Mirovna misija UN u Zapadnoj Sahari okončana poslije 35 godina usljed nesuglasica između SAD i Rusije
Zapadna Sahara, koja obiluje mineralnim bogatstvima i ribljim fondom, predstavlja prostranu pustinjsku teritoriju, smještenu duž sjeverozapadne obale Afrike, na Atlantskom okeanu. Ovu teritoriju, kojom je nekada upravljala Španija, sada potražuju i Maroko i grupa Front Polisario, koji se zalaže za nezavisnost
Mirovna misija Ujedinjenih nacija (UN) u spornoj Zapadnoj Sahari okončala je svoj rad danas, poslije 35 godina, usljed nesuglasica između Sjedinjenih Američkih Država (SAD) i Rusije u sjedištu UN-a povodom budućnosti te teritorije.
Okončanje misije izaziva zabrinutost za stabilnost u regionu.
Zapadna Sahara, koja obiluje mineralnim bogatstvima i ribljim fondom, predstavlja prostranu pustinjsku teritoriju, smještenu duž sjeverozapadne obale Afrike, na Atlantskom okeanu. Ovu teritoriju, kojom je nekada upravljala Španija, sada potražuju i Maroko i grupa Front Polisario, koji se zalaže za nezavisnost.
"Ovaj 1. novembar 2026. godine označava početak perioda kraja", izjavio je portparol generalnog sekretara UN-a Stefan Dižarik.
On je dodao da će manji tim, koji odgovara Odeljenju Ujedinjenih nacija za operativnu podršku, nadgledati uredan transport imovine zemalja koje su slale svoje snage nazad u njihove matične države, kao i odgovarajuće zbrinjavanje opreme koja pripada Ujedinjenim nacijama.
Misija je više puta produžavana od svog uspostavljanja 1991. godine. U Savjetu bezbjednosti UN-a u petak, Rusija je uložila veto na nacrt rezolucije SAD koji bi podržao zahtev Maroka za suverenitetom nad Zapadnom Saharom i okončao mirovnu misiju sljedeće godine.
Zatim je odbačena ruska rezolucija o produženju misije. Ovo neslaganje dovelo je do naglog okončanja mandata snaga.
Kraljevska palata Maroka pozdravila je neprodužavanje misije, nazvavši je "instrumentom za internacionalizaciju spora".
Front Polisario, uz podršku Alžira, ocijenio je tu odluku kao "neprihvatljivu".
Ministarstvo vanjskih poslova Alžira izrazilo je duboko žaljenje zbog neprodužavanja mandata i kritikovalo ono što je nazvalo "pretjeranom pristrasnošću" u nacrtu rezolucije SAD.
UN klasifikuju Zapadnu Saharu kao "teritoriju bez sopstvene samouprave", dok kritičari marokanske kontrole opisuju tu oblast kao posljednju koloniju u Africi.
Maroko upravlja gotovo cijelom spornom teritorijom, izuzev uskog pojasa poznatog kao "slobodna zona", koji se nalazi istočno od pješčanog zida koji je izgradio Maroko.
Nakon što ju je Maroko anektirao 1975. godine, spor je prerastao u oružani sukob koji je trajao više od 15 godina i, prema podacima francuskog Senata, odnio više od 16.000 života na obje strane.
Stavljanje Zapadne Sahare pod puni suverenitet Maroka decenijama je jedan od glavnih ciljeva vanjske politike te zemlje.
Rabat, koji je obezbijedio podršku sve većeg broja zapadnih prijestonica, uključujući Vašington, Pariz i London, naziva ovu teritoriju svojim "južnim pokrajinama".
Taj spor postao je ključno obilježje marokanske diplomatije, pri čemu kraljevina često procjenjuje svoje odnose sa drugim državama na osnovu njihovog stava o tom pitanju.
Front Polisario teži nezavisnosti ove teritorije, koju smatra domovinom domorodačkog naroda. Iako uživa podršku prvenstveno Alžira, Rusije i Južnoafričke Republike, Polisario se posljednjih godina suočava sa smanjenjem međunarodne podrške.
Primirje, postignuto uz posredovanje Ujedinjenih nacija, stupilo je na snagu 1991. godine. Taj sporazum je takođe otvorio put za formiranje Misije UN za referendum u Zapadnoj Sahari, poznate kao MINURSO.
Plan za rješavanje sukoba predviđao je održavanje referenduma o samoopredjeljenju, pri čemu bi jedna od opcija bila i nezavisnost.
Međutim, do glasanja nikada nije došlo.
Tokom trajanja misije MINURSO, 20 pripadnika ove misije izgubilo je život. Mandat snaga UN predviđao je angažovanje 534 pripadnika, a budžet za period 2026–2027. godine iznosio je više od 62 miliona dolara. Najveći doprinos u pogledu vojnog osoblja dale su Egipat, Gana i Pakistan.
Zapadna Sahara predstavlja glavno žarište u rivalstvu između regionalnih sila – Maroka i Alžira.
Alžir, koji naoružava i finansira Front Polisario i pruža utočište njegovim pripadnicima, smatra puni suverenitet Maroka nad ovom teritorijom velikim diplomatskim porazom.
Dvije zemlje su 2021. godine prekinule diplomatske odnose, a okončanje ove misije nosi rizik od dodatnog zaoštravanja odnosa i podsticanja trke u naoružanju.
( Beta )