Partije ne trče da očiste birački spisak: Crna Gora na pragu izborne godine bez uredne evidencije glasača

Iako je “čišćenje” biračkog spiska jedno od važnijih obećanja nove vlasti i iako na isto povremeno poziva i opozicija, upitno je hoće li jedni i drugi dati u Skupštini podršku sprovođenju tog procesa, kako se na parlamentarne i lokalne izbore, koji treba da budu održani sljedeće godine, ne bi opet išlo s neurednom evidencijom glasača, te da se tako ne bi iznova otvaralo pitanje regularnosti izbora.

Od pada trodecenijskog režima Demokratske partije socijalista (DPS) 2020. godine, bilo je više ideja kojima se tražilo da se konačno uredi birački spisak. Međutim, nije bilo političke volje za realizaciju nijedne od njih.

Kako se bliže izbori, dio vlasti nudi nove predloge (kroz izmjene propisa o biračkom spisku i registrima prebivališta i boravišta), ali za to nemaju podršku ni svih kolega iz vladajuće većine.

“Vijestima” je iz Ministastva unutrašnjih poslova (MUP) juče rečeno da su oni uradili sve što je do njih, te da je sad na potezu parlament. No, iz vladajuće Bošnjačke stranke (BS) rekli su listu da neće podržati rješenja koja bi mogla dovesti do “neopravdanog ograničavanja prava crnogorskih građana koji žive u inostranstvu”.

Da se birački spisak uredi kroz izmjene Zakona o registru prebivališta i boravišta, ali i promjene Zakona o državljanstvu - imala je 2021. i Vlada Zdravka Krivokapića, ali je taj predlog propao nakon nezadovoljstva dijela javnosti i manjinskih partija.

I iz DPS-a su imali zamisao kako bi trebalo “očistiti” spisak. Iz te stranke su krajem novembra prošle godine saopštili da će s Briselom otvoriti temu biračkih spiskova na Zapadnom Balkanu, odnosno da će tražiti da EU rukovodi procesom upoređivanja biračkih spiskova država bivše Jugoslavije i identifikovanja onih glasača koji svoje pravo da biraju mogu ostvariti u više država. Iz Evropske komisije tada su poručili da su tu ideju “primili k znanju”, ali je sudbina tog predloga ostala nepoznata.

Jedno od rješenja koje bi potencijalno moglo da doprinese uređenju biračkog spiska, predstavio je juče ministar unutrašnjih poslova Danilo Šaranović (Demokrate). Ono podrazumijeva da fotografija birača postane obavezan dio štampanog izvoda iz biračkog spiska. Najavio je da će Skupštini uputiti taj predlog.

Šaranović je početkom oktobra saopštio da “imamo penzionere koji na biračkom mjestu treba da se identifikuju uz fotografiju iz rane mladosti”. Naveo je da je u birački spisak upisano preko 13.000 ljudi koji skoro 20 godina nisu zamijenili ličnu kartu, dok je državni sekretar u MUP-u Novica Obradović ukazao da je 2023. skoro 50.000 ljudi više bilo upisano u birački spisak nego što je popis stanovništva pokazao da u tom trenutku ima ljudi koji zadovoljavaju sve kriterijume da bi bili na toj listi.

MUP: URADILI ŠTO JE DO NAS

Iz MUP-a su kazali redakciji da je taj Vladin resor uradio sve što je bilo u njegovoj nadležnosti kad je u pitanju proces “čišćenja” biračkog spiska, navodeći da su formirali radnu grupu s predstavnicima relevantnih institucija, sproveli analize, identifikovali konkretne probleme, pripremili predlog izmjena Zakona o registrima prebivališta i boravišta, predložili unapređenje Zakona o biračkom spisku kroz uvođenje fotografija birača i dostavio konkretna rješenja nadležnim skupštinskim odborima.

Iz MUP-a su u maju predstavili Nacrt zakona o registrima prebivališta i boravišta kojim je, između ostalog, predviđeno da će crnogorski državljani koji planiraju da se nastane u drugoj državi, oni koji se iz inostranstva vraćaju da žive u Crnoj Gori, kao i oni koji planiraju da duže od tri mjeseca budu van nje - morati to da prijave MUP-u.

Predlaže se uvođenje obaveze odjave prebivališta za građane koji napuštaju Crnu Goru, definiše se značenje trajne povezanosti građanina s prebivalištem, propisuje se provjera podataka o prebivalištu vršenjem terenske kontrole od strane ovlašćenih policijskih službenika...

Iz MUP-a ističu da se ne može očekivati da taj resor sam sprovede kompletnu izbornu reformu, te da ona ne zavisi isključivo od njih, već od Skupštine, svih političkih struktura i njihove zajedničke spremnosti da se usvoje i primijene rješenja koja će omogućiti pouzdan izborni proces.

“Rješenja su na stolu, predlozi su dostavljeni Skupštini, a dalji koraci zavise od parlamenta i političke volje da se proces nastavi. MUP je preuzeo inicijativu i realizovao aktivnosti iz svoje nadležnosti. Sad je važno da svi ostali akteri preuzmu svoj dio odgovornosti, jer tačan i pouzdan birački spisak mora biti zajednički državni prioritet”, poručili su.

Istakli su da se jedan od značajnih nalaza odnosi na podatke o građanima koji nisu zamijenili lične karte od 2008, kad je postojala zakonska obaveza zamjene tog dokumenta, dodajući da je utvrđeno da se radi o 13.979 osoba.

“Od tog broja, za 10.104 lica nije bilo moguće lično uručiti obavještenja s pozivom da zamijene ličnu kartu, iako je krajnji rok za zamjenu bio 30. septembar 2025. Razlog je bio taj što ta lica nijesu pronađena na adresama koje su i dalje formalno evidentirane kao njihove važeće adrese u registru prebivališta, ili je prilikom pokušaja uručenja konstatovano da su se odselila”, rekli su iz MUP-a.

Konstatovali su i da je utvrđeno da su u birački spisak upisane 173 preminule osobe, te da su za njih imali osnova da ih izbrišu, ali da su utvrdili da za njih 99 postoje indicije da su živjeli i preminuli van Crne Gore.

“Oni se i dalje nalaze u registrima samim tim i u biračkom spisku jer nemamo osnova da ih upišemo u registar umrlih”, kazali su iz tog resora izvršne vlasti.

BS: DIJASPORA NE DOLAZI SAMO ZBOG IZBORA

Poslanik vladajućeg BS-a Adel Omeragić rekao je juče “Vijestima” da ta partija podržava uređivanje biračkog spiska, da smatra da taj posao treba završiti što prije, da građani imaju pravo da očekuju tačan i ažuran birački spisak, a da institucije imaju obavezu da to obezbijede.

Međutim, napomenuo je da BS ne prihvata da se pod izgovorom sređivanja biračkog spiska otvara prostor za “uskraćivanje biračkog prava crnogorskim građanima koji žive u inostranstvu”.

“Godinama slušamo priče o navodno ogromnom broju spornih birača, ali mnogo rjeđe vidimo konkretne podatke i dokaze koji bi potkrijepili takve tvrdnje. Zato očekujemo da se ovo pitanje rješava na osnovu činjenica, a ne političkih procjena i predizbornih kalkulacija... Kroz baze podataka treba dodatno provjeriti da li se trenutno u biračkom spisku nalaze eventualno određena lica koja su preminula u inostranstvu, a da naše matične službe nisu konstatovale činjenicu smrti”, naveo je on.

Upitan da li misli da je nacrt izmjena Zakona o registrima prebivališta i boravišta dovoljno kvalitetan da unaprijedi pitanje biračkog spiska, a da ne ugrozi prava manjinskih naroda, Omeragić je odgovorio da ponuđena rješenja zahtijevaju ozbiljno preispitivanje, posebno u dijelu koji se odnosi na građane Crne Gore koji žive i rade u inostranstvu.

“Ne možemo prihvatiti da se administrativnim procedurama, bez jasnih kriterijuma i odgovarajuće pravne zaštite, stvara mogućnost da naši građani ostanu bez prijavljenog prebivališta, a posljedično i bez biračkog prava. Odgovorno tvrdim da naša dijaspora ne dolazi u Crnu Goru samo zbog izbora. Ti ljudi dolaze svojim porodicama, obilaze svoja imanja, grade kuće, ulažu novac, pomažu lokalnu privredu i učestvuju u životu zajednica iz kojih potiču”, konstatovao je on.

Omeragić je poručio da nije fer i pošteno dijaspore se sjetiti kad treba govoriti o njenim investicijama, doznakama i doprinosu ekonomiji, a onda je predstavljati kao “problem” kad se govori o njenim pravima.

“Da budem potpuno jasan: BS podržava uređivanje evidencija i zakonite provjere prebivališta, ali insistira da se u taj proces uključe i predstavnici dijaspore, kao i nadležne institucije koje se bave njenim položajem. Zato nećemo podržati rješenja koja bi mogla dovesti do neopravdanog ograničavanja prava naših građana koji žive u inostranstvu”, podvukao je sagovornik.

NEMA GUBLJENJA DRŽAVLJANSTVA

Poslanica BS-a Edina Dešić saopštila je prošle sedmice na sjednici skupštinskog Odbora za međunarodne odnose i iseljenike da predložene izmjene Zakona o registrima prebivališta i boravišta nisu samo pitanje izbornog prava, već pitanje ljudskih i manjinskih prava.

“Istorija pripadnike bošnjačkog naroda uči da sumnjamo u namjere sistema, jer termin ‘čišćenje biračkog spiska’ asocira na negativne događaje... Ne smijemo dozvoliti da državljani Crne Gore koji se nalaze na privremenom radu izgube biračko pravo”, ocijenila je ona tada.

Iz MUP-a su “Vijestima” kazali da žele da naglase da se u javnosti pojavljuju pogrešna tumačenja i pokušaji manipulacije, naročito kad je riječ o crnogorskoj dijaspori.

“Građanima koji žive van Crne Gore šalju se poruke da bi zbog predloženih zakonskih rješenja mogli izgubiti crnogorsko državljanstvo. To nije tačno i za takve tvrdnje nema nikakvog osnova. Svako ko ima crnogorsko državljanstvo u skladu sa Ustavom i zakonima, isto ne može izgubiti. Niko ovim zakonom ne ostaje bez crnogorskog državljanstva zato što živi u inostranstvu. Državljanstvo naših građana u dijaspori nije predmet ovih zakonskih izmjena”, navodi se u odgovoru redakciji.

Pojasnili su da se pitanje prebivališta odnosi na tačnost podataka o mjestu prebivališta i ispunjenost zakonskih uslova za njegovu prijavu, odnosno da je riječ o uređenju službenih evidencija i dosljednoj primjeni zakona, a ne o nacionalnoj pripadnosti građana ili njihovom pravu da budu državljani Crne Gore.

Napomenuli su i da tačan i pouzdan birački spisak nije interes bilo koje političke partije ili nacionalne zajednice, već da je posrijedi interes svih građana Crne Gore, uključujući pripadnike manjinskih naroda i građane koji žive van granica države.

“Bez tačnog biračkog spiska nema pouzdanog izbornog procesa, a bez pouzdanog izbornog procesa nema garancije da će izborni rezultat zaista odražavati slobodno izraženu volju građana”, naveli su iz MUP-a.

Popović: Bilo je potrebno da DPS izgubi da bi izbori bili regularni

Poslanica i portparolka DPS-a Sonja Popović rekla je “Vijestima” da je “čišćenje” biračkog spiska bila jedna od osnovnih tema svih izbornih procesa u Crnoj Gori prije 2020, dodavši da je tadašnja opozicija tvrdila da postoji navodno desetine hiljada fantomskih birača koji presudno doprinose izbornim pobjedama DPS-a.

“... Te da su zbog toga izbori neregularni i pokradeni. U stvarnosti se zapravo radilo o nečem drugom - slabosti i nemogućnosti opozicije da prizna poraz i podnese odgovornost za sopstvene slabosti. Bilo je, dakle, potrebno da DPS izgubi izbore da bi izbori bili regularni i da predstavljaju izraz slobodno izražene volje građana”, navela je.

Popović je kazala da je šest i po godina nakon promjene vlasti birački spisak i dalje isti, a da nijedan dokaz za navodne izborne neregularnosti prije 2020. nije priložen.

Izostalo je, kaže ona, i ono što bi svaki pristojni čovjek uradio - “izvinjenje za sve laži kojim se Crna Gora godinama držala u stanju tenzije zbog potreba izbornih gubitnika da traju na političkoj sceni”.

( Balša Rudović )