Ženevi i kabinet predsjednika.

U saopštenju povodom nalaza Rojtersa, portparolka američkog Ministarstva finansija izjavila je da su SAD "prekinule ekonomske linije snabdijevanja režima".

"Iako režim možda nastavlja očajničke pokušaje da zaobiđe naše snažne sankcije, finansira vojsku i programe naoružanja i dođe do stranih valuta, mi smo uvijek deset koraka ispred", rekla je portparolka.

Prateći kretanje materijala, Rojters je provjerio dio od približno 19.000 uvoznih zapisa, koristeći transportnu dokumentaciju, snimke s društvenih mreža i izvještaje državnih medija. Podaci pokazuju da je gotovo sva roba koju je Iran uvezao bila oslobođena carine i posebno označena kao vojna oprema.

Stručnjaci su napomenuli da se veliki dio materijala, uključujući eksploziv, može smatrati robom dvostruke namjene, odnosno da može imati i civilnu upotrebu.

Volstrit džurnal je 23. septembra izvijestio o dijelu pošiljki iz Kine.

Paralelni trgovinski sistem

Tajne vojne agencije čine sistem spoljne trgovine koji funkcioniše paralelno sa zvaničnom globalnom ekonomijom i omogućava Iranu da novac zarađen nezakonitom prodajom nafte u inostranstvu troši na vojnu opremu, rekao je Maleki, koji je do prošle godine bio pomoćnik direktora Kancelarije za kontrolu strane imovine američkog Ministarstva finansija.

Novac rijetko prelazi državne granice, gdje bi mogao aktivirati mehanizme za otkrivanje kršenja sankcija. Umjesto toga, za 97 odsto pošiljki koje je Rojters analizirao transakcije su, prema podacima o uvozu, obavljene "bez transfera valute". Pouzdani posrednici u dijaspori koristili su novac na računima u stranim bankama za kupovinu robe i njeno slanje u Iran.

Jedan od krajnjih korisnika mreže jeste vojna jedinica koja nadzire iranski program balističkih raketa. Drugi je kompanija Sahara Tander (Sahara Thunder), kojoj su SAD 2024. godine uvele sankcije zbog proizvodnje i isporuke dronova Rusiji, koji su izazvali velika razaranja u Ukrajini.

Rojters i 240 Analytics identifikovali su iranske vojne jedinice upoređivanjem podataka o uvozu s dokumentima iz privrednih registara, kao i elektronskom prepiskom i dokumentima objavljenim na sajtu VikiIran (WikiIran).

Rojters nije mogao da utvrdi identitet ljudi koji upravljaju VikiIranom, internet stranicom koja prikuplja procurjela dokumenta iz Islamske Republike i navodi da je vode Iranci koji se protive vlastima i koji su "primorani na egzil".

Tokom prvih šest mjeseci ove godine, prema podacima o uvozu, isporuke su uključivale detonatore vrijedne 1,9 miliona dolara, tone eksploziva, djelove avionskih motora, sastojke za raketno gorivo i teška vozila koja mogu poslužiti kao lanseri.

Prema stručnjacima za naoružanje i sankcije, sve to može se koristiti kao ključne komponente za proizvodnju i lansiranje balističkih raketa i dronova, uključujući modele iz serije Šahed.

"Ovo izgleda kao pokušaj industrijskih razmjera da se obnovi ili proširi postojeća iranska flota dronova i raketa. Ovi podaci jasno pokazuju prilagodljivost iranskog sistema i njegovu sposobnost da pronađe nove rute", rekao je Piter Solsberi, gostujući docent na Univerzitetu Kolumbija, koji posljednjih nekoliko godina istražuje iranske transfere naoružanja i lance snabdijevanja.

Solsberi i još jedan stručnjak rekli su da su ranije koristili podatke VikiIrana i da su se pokazali tačnim.

SAD i Izrael od početka ovogodišnjeg rata, 28. februara, gađaju iranske kapacitete za proizvodnju i upotrebu balističkih raketa i dronova, uključujući fabrike za koje je Pentagon tvrdio da proizvode municiju.

Rojters nije mogao da utvrdi razmjere štete, ali Iran je nastavio da izvodi napade na susjedne zemlje i brodove koji pokušavaju da prođu kroz Hormuški moreuz.

Prema dokumentima koje je Rojters pregledao i podacima kompanije ImportGenius, platforme koja prikuplja informacije o uvozu i izvozu, materijal je u Iran stizao teretnim brodovima preko Kaspijskog mora iz Rusije, kamionima iz Centralne Azije i teretnim avionima iz Kine.

Odgovarajući na detaljna pitanja o nalazima Rojtersa, kinesko Ministarstvo spoljnih poslova saopštilo je da "nije upoznato sa situacijom koju opisujete".

"Odlučno se protivimo pokušajima da se regionalna neprijateljstva zlonamjerno povežu s Kinom ili da se naruši ugled Kine", navelo je ministarstvo u saopštenju poslatom faksom.

Rusko Ministarstvo odbrane, Bijela kuća i američka Centralna komanda (CENTCOM) nijesu odgovorili na zahtjeve za komentar.

Osim pojedinačnih komponenti, Iran kupuje i precizne mašine koje bi mogle biti korišćene za proizvodnju sopstvene vojne opreme.

Prema podacima o uvozu zaključno s junom, među nabavkama su sofisticirani kompjuterski upravljani strugovi, peći s elektronskim snopom i akceleratori čestica.

Sva ta oprema ima industrijsku namjenu, ali može biti korišćena i za proizvodnju vojne opreme, uključujući trupove dronova i raketa.

Američki predsjednik Donald Tramp izjavio je 12. oktobra da ne vjeruje da Kina i Rusija pružaju podršku Iranu.

"Ako to i rade, onda je to na veoma niskom nivou, ali ja uopšte ne vjerujem da to rade.Imaju previše toga da izgube, a mi bismo za to znali, i to veoma brzo!", napisao je na društvenim mrežama.

Podaci pokazuju da je od početka rata roba vrijedna 27 miliona dolara koju je kupila iranska vojska evidentirana kao roba porijeklom iz Ujedinjenih Arapskih Emirata (UAE), pri čemu je gotovo sva stigla morskim putem.

Iran je do maja napadao infrastrukturu UAE, a nastavio je da dronovima i raketama gađa njihove tankere za prevoz sirove nafte.

Najnovija pošiljka iz UAE, označena kao elektronska oprema, stigla je morem 27. juna, devet dana nakon što su SAD objavile da obustavljaju pomorsku blokadu. Blokada je obnovljena sredinom jula i još je na snazi.

Zvaničnik UAE dostavio je Rojtersu saopštenje nakon objavljivanja teksta, navodeći da vlada "kategorički odbacuje i demantuje ove neosnovane optužbe. Ove tvrdnje su potpuno neutemeljene i pogrešno predstavljaju politiku i postupke UAE".

U saopštenju se dodaje da su Emirati posvećeni "sprečavanju svih pokušaja zloupotrebe njihove teritorije za nezakonite aktivnosti".

Pored Malekija, među stručnjacima za naoružanje bili su Henri Tompson i Volf-Kristijan Paes, obojica specijalisti za snabdijevanje Irana oružjem, kao i Demijen Spleters, osnivač organizacije Heimdol, specijalizovane za nezakonite lance snabdijevanja i nabavku oružja.

Mehanizam mreže

"Ove numerisane agencije predstavljaju infrastrukturu na kojoj počiva globalna mreža Islamske Republike za zaobilaženje sankcija, ali i mnogo više od toga. Količina novca koja prolazi kroz ove agencije je zapanjujuća, a niko ih ranije nije primijetio", rekao je Noam Binstok, viši analitičar kompanije 240 Analytics, koja prikuplja i analizira podatke o rizicima od terorizma i njegovom finansiranju za korporativne i državne klijente.

Binstok, 35-godišnji ekonomista, rekao je da je numerisane subjekte otkrio u junu 2025. godine, dok je na internet platformu kompanije 240 Analytics postavljao hiljade stranica dokumenata banke Sepah koje je pronašao na Telegramu i VikiIranu, gdje su javno dostupni.

Banka Sepah je iranska finansijska institucija preko koje se isplaćuju plate i penzije pripadnicima IRGC-a.

Banka Sepah nije odgovorila na zahtjev za komentar o hakerskom napadu. Odgovornost za krađu podataka preuzela je grupa Koubrejkers, koja je kasnije objavila da je izvela i druge hakerske napade na podatke iranskih državnih institucija.

"Možemo da potvrdimo da su materijali autentični i da je njihovo porijeklo provjereno preko naših izvora i kontakata unutar i izvan Irana", saopštio je VikiIran u odgovoru elektronskom poštom na pitanja Rojtersa.

Kompanija 240 Analitiks osnovana je kao servis koji kompanijama i vladama omogućava provjeru potencijalnih poslovnih partnera i klijenata.

Binstok je rekao da je smatrao da će dokumenti pomoći u rasvjetljavanju iranskih finansijskih operacija.

Ubrzo je shvatio da hiljade tih računa pripadaju agencijama čiji nazivi slijede isti obrazac.

Svi su počinjali slovima MOD, odnosno VODJA na farsiju, nakon čega je slijedio petocifreni ili šestocifreni broj ispisan riječima, a ne ciframa. Sve agencije imale su isti datum registracije i istu adresu.

Bankarska dokumentacija koju je Rojters pregledao sadržala je imena vlasnika računa, različite identifikacione brojeve i stanja na računima.

Kada je prvi put vidio iznose na računima u banci Sepah, Binstok je, kako je rekao, pomislio da je pogrešno postavio decimalni zarez.

Otkrio je da je 36 agencija krajem 2024. godine na deviznim računima imalo ukupno 1,2 milijarde dolara.

Ostatak mreže raspolagao je sa oko 1,8 milijardi dolara u domaćoj valuti, odnosno prosječno oko 360.000 dolara po računu.

U to vrijeme, dok je istovremeno radio na doktorskoj disertaciji, obavljao posao u kompaniji 240 Analitiks i brinuo o novorođenčetu, Binstok je privremeno odložio projekat.

Vratio mu se u avgustu ove godine, pretražio noviju dokumentaciju i otkrio da iste agencije primaju novac od krijumčarene nafte i kupuju velike količine opreme dvostruke namjene.

"To je bilo ključno otkriće koje mi je omogućilo da počnem da razumijem stvarne razmjere onoga o čemu govorimo i da pronađem konkretne primjere uvoza. Tada sam znao da smo na tragu nečega zaista velikog", rekao je Binstok.

Svaka agencija MOD mogla se identifikovati i preko jedinstvenog 11-cifrenog državnog identifikacionog broja i bila je upisana u iranski privredni registar, zvaničnu bazu podataka o hiljadama iranskih preduzeća.

Binstok je shvatio da se taj 11-cifreni broj, ili sam broj MOD agencije, stalno pojavljuje na teretnicama, fakturama i bankarskim računima, što omogućava praćenje mreže čak i kada agencija koristi posredničku kompaniju.

Tada je 240 Analitiks kontaktirao Rojters kako bi zajednički mapirali mrežu agencija.

Koristeći 11-cifrene identifikacione brojeve koje je dostavio Binstok, Rojters je pregledao povjerljivu transportnu dokumentaciju i ažurne podatke o uvozu, kao i iranski službeni privredni glasnik, kako bi otkrio razmjere mreže i način na koji je omogućila Iranu da obnavlja zalihe tokom rata.

Posebno se izdvojila jedna agencija čije nabavke datiraju još iz 2016. godine: MOD 346428.

Prema carinskim statistikama objavljenim u iranskim medijima, njene nabavke u inostranstvu godinama su neprekidno rasle, sa 442 miliona dolara u 12 mjeseci zaključno s martom 2023. godine na 988 miliona dolara naredne godine.

Time je agencija ušla među deset najvećih uvoznika u Iranu.

Rojters je na osnovu podataka ImportGeniusa utvrdio da je MOD 346428 od januara 2025. do juna 2026. godine uvezao vojnu opremu vrijednu 2,3 milijarde dolara.

Između januara i aprila 2025. godine, MOD 346428 uvezao je 886 tona hemikalija u iranski lučki kompleks Bandar Abas, pokazuju podaci o uvozu.

Kao zemlja porijekla navedena je Kina, a roba je svrstana pod carinsku oznaku koja obuhvata natrijum-hlorate i druge perhlorate, ključne prekursore za proizvodnju čvrstog raketnog goriva.

Tri dana nakon posljednje isporuke, luku je potresla ogromna eksplozija.

Dvije osobe upoznate s okolnostima eksplozije 26. aprila rekle su da je do nje došlo kada se natrijum-perhlorat zapalio u transportnim kontejnerima na pristaništu.

Iranski državni mediji izvijestili su da je hemikalije skladištila kompanija Sina Port and Marine Services Development Co, u vlasništvu fondacije Bonjad Mostazafan, višemilijarderske organizacije koju neposredno kontroliše vrhovni vođa Irana.

U eksploziji je poginulo najmanje 70 ljudi, a više od 1.200 je povrijeđeno.

Tadašnji izvršni direktor kompanije Sina izjavio je da je eksplozija posljedica "lažne deklaracije" o sadržaju pošiljke, koja je isporučena "bez dokumenata i oznaka".

Rojters nije mogao da utvrdi da li su hemikalije iz posljednje pošiljke od 75 tona izazvale eksploziju.

SAD su sankcije fondaciji Bonjad Mostazafan 2020. godine.

Iako se formalno predstavlja kao humanitarna organizacija koja pomaže siromašnima, američko Ministarstvo finansija tvrdilo je da je vrhovni vođa koristi za bogaćenje sopstvenog kabineta i nagrađivanje saveznika.

Fondacijom upravlja Hosein Dehgan, koji je imenovan za iranskog ministra odbrane 2013. godine, kada je većina agencija počela da djeluje.

Dehgan je na toj funkciji proveo četiri godine.

Ranije je bio komandant snaga IRGC-a u Libanu tokom smrtonosnog bombaškog napada na međunarodne mirovne snage u Bejrutu 1983. godine, kada je u kasarnama poginuo 241 američki vojnik i 58 francuskih padobranaca, kao i libanski civili, prema saopštenju američkog Ministarstva finansija o sankcijama protiv njega.

SAD za taj napad okrivljuju Iran.

Dehgan nije odgovorio na zahtjev za komentar o eksploziji, agencijama MOD i svojoj funkciji, koji mu je upućen preko fondacije i njenog pravnog zastupnika.

Pored sastojaka koji se mogu koristiti za proizvodnju raketnog goriva, podaci pokazuju da Iran uvozi i teške kamione koje vojska koristi kao kamuflirane mobilne lansere za rakete i dronove.

Jedan primjer takvog uvoza Binstok je otkrio u ranoj fazi istraživanja.

U jesen 2022. godine, iranski trgovac automobilima koji živi u Italiji kupio je šest kamiona Iveko Eurokargo (Iveco Eurocargo) za 426.000 eura, pokazuju dokumenti VikiIrana.

Kamione je poslao drugoj kompaniji, Deilami Trading Co. u Dubaiju, koja ih je potom isporučila u Bandar Abas.

Jedanaestocifreni identifikacioni broj krajnjeg kupca pripadao je agenciji MOD 346428.

Prema otpremnici, vozila su na kraju isporučena kompaniji Sahara Tander, koja ima ključnu ulogu u proizvodnji i prodaji dronova.

Kompanija Deilami nije odgovorila na zahtjev za komentar o toj transakciji.

Poklapanje identifikacionih brojeva vozila

Između januara 2025. i juna 2026. godine, MOD 346428 uvezao je još 435 kamiona Iveko.

Koristeći satelitske snimke i društvene mreže, Rojters je neke od tih kamiona locirao na carinskom parkingu na periferiji Teherana u februaru 2025. godine i na osnovu podataka o uvozu potvrdio poklapanje tri njihova VIN broja, jedinstvenih oznaka koje omogućavaju praćenje proizvođača i porijekla vozila.

Još jedan kamion Iveko pojavio se tokom rata, kada je američka Centralna komanda u martu objavila snimak na društvenim mrežama za koji je navela da prikazuje napad na prikriveni iranski mobilni raketni lanser.

Rojters nije mogao da utvrdi da li je to vozilo bilo među kamionima koje je uvezao MOD 346428.

Međutim, prema analitičarima kompanije Janes, britanske kompanije specijalizovane za odbrambene obavještajne podatke iz otvorenih izvora, kamion prikazan kako eksplodira na snimku jeste model Iveko tipa koji Iran uvozi.

"Zvanični distributeri dužni su da garantuju da se ovi proizvodi ne koriste u vojne, hemijske, biološke ili nuklearne svrhe", saopštio je Iveko odgovarajući na nalaze Rojtersa.

Kompanija je navela da ima ugovorne zaštitne mehanizme kojima obezbjeđuje da njeni proizvodi ne dospiju na "zabranjena odredišta, kod zabranjenih subjekata ili pojedinaca".

Iveko, čije je sjedište u Italiji, saopštio je da nema kontrolu nad "proizvodima koje prenose ili izvoze treće strane s kojima nema neposredan ugovorni odnos".

"Potvrdili smo da je svako prisustvo vozila Iveko u Iranu nastalo izvan kontrole i odgovornosti Iveko grupe", navela je kompanija.

Dodala je da nema evidenciju o prodaji iz 2022. godine iranskom državljaninu u Italiji i da je većina kamiona koje je Rojters identifikovao na carinskom parkingu 2025. godine bila namijenjena Centralnoj Aziji.

Preko agencije MOD 346428 Iran je uvezao i hiljade vozila Toyota Hiluks i Lend Kruzer, koje IRGC i njegove savezničke grupe prepravljaju tako da na njihove tovarne platforme mogu postaviti teške mitraljeze.

Video-snimci protesta u Iranu početkom ove godine prikazuju pripadnike bezbjednosnih snaga s mitraljezima u koloni vozila Lend Kruzer koja prolazi ulicama grada Tonkabona na sjeveru Irana.

U januaru 2025. godine MOD 346428 uvezao je četiri vozila Tojota Tundra, model koji IRGC koristi za transport dronova.

Portparol Tojote rekao je da kompanija ne posluje u Iranu.

"Tojota nije učestvovala u kupovinama o kojima izvještava Rojters niti ima saznanja o njima", rekao je portparol.

Japansko Ministarstvo ekonomije, trgovine i industrije saopštilo je da ne može komentarisati pojedinosti Rojtersovog istraživanja, ali da primjenjuje stroge kontrole nad robom povezanom s nacionalnom bezbjednošću.

"Takođe sprovodimo aktivnosti informisanja i podizanja svijesti kako bismo preduzeća upoznali s ovim propisima o kontroli izvoza", navelo je japansko ministarstvo.

Devetog februara 2026. godine u Bandar Abas stigao je brod sa 93 tone neobrađenog titanijuma iz Kine, metala velike čvrstoće koji se, prema stručnjacima za naoružanje i sankcije, može koristiti za izradu konstrukcija raketa i kućišta raketnih motora.

Ukupno su tokom mjeseca koji je prethodio početku rata 28. februara brodovima dopremljene i 268 tona nitroceluloze i 276 tona drugih hemikalija porijeklom iz Kine, evidentiranih pod carinskom oznakom koja obuhvata perhlorate, sastojke za proizvodnju raketnog goriva i eksploziva.

Čak i dok je rat trajao punim intenzitetom, a iranski brodovi bili pod blokadom, iranska vojska nastavila je da uvozi materijal iz inostranstva.

Prema podacima, mjesečna vrijednost uvoza u martu je u početku pala za 47 odsto, na 54 miliona dolara u odnosu na prethodni mjesec, ali je do maja porasla na 77 miliona dolara.

Pošiljka ruskih detonatora vrijedna 1,9 miliona dolara iz juna 2026. godine, koji se mogu koristiti za aktiviranje snažnih eksploziva poput onih u bojevim glavama dronova i raketa, bila je posljednja od pet sličnih ruskih isporuka.

Od početka 2025. godine tim isporukama dopremljeni su detonatori ukupne vrijednosti 7,6 miliona dolara.

Uvoz nije poticao samo iz Rusije i Kine.

Kompanije iz Evropske unije (EU), koja je uvela sankcije iranskom Ministarstvu odbrane, takođe su isporučivale robu iranskoj vojsci.

Kamioni, komponente avionskih motora i elektronska oprema vrijedni stotine miliona dolara, uključujući kamione Iveko vrijedne 34 miliona dolara, u podacima o uvozu navedeni su kao roba koja dolazi iz Njemačke i drugih djelova EU.

U dokumentaciji za sve te pošiljke kao uvoznik je naveden MOD 346428.

Nijesu svi podaci o uvozu sadržali detaljne opise pošiljki.

U mnogim slučajevima Rojters se oslanjao na carinske oznake kako bi utvrdio sadržaj robe i prijavljeno porijeklo, bez mogućnosti da ih nezavisno potvrdi.

Portparol EU rekao je da su države članice odgovorne za sprovođenje sankcija EU, koje obuhvataju kompaniju Sahara Tander i druge subjekte.

"EU nastavlja da veoma pažljivo procjenjuje informacije koje se odnose na jačanje iranskih programa dronova i raketa", rekao je portparol.

Vlade Njemačke i Italije nijesu odgovorile na zahtjeve za komentar.

Ružičasti dron

Veliki dio iranske ekonomije kontrolišu kvazidržavne fondacije poznate kao bonjadi, kojima upravlja elita zemlje.

Mnoge su osnovane nakon Islamske revolucije 1979. godine, korišćenjem imovine oduzete svrgnutoj kraljevskoj porodici i drugim ljudima koje su nove vlasti smatrale neprijateljima države.

Prema istraživanju Rojtersa iz 2013. godine i brojnim dokumentima američke vlade o sankcijama, bonjadi predstavljaju jedan od mehanizama pomoću kojih iranska elita održava vlast, povezujući lojalne saradnike kroz ogromnu mrežu političkog pokroviteljstva.

Poput IRGC-a, bonjadi imaju ključnu ulogu u višegodišnjoj nasilnoj represiji nad Irancima, kako tvrde SAD i Evropa u dokumentima o sankcijama iz prethodnih godina.

Jedna od tih organizacija, Fondacija za očuvanje nasljeđa i objavljivanje vrijednosti Svete odbrane, pokazuje koliko je mreža MOD duboko prodrla u iransku ekonomiju i aparat represije.

Transakcije obuhvataju ne samo uvoz već i interne novčane transfere, što je Rojters utvrdio u višegodišnjoj dokumentaciji koja povezuje fondaciju s najmanje dvije odvojene agencije MOD.

Fondacija, čiji je zadatak da promoviše "kulturu otpora, žrtvovanja, džihada i mučeništva", predstavlja važan propagandni instrument vlasti, odgovoran za očuvanje legitimiteta i ideologije Islamske Republike.

Prema podacima VikiIrana, fondacija je 2017. godine primila četiri pošiljke elektronske opreme i rashladnih uređaja.

Identifikacioni broj na pošiljkama ponovo se poklapa s brojem agencije MOD 346428.

Nije poznato kako je fondacija koristila te materijale, ali među njenim rukovodiocima nalaze se visoki komandanti IRGC-a iz svih 31 iranske provincije.

U Huzestanu je među njima brigadni general Hasan Šahvarpur, dugogodišnji komandant elitnih jedinica IRGC-a u tom nemirnom regionu.

Šahvarpur nije odgovorio na detaljan zahtjev za komentar.

Prema američkom dokumentu o sankcijama, jedinice pod Šahvarpurovom komandom ubile su najmanje 100 iranskih civila u Mahšahru 2019. godine, tokom protesta zbog visokih cijena goriva.

Američke vlasti navode da su te jedinice oklopnim vozilima opkolile ljude koji su pokušavali da pobjegnu i otvorile mitraljesku vatru na okupljene.

Lokalni aktivista za ljudska prava, koji je rekao da je svjedočio ubistvima, naveo je da su Šahvarpurove snage potom zapalile polja šećerne trske u kojima su se skrivali neki od demonstranata koji su pokušavali da pobjegnu.

Njegovo svjedočenje potvrdio je još jedan aktivista koji je tog dana bio prisutan.

Nakon što su SAD 2020. godine uvele sankcije Šahvarpuru zbog navodnih kršenja ljudskih prava, jedan istaknuti vjerski zvaničnik poljubio ga je u glavu tokom vjerske ceremonije i rekao mu da su sankcije "izvor ponosa".

Šahvarpur je 2021. godine od državne čeličane zatražio 50 milijardi rijala, što je po tadašnjem zvaničnom kursu odgovaralo iznosu većem od milion dolara, za finansiranje nove zgrade IRGC-a u Huzestanu, navodi se u dokumentu koji je Rojters pregledao.

Prema dokumentaciji koja nosi njegov potpis, vlasnik računa na koji je novac trebalo uplatiti bila je agencija MOD 424000.

Početkom ove godine, prema riječima dvojice aktivista, Šahvarpurove snage ugušile su nove demonstracije u Huzestanu, koje su bile dio pobune širom zemlje zbog ekonomskog sloma Irana.

Širom Irana poginule su hiljade ljudi, a desetine hiljada su zatvorene.

U Huzestanu su aktivisti, kako su rekli, dokumentovali imena 46 poginulih, navodeći da je većina ubijena 8. i 9. januara, kada je IRGC otvorio vatru na demonstrante.

Snimci državnih medija s parade održane početkom ove godine prikazuju Šahvarpurove jedinice IRGC-a kako prolaze kroz jedan grad u Huzestanu u bijelim vozilima Tojota Tundra, modelu koji često koristi mreža MOD.

Jedan od kamiona prevozio je dron Šahed jarkoružičaste boje.

( Ne.V. )