Evropska poglavlja se zatvaraju, a problemi građana ostaju otvoreni

Crna Gora ne smije ući u Evropsku uniju sa zatvorenim poglavljima na papiru, a ogromnim otvorenim problemima u svakodnevnom životu svojih građana.

Godinama slušamo da je evropski put naš strateški cilj, da napredujemo, da ispunjavamo obaveze i da se zatvaraju pregovaračka poglavlja. Svaki novi uspjeh u pregovorima predstavlja se kao veliki državni rezultat. Međutim, postavlja se jedno sasvim jednostavno pitanje: šta od svega toga vidi običan građanin?

Da li građanin danas lakše ostvaruje svoja prava? Da li ima više povjerenja u sudove i tužilaštvo? Da li se korupcija zaista smanjuje? Da li se posao dobija na osnovu znanja i sposobnosti, a ne partijske pripadnosti? Da li institucije rade u interesu građana ili se građani i dalje osjećaju nemoćno pred sistemom?

Ako je odgovor na ova pitanja uglavnom negativan, onda moramo ozbiljno razgovarati o tome šta zapravo znači naš evropski napredak.

Ne osporavam značaj zatvaranja pregovaračkih poglavlja, ali zatvaranje poglavlja ne smije postati samo politička statistika kojom se dokazuje uspješnost vlasti. Privremeno zatvoreno poglavlje ne znači da je problem riješen, niti da je zakon koji smo usvojili zaista zaživio u praksi.

Građanima nije dovoljno da čuju da imamo evropske zakone. Oni žele da vide da ti zakoni važe jednako za sve. Nije dovoljno reći da imamo nezavisno pravosuđe ako građani nemaju povjerenja u sudove. Nije dovoljno govoriti o borbi protiv korupcije ako odgovornost izostaje onda kada je najpotrebnija.

Upravo zato iskustvo Rumunije treba ozbiljno analizirati. Rumunija je u EU ušla 2007. godine, ali je zbog neriješenih problema u pravosuđu i borbi protiv korupcije bila pod posebnim evropskim nadzorom. Članstvo samo po sebi nije riješilo njene probleme. Evropska unija je morala godinama da prati da li se reforme zaista sprovode.

Crna Gora danas ima dodatno složen izazov. Ne govorimo samo o jednom problemu, već o čitavom nizu međusobno povezanih slabosti: političkom uticaju na institucije, korupciji, organizovanom kriminalu, neefikasnom pravosuđu, partijskom zapošljavanju, slaboj odgovornosti i nedovoljnom sprovođenju zakona.

Zato se nameće pitanje: ako već znamo koliko problema imamo, zašto ne insistiramo na mnogo ozbiljnijem evropskom nadzoru?

Smatram da bi EU trebalo da uspostavi javan i kontinuiran sistem praćenja svakog pregovaračkog poglavlja, uključujući i ona koja su privremeno zatvorena. Nije dovoljno provjeravati da li je zakon usvojen. Potrebno je provjeravati da li se primjenjuje, da li institucije rade svoj posao, da li postoje konkretni rezultati i da li građani osjećaju promjene.

To bi trebalo da bude jasno prikazano kroz javne izvještaje, razumljive svakom građaninu. Da svi možemo vidjeti šta je ispunjeno, šta nije, ko kasni sa obavezama i koje institucije ne daju rezultate.

Ako se utvrdi da nešto što je formalno zatvoreno u praksi ne funkcioniše, EU mora imati spremnost da ponovo otvori to pitanje i zahtijeva konkretne rezultate.

Ovdje se ne radi o tome da neko želi da uspori evropski put Crne Gore. Radi se o tome da želimo da u EU uđemo kao uređena država, a ne da svoje najveće probleme samo prenesemo preko evropskog praga.

Posebno je važno da EU ne bude samo partner vladi koja vodi pregovore, već i partner građanima koji očekuju stvarne promjene. Građani ne smiju biti samo publika koja prati konferencije za medije, broj zatvorenih poglavlja i političke izjave. Oni moraju biti stvarni korisnici evropskih reformi.

Ne smijemo dozvoliti da evropske integracije postanu projekat političkog marketinga, u kojem vlast ubira političke poene, a građani nastavljaju da žive sa istim problemima.

Naravno, članstvo u EU neće automatski riješiti sve naše probleme. Ali evropski put mora već danas donositi vidljive promjene u funkcionisanju države. To je smisao reformi, a ne samo ispunjavanje uslova na papiru.

Zato bi i domaće institucije i Delegacija Evropske unije u Crnoj Gori trebalo da odgovore na jedno važno pitanje:

Da li je cilj da Crna Gora što prije zatvori sva poglavlja ili da izgradi državu u kojoj će građani konačno imati pravdu, sigurnost, jednake šanse i institucije kojima mogu vjerovati?

Mi ne tražimo privilegije. Ne tražimo prečice. Tražimo da evropski standardi važe i za nas, ovdje, danas, a ne samo jednog dana kada postanemo članica.

Jer nije najveći uspjeh zatvoriti poglavlje.

Najveći uspjeh je kada građanin osjeti da se njegov život, njegova prava i njegova sigurnost zaista mijenjaju. U ovom trenu to činjenicno niko realno ne osjeća.

Autorka je građanska aktivistkinja

( Patricia Pobrić )