Marsej između kriminala i Makronovih milijardi
Pet godina nakon obećanja o preporodu drugog najvećeg francuskog grada, novi talas protesta i duboke socijalne nejednakosti otkrivaju jaz između velikih ulaganja i svakodnevnog života građana
Na fasadi jedne zgrade u marsejskom naselju La Kastelan nalazi se ogroman mural Zinedina Zidana, jednog od najvećih francuskih fudbalera, koji je tu odrastao. On je za mnoge mlade simbol uspjeha i nade u bolju budućnost. Ali u istoj četvrti djeluju mreže trgovaca drogom, a nezaposlenost i siromaštvo ograničavaju mogućnosti stanovnika.
Razmjere kriminala ilustruje podatak da je godišnji promet trgovine narkoticima u La Kastelanu, prema procjenama istražitelja zasnovanim na podacima iz 2022. godine, dostizao oko 40 miliona eura.
U aprilu 2025. policija je razbila jednu od najmoćnijih kriminalnih mreža u naselju, ali su trgovci drogom, prema izvještajima francuskih medija iz ove godine, ubrzo obnovili aktivnosti. Istovremeno, lokalni sportski treneri nastoje da kroz fudbal mladima pruže mogućnosti koje bi ih udaljile od kriminalnih mreža.
La Kastelan je samo jedno od lica Marseja, drugog najvećeg grada Francuske, u kojem duboke socijalne podjele opstaju uprkos ambicioznom planu predsjednika Emanuela Makrona za obnovu škola, stambenih zgrada, unapređenje javnog prevoza i jačanje bezbjednosti.
Talas protesta zbog visokih troškova života, lošeg stanja javnih službi i socijalnih nejednakosti posljednjih sedmica zahvatio je Francusku, a nezadovoljstvo je posebno izraženo u Marseju. Na ulice tog grada izlazili su srednjoškolci, studenti, sindikalci i radnici, a pojedine demonstracije prerasle su u sukobe sa policijom.
Tokom nasilnih protesta sredinom oktobra napadnuta je i gradska vijećnica, dok su početkom novembra učenici ponovo blokirali pojedine srednje škole, zahtijevajući više nastavnika i bolje uslove za obrazovanje.
Makron je tokom posjete Marseju 26. oktobra priznao da vlasti nijesu bile dovoljno pripremljene za razmjere ranijih nereda. Pohvalio je bezbjednosne snage, sastao se s trgovcima čije su radnje opljačkane i obećao da se takvo nasilje “nikada više” neće ponoviti. Istovremeno je poručio da vlada mora odgovoriti na opravdane zahtjeve demonstranata.
Francuska vlada teško pronalazi odgovor na rastuće nezadovoljstvo, jer joj visok javni dug ograničava mogućnosti da finansira socijalnu zaštitu i ispuni zahtjeve demonstranata. Istovremeno, Makronova popularnost nastavlja da opada uoči predsjedničkih izbora na proljeće 2027. godine, koji bi mogli da dovedu krajnju desnicu na vlast.
Marsej, mediteranski grad sa oko 890.000 stanovnika, ima bogatu i raznoliku kulturu, oblikovanu njegovom dugom istorijom kao važnog lučkog grada i jedne od glavnih ulaznih tačaka u Francusku za doseljenike iz sjeverne i podsaharske Afrike, sa Bliskog istoka i iz različitih djelova Evrope.
Makron je u septembru 2021. godine predstavio ambiciozan plan „Marseille en Grand“ („Veliki Marsej“), kojim je najavljeno oko pet milijardi eura državne finansijske podrške za unapređenje zdravstva, obrazovanja, javnog prevoza, stanovanja i bezbjednosti, kao i za druge razvojne projekte.
„Moramo da sanjamo velike snove“, poručio je tada Makron, povezujući uspjeh plana s budućnošću cijele Francuske.
„Ako ne uspijemo u Marseju, nećemo moći da povedemo ni cijelu zemlju ka uspjehu“, rekao je.
Makronov plan je posebno usmjeren na siromašnije sjeverne četvrti Marseja, koje su uglavnom odsječene od privrednog života istorijskog centra i južnog dijela grada. Predviđeni su jačanje policije, proširenje javnog prevoza i obnova dotrajalih škola i stambenih zgrada.
Stanovnici tih naselja žale se na nedostatak posla, dotrajale stambene zgrade u kojima su pokvareni liftovi i curenje vode česta pojava, kao i na kriminal. U sjevernim četvrtima djeluju moćne bande koje trguju drogom, a ubistva povezana s narkoticima češća su nego u drugim djelovima grada.
“Život je trenutno težak. Ljudi jedva sastavljaju kraj s krajem, a sve je postalo mnogo skuplje”, rekao je za “Njujork tajms” Haled Abdulah (42), imam jedne džamije u sjevernom naselju Fre Valon.
Iako nije učestvovao u protestima, podržava demonstrante, ali ne i nasilje i pljačku. Upitan šta misli o rezultatima Makronovog plana, kazao je da je vidio malo napretka.
“Sve je to samo bacanje prašine u oči”, rekao je.
Žan-Mark Kopola, predsjednik jedne gradske opštine na sjeveru Marseja, ocijenio je da su ekonomska nesigurnost i loš kvalitet javnih usluga za dio stanovništva dodatno podstakli proteste.
Protestni pokret, prema njegovim riječima, “sažima sve napetosti koje prožimaju naše društvo”.
Marsej je i univerzitetski grad sa desetinama hiljada studenata, od kojih mnogi pohađaju jeftine studijske programe koji im ne pružaju izglede za zaposlenje, upozorava antropolog Mišel Peraldi.
To je, kako je ocijenio, stvorilo stanje “studentskog siromaštva”, koje pomaže da se objasne neke od pojava kojima svjedočimo na ulicama.
Manje kriminala, ali plan sporo napreduje
Jedan od ključnih ciljeva Makronovog plana bilo je jačanje bezbjednosti postavljanjem stotina nadzornih kamera, povećanjem broja policajaca i uvođenjem digitalnih alata za istrage.
Prema podacima regionalnih vlasti koje prenosi “Tajms”, kriminal u Marseju je smanjen tokom 2025. godine za 4,1 odsto, dok je broj hapšenja zbog trgovine drogom porastao za 11 odsto.
Broj ubistava povezanih s kriminalnim bandama pao je sa 49 u 2023. na 16 u 2025. godini. Stručnjaci taj pad pripisuju pojačanom radu policije i završetku krvavog sukoba kriminalnih grupa oko kontrole teritorije.
Francuski Revizorski sud oštro je kritikovao sprovođenje Makronovog plana u izvještaju objavljenom u oktobru 2024. godine, ukazujući na nedostatak koordinacije, nejasno definisane ciljeve i sporu realizaciju projekata.
Prema nalazima revizora, do sredine decembra 2023. godine, više od dvije godine nakon predstavljanja plana, država je stvarno isplatila svega 1,31 odsto ukupno najavljenih sredstava. Revizorski sud je upozorio i da nedostatak jasnog vremenskog okvira i koordinacije između nadležnih institucija ugrožava ostvarivanje ciljeva programa.
U međuvremenu je ostvaren određeni napredak. Prema podacima francuskih vlasti, za realizaciju planiranih projekata preuzete su finansijske obaveze u vrijednosti većoj od 60 odsto obećanih sredstava, odnosno gotovo tri milijarde eura, ali to ne znači da je sav taj novac već isplaćen.
Među desetinama završenih, započetih ili planiranih projekata nalaze se ulaganja u saobraćaj, zdravstvo, obrazovanje, bezbjednost i kulturu, navodi “Njujork tajms”.
Kopola, koji decenijama radi u sjevernim četvrtima Marseja, pohvalio je Makronov plan zbog nastojanja da riješi probleme tog dijela grada.
“Marsej nije siromašan grad, već grad nejednakosti”, rekao je. “Sjeverne četvrti su zapostavljene godinama, čak decenijama”.
Kopola je loš javni prevoz označio kao “glavnu prepreku zapošljavanju” u četvrtima u kojima polovina stanovnika ne vozi automobil. Ocijenio je da bi planirano produženje tramvajske linije prema sjeveru grada moglo da poboljša situaciju.
Govoreći o nedavnim protestima učenika u njegovoj gradskoj opštini, rekao je da su oni nezadovoljni nedostatkom nastavnika, lošim uslovima u školama i neizvjesnom budućnošću.
“To su, naravno, potpuno opravdani zahtjevi koji se tiču uslova školovanja i njihove srednje škole, koja, rekao bih, nije dostojna škole 21. vijeka”, kazao je Kopola.
( A.Š. )