Loš saobraćaj guši ekonomiju: PKCG analizirala transportnu infrastrukturu i predložila drugačije određivanje prioriteta

Uprkos značajnim ulaganjima i određenim pomacima, sektor saobraćaja u Crnoj Gori u periodu od 2006. do 2026. godine ostao je razvojno nedovršen. Najveći napredak ostvaren je u drumskom i vazdušnom saobraćaju, dok željeznički i pomorski podsistem još nijesu valorizovani u skladu sa svojim strateškim značajem, navedeno je u publikaciji Privredne komore “Crnogorska ekonomija 2006-2026”.

U analizi se ukazuje da bez razvijenog saobraćajnog sistema nema razvoja ostalih grana privrede, kao i da su sadašnji problemi - nedovoljna povezanost sa regionom i Evropom, veoma loš željeznički sistem, nedovoljno razvijen vazdušni i pomorski saobraćaj, drumski prevoz niskog kapaciteta, slabo organizovan javni prevoz i gužve tokom ljetnje sezone - postali glavne prepreke razvoju turizma, trgovine, transporta robe, odnosno cjelokupne ekonomije.

Navode da se budući razvoj saobraćaja mora zasnivati na principu integrisanog transportnog sistema, odnosno na planiranju puteva, željeznice, luka i aerodroma kao međusobno povezanih djelova jedne cjeline.

“Samo takav pristup može povećati konkurentnost crnogorske ekonomije, smanjiti regionalne razlike i omogućiti održiviji razvoj države. Potrebno je da se investicije u saobraćaju usmjere na povezivanje podsistema, a ne samo na izgradnju pojedinačnih infrastrukturnih objekata. Auto-put, Luka Bar, željeznica i aerodromi moraju imati zajedničku logističku i razvojnu funkciju”, piše u analizi.

Ukazuju da bez konkurentne željeznice Crna Gora ne može razviti snažan teretni i intermodalni transport, pa smatraju da je potrebna ubrzana modernizacija željeznice, posebno pravca Bar - Podgorica - Bijelo Polje.

“Neophodno je dalje jačanje Luke Bar kroz razvoj kontejnerskog prometa, skladišnih kapaciteta, carinskih i logističkih procedura i bolje veze sa zaleđem. Razvoj javnog prevoza u urbanim i turističkim centrima, posebno kroz modernizaciju autobuskih sistema, digitalno upravljanje linijama, bolju integraciju prigradskog prevoza i smanjenje zavisnosti od privatnih automobila. Kada je u pitanju vazdušni saobraćaj, neophodna je modernizacija aerodroma, naročito u dijelu kapaciteta, sezonskog upravljanja, zimskih linija i bolje povezanosti sa turističkim centrima. Uvođenje digitalnih i zelenih rješenja kroz pametno upravljanje saobraćajem, električna vozila u javnom sektoru, digitalna logistika, elektronska naplata, bolja statistika i podaci u realnom vremenu su preporuke date kako bismo imali stabilan i konkurentan sektor saobraćaja”, stoji u zaključcima analize Privredne komore.

Prema statističkim pokazateljima, drumski saobraćaj zadržao je dominantnu ulogu u prevozu putnika, čiji je broj povećan sa 6,2 miliona u 2010. na 7,1 milion u prošloj godini.

“Tokom protekle dvije decenije rekonstruisan je značajan broj magistralnih i regionalnih puteva, ali je najveći iskorak napravljen izgradnjom prve dionice auto-puta Bar-Boljare. Ovaj projekat ima strateški značaj jer treba da poveže primorje, centralni region i sjever države, kao i da Crnu Goru bolje uključi u regionalne transportne koridore. Ipak, njegova ekonomska opravdanost zavisi od završetka narednih dionica, povezivanja sa Srbijom i boljeg korišćenja Luke Bar”, navedeno je u dokumentu.

Ukazuju i da je dominacija drumskog saobraćaja, uz slab razvoj ostalih vidova transporta, stvorila niz problema.

“Rast broja vozila nije pratio jednak razvoj javnog prevoza, parking infrastrukture i obilaznica oko urbanih i turističkih centara. Tokom ljetnje sezone izražena su zagušenja na pravcima Budva-Tivat-Kotor, Bar-Budva, Podgorica-primorje i oko graničnih prelaza. U urbanim sredinama, naročito u Podgorici, rast individualnog automobilskog prevoza doveo je do većih gužvi, pritiska na javne površine i potrebe za modernijim sistemom javnog prevoza”, navedeno je u dokumentu.

Za željeznički saobraćaj navodi se da je nedovoljno razvijen, zastario i spor, zbog čega u protekle dvije decenije nije zabilježen značajniji rast broja putnika.

“Željeznički sistem je u proteklih dvadeset godina ostao ograničen zastarjelom infrastrukturom, niskim prosječnim brzinama, nedovoljnim ulaganjima, čestim tehničkim ograničenjima i slabom konkurentnošću u odnosu na drumski transport. Iako su realizovana ulaganja u rekonstrukciju pojedinih mostova, tunela, signalno-sigurnosnih uređaja i pruge, željeznica nije uspjela da postane nosilac teretnog transporta u mjeri u kojoj bi to bilo racionalno za malu primorsku državu sa lukom. Željeznica ima potencijal, ali ne uspijeva da preuzme značajniju ulogu u ukupnom transportnom sistemu”, ukazano je u analizi.

Prema navedenim statističkim podacima, željeznicom je 2010. godine prevezeno 755 hiljada putnika, a prošle godine 757 hiljada, dok je količina prevezene robe smanjena sa 1,21 milion na 1,02 miliona tona.

Za pomorski saobraćaj navodi se da ima poseban strateški značaj, ali da Luka Bar nije u potpunosti iskoristila svoj potencijal regionalnog logističkog čvorišta.

“Razlozi za to su nedovoljna povezanost sa željeznicom i drumskim koridorima, ograničen kontejnerski promet, konkurencija drugih jadranskih luka i nedostatak snažnijeg logističkog zaleđa. Bez snažne veze Bar-Podgorica-sjever i dalje prema Srbiji i centralnoj Evropi, luka ne može ostvariti puni tranzitni potencijal. Zato se razvoj pomorskog saobraćaja ne može posmatrati izolovano, već kao dio šireg intermodalnog sistema. Najveći potencijal nalazi se u kombinaciji: Luka Bar kao ulazna tačka, željeznica kao nosilac tereta ka unutrašnjosti i auto-put kao podrška brzom drumskom transportu. Upravo ta veza predstavlja jednu od najvećih razvojnih šansi Crne Gore”, ukazano je u dokumentu.

Avio-saobraćaj raste, ali ne prati potrebe turizma

Za vazdušni saobraćaj navodi se da je ostvario najveći rast u posmatranom periodu, ali nedovoljan da bude kvalitetan servis za ubrzani razvoj turizma i ukupne ekonomije.

U 2010. godini ukupan promet na crnogorskim aerodromima iznosio je 1,21 milion putnika, a prošle godine 3,08 miliona, što predstavlja rast veći od 150 odsto i, kako navode, potvrđuje snažan razvoj turističkog i međunarodnog saobraćaja.

“Istovremeno, promet robe na aerodromima smanjen je sa 2.159 tona na svega 614 tona, što pokazuje da vazdušni transport u Crnoj Gori ima dominantno putnički karakter. Podaci o redovnom vazdušnom saobraćaju pokazuju pad broja prevezenih putnika sa 606 hiljada na 470 hiljada, kao i smanjenje ostvarenih putničkih kilometara sa 547,7 na 285,7 miliona, što ukazuje da je ukupni rast avio-saobraćaja u najvećoj mjeri rezultat razvoja sezonskih, čarter i niskobudžetnih letova, a ne povećanja redovnih linija”, navedeno je u analizi.

Ukazuju i da se sektor vazdušnog saobraćaja suočava sa ozbiljnim ograničenjima: sezonalnošću, ograničenim terminalskim kapacitetima, potrebom za modernizacijom infrastrukture, nedovoljnom povezanošću u zimskom periodu i zavisnošću od komercijalnih odluka stranih avio-kompanija.

Navode i da poseban izazov predstavlja Aerodrom Tivat, koji tokom ljeta radi pod velikim opterećenjem, dok je tokom zimskih mjeseci znatno manje iskorišćen.

Vlada je ove godine odlučila da, nakon sedam godina od raspisivanja javnog poziva, prekine postupak ugovaranja dugoročnog zakupa oba crnogorska aerodroma, dok i dalje nije saopšteno na koji način će država razvijati ovu ključnu infrastrukturu.

( Goran Kapor )