EK: Crna Gora da intenzivira napore za trajno zatvaranje Termoelektrane Pljevlja

Crna Gora treba da intenzivira napore za trajno zatvaranje Termoelektrane Pljevlja kako bi ispunila standarde Evropske unije u pogledu emisija i stvorila održivije ekonomske mogućnosti u tom regionu, ocijenila je Evropska komisija (EK) u ovogodišnjem izvještaju o napretku Crne Gore.

“U oblasti industrijskog zagađenja i upravljanja rizicima, ekološka rekonstrukcija Termoelektrane Pljevlja je u toku, ali i dalje postoji zabrinutost u vezi sa ključnim pitanjima njene dugoročne održivosti. Crna Gora treba da intenzivira napore za trajno zatvaranje elektrane kako bi ispunila standarde EU u pogledu emisija i stvorila održivije ekonomske mogućnosti u regionu. Potreban je strateški pristup pravednoj tranziciji, koji će obezbijediti ekonomske alternative zajednicama koje će biti najviše pogođene postepenim napuštanjem korišćenja uglja”, navodi se u dijelu izvještaja o napretku EK koji se odnosi nan Poglavlje 27 - zaštitu životne sredine i klimatske promjene.

EK ističe i da je, u oblastima zaštite životne sredine i klimatskih promjena, Crna Gora ostvarila napredak kad je riječ o jačanju administrativnih kapaciteta na centralnom i lokalnom nivou, zapošljavanjem dodatnog osoblja i rješavanjem problema nedovoljnih kapaciteta inspekcijskih službi na oba nivoa.

Upozorava, međutim, da Crna Gora treba da obezbijedi kontinuirano sprovođenje planova, kao i uspostavljanje institucionalne strukture koja će omogućiti koordinisano, strateško planiranje održivih ulaganja u zaštitu životne sredine i klimatske aktivnosti, kao i njihovo sprovođenje. Crna Gora, navodi se, takođe treba da obezbijedi odgovarajuće javne konsultacije i kampanje podizanja svijesti o zaštiti prirode, mreži Natura 2000, klimatskim promjenama, reciklaži otpada i zagađenju bukom.

Skadarsko jezero i Sinjajevina i dalje čekaju rješenja

EK upozorava i da Crna Gora još nije postupila po preporuci Bernske konvencije koja se odnosi na Skadarsko jezero, kao i da je potrebno pronaći odgovarajuće rješenje za vojni poligon za obuku na Sinjajevini. „Crna Gora i dalje treba da postupi po preporuci Bernske konvencije koja se odnosi na Skadarsko jezero i pronađe odgovarajuće rješenje za vojni poligon za obuku na Sinjajevini“, naglašava se u izvještaju.

Kada je riječ o zaštiti prirode, EK konstatuje da je u avgustu 2026. usvojen Zakon o zaštiti prirode, čime je ostvareno dodatno usklađivanje sa direktivama EU o staništima i pticama.

U junu su, navodi se u dokumentu u koji “Vijesti” imaju uvid, usvojene Nacionalna strategija biodiverziteta za period 2026-2031. i prateći Akcioni plan za period 2026-2028.

„Nastavljen je rad na uspostavljanju mreže Natura 2000, a Crna Gora je u junu 2026. godine dostavila predloženu listu područja Natura 2000, zajedno sa predlogom upravljačke strukture, koji su predmet procjene Evropske komisije“, stoji u dokumentu.

EK bilježi i da su Vlada i Opština Ulcinj u januaru 2026. postigle sporazum o upravljanju područjem na teritoriji te opštine. Podsjećaju da je u toku osnivanje novog preduzeća za upravljanje tim područjem, koje bi trebalo da bude uspostavljeno do kraja 2026. godine. Komisija podsjeća da je Vlada u oktobru usvojila mapu puta za buduće upravljanje tim područjem i mjere njegove zaštite, dok je Opština Ulcinj u julu usvojila Plan upravljanja, koji je, između ostalog, usmjeren na mjere zaštite.

Novi zakoni, potrebna bolja primjena

EK konstatuje da je država završila usklađivanje sa nekoliko važnih propisa EU u oblasti zaštite životne sredine.

Međutim, EK preporučuje da se dodatno unaprijede koordinacija i povezanost strateške procjene uticaja i procjene uticaja na životnu sredinu, kako bi se ti dokumenti bolje koristili u planiranju i sprovođenju aktivnosti.

„Crna Gora se podstiče da nastavi da unapređuje sinergiju i koordinaciju između strateške procjene uticaja i procjene uticaja na životnu sredinu, kako bi se ti dokumenti bolje koristili u planiranju i sprovođenju aktivnosti“, navodi se u izvještaju.

Podsjeća se da su u avgustu 2026. usvojene su izmjene Krivičnog zakonika i Zakona o odgovornosti za štetu u životnoj sredini, dok je u septembru izmijenjen i Zakon o odgovornosti pravnih lica za krivična djela, radi usklađivanja sa evropskim propisima o krivičnim djelima protiv životne sredine. Institucionalni kapaciteti su, stoji u dokumentu EK, ojačani osnivanjem specijalizovane policijske jedinice i operativnog tima u okviru tužilaštva.

Navodi se i da je uvedena je i digitalna platforma za prijavljivanje krivičnih djela protiv životne sredine, s ciljem unapređenja sprovođenja propisa i poštovanja zakonskih obaveza.

Opštine da usvoje planove upravljanja otpadom

Kada je riječ o upravljanju otpadom, EK podsjeća da je Crna Gora u avgustu 2026. usvojila izmjene Zakona o upravljanju otpadom, a u oktobru i prateće podzakonske propise.

Konstatuje da su u toku medijske kampanje za podizanje svijesti građana i lokalnih vlasti o sprečavanju nastanka otpada, njegovom odvajanju i reciklaži, kao i aktivnosti usmjerene na pravilno sprovođenje propisa.

„Jedinice lokalne samouprave i dalje treba da usvoje lokalne planove upravljanja otpadom i sprovedu ih“, navodi se u dokumentu.

EK podsjeća i da su u avgustu usvojeni Zakon o kvalitetu vazduha i Zakon o zaštiti vazduha, a u oktobru prateći podzakonski propisi, čime je ostvareno dodatno usklađivanje sa Direktivom EU o nacionalnim gornjim granicama emisija.

Kada je riječ o kvalitetu vode, Komisija navodi da je Vlada u decembru 2025. usvojila Program monitoringa površinskih i podzemnih voda za 2026. godinu, kao i planove upravljanja rizikom od poplava na vodnim područjima dunavskog i jadranskog sliva.

U oblasti zaštite od buke, EK konstatuje da je Crna Gora u julu 2026. usvojila Zakon o zaštiti od buke u životnoj sredini radi usklađivanja sa pravnom tekovinom EU.

Ukazuje, međutim, da te dokumente treba dostaviti putem digitalne platforme Reportnet3, zajedno sa informacijama o svim glavnim izvorima buke na teritoriji države, uključujući sve urbane aglomeracije.

„Potrebni su dodatni napori u upravljanju bukom i sprovođenju kampanja za podizanje svijesti javnosti, kako bi se smanjila izloženost buci u životnoj sredini“, navodi se u izvještaju.

Neophodna bolja koordinacija iz vazduha tokom požara

U dijelu izvještaja koji se odnosi na civilnu zaštitu, EK podsjeća da je Crna Gora članica Mehanizma Unije za civilnu zaštitu i da je od 2024. povezana sa Zajedničkim komunikacionim i informacionim sistemom za vanredne situacije (CECIS).

Država je, ocjenjuje EK, kontinuirano i aktivno učestvovala u aktivnostima tog mehanizma, uključujući izvještavanje o upravljanju rizicima od katastrofa i jačanje kapaciteta za prevenciju i pripravnost.

„Država treba da nastavi da unapređuje podršku kao država domaćin, sa posebnim naglaskom na obezbjeđivanje djelotvornog funkcionisanja struktura za koordinaciju aktivnosti iz vazduha, kako bi se olakšalo reagovanje tokom požara na otvorenom prostoru“, navodi se u izvještaju.

( Tina Popović )