Opera Frančeske Kačini o ljubavi, moći i slobodi

Jedno od najznačajnijih djela ranog baroknog muzičkog teatra, opera “La liberazione di Ruggiero dall’isola d’Alcina” italijanske kompozitorke Frančeske Kačini (Francesca Caccini), biće izvedena sjutra, u velikoj sali Kulturno-informativnog centra “Budo Tomović”, u 20 sati. Publika će imati priliku da upozna izuzetno djelo koje zauzima posebno mjesto u istoriji evropske opere, ne samo zbog svoje umjetničke vrijednosti već i zbog činjenice da je njegovu muziku komponovala žena u vremenu kada je stvaralaštvo žena u ovoj oblasti bilo rijetkost.

Režiju potpisuje Kazim Metehan Ajasbejolu (Kazım Metehan Ayasbeyoglu), dok scenografiju i kostime kreira Dila Altay. Glavne uloge tumače: Svetlana Zlobina kao Melisa, Lana Asija Dabović kao Alćina i Ethem Inci kao Ruđero. Muzičku pratnju izvodi orkestar u sastavu: Demir Zengin (klavir), Isidora Zirojević (violina), Marija Vojinović (violina) i Mina Tomić (violončelo), pod dirigentskim vođstvom Demira Zengina.

Opera je prvi put izvedena 3. februara 1625. godine u firentinskoj vili Poggio Imperiale, povodom posjete poljskog princa Vladislava Vaze, a nastala je po narudžbi Marije Magdalene Austrijske, nadvojvotkinje i velike pokroviteljke umjetnosti na dvoru Medičijevih. Muziku je komponovala Frančeska Kačini, jedna od najznačajnijih italijanskih kompozitorki ranog 17. vijeka, dok je libreto napisao Ferdinando Saracineli.

Ovo djelo ima posebno mjesto u istoriji muzike kao prva poznata opera koju je komponovala žena, a ujedno je i jedina sačuvana opera Frančeske Kačini, budući da su njena ostala scenska djela vremenom izgubljena. Kačini je bila izuzetno cijenjena umjetnica na firentinskom dvoru, gdje je djelovala kao kompozitorka, pjevačica, instrumentalistkinja i muzička pedagoginja. Njena karijera svjedoči o značajnom, ali često nedovoljno prepoznatom doprinosu žena razvoju evropske muzičke kulture.

Nastanak opere neraskidivo je povezan sa specifičnim društvenim i političkim okolnostima na dvoru Medičijevih. Nakon smrti velikog vojvode Kozima II, Toskana se nalazila pod regentstvom njegove majke Kristine od Lorene i supruge Marije Magdalene Austrijske, koje su imale značajan uticaj na politički i kulturni život dvora. Upravo je takvo okruženje otvorilo prostor za snažnije prisustvo žena u umjetničkom i kulturnom stvaralaštvu. Marija Magdalena Austrijska prepoznala je Kačinijin talenat i povjerila joj komponovanje djela namijenjenog jednom od najvažnijih dvorskih događaja tog vremena. Opera je tako, osim umjetničke, imala i reprezentativnu i simboličku ulogu, predstavljajući moć, prestiž i kulturne ambicije firentinskog dvora.

Inspiraciju za libreto Saracineli je pronašao u čuvenom epskom spjevu “Bijesni Orlando” (Orlando furioso) italijanskog renesansnog pjesnika Ludovika Ariosta. U središtu priče nalazi se vitez Ruđero, koji dospijeva na začarano ostrvo moćne čarobnice Alćine, gdje postaje zarobljenik njenih čini i ljubavne opsjednutosti. Njegov povratak slobodi pokušava da omogući čarobnica Melisa, koja dolazi na ostrvo kako bi ga oslobodila Alćininog uticaja i vratila njegovoj vjerenici Bradamanti.

Sukob dvije čarobnice predstavlja okosnicu dramske radnje, kroz koju se prepliću ljubav, iskušenje, sloboda, moć i borba između privida i stvarnosti. Alćinino začarano ostrvo simbolizuje svijet iluzije i zavodljivosti, dok Melisa predstavlja snagu razuma, odanosti i oslobađanja. Razrješenje priče donosi pobjedu istinske ljubavi nad obmanom, ali i moralni sukob koji je bio posebno značajan za dvorsku kulturu i umjetničke konvencije tog vremena.

Posebnu vrijednost opere čini spoj muzike, dramskog izraza i scenskog spektakla, karakterističan za rani barok. Djelo je prvobitno bilo zamišljeno kao muzičko-scenski spektakl sa bogatom scenografijom, promjenama scena, mitološkim likovima i elementima baleta. Sačuvane grafike iz 1625. godine, koje se danas čuvaju u galeriji Uffizi u Firenci, svjedoče o vizuelnoj raskoši originalne produkcije i ambicioznom scenskom konceptu. U njima su zabilježeni pojedini prizori opere, uključujući dolazak Melise na ostrvo i završno razotkrivanje Alćininog pravog lika.

Vrijednost ovog djela prepoznata je i izvan granica Italije. Nakon premijere u Firenci, opera je 1628. godine izvedena i na poljskom kraljevskom dvoru u Varšavi, čime je postala jedno od ranih italijanskih operskih ostvarenja predstavljenih međunarodnoj publici.

Izvođenje u Podgorici predstavlja priliku da se savremenoj publici približi značajno poglavlje evropske muzičke istorije i stvaralaštvo kompozitorke čiji je doprinos, uprkos velikom ugledu za života, dugo bio nedovoljno zastupljen u istorijskim pregledima muzike.

Predstava je nastala u produkciji KMK Sanata iz Istanbula, u okviru projekta “KMK Opera Project Montenegro 2026”, koji se realizuje uz podršku Ministarstva kulture i medija Crne Gore.

Ulaz je slobodan.

( Kultura Vijesti )