Jozef Mengele: Kako je jedno pismo otkrilo tajni život Hitlerovog "Anđela smrti" - Vijesti.me
BBC OPTUŽEN DA JE ODGOVORAN ZA UBISTVO 400.000 JEVREJA

Jozef Mengele: Kako je jedno pismo otkrilo tajni život Hitlerovog "Anđela smrti"

Ljekar koji je vršio eksperimente na jevrejskim zatvorenicima u koncentracionom logoru Aušvic proveo je 17 godina u Brazilu bježeći od pravde

Brazilski istražitelji objašnjavaju kako su 1985. identifikovali Mengeleove ostatke
Brazilski istražitelji objašnjavaju kako su 1985. identifikovali Mengeleove ostatke (Foto: Handout)

BBC

Bio je 7. februar 1979. godine, kada se policajac Espedito Dijas u gradu Estioga na jugoistoku Brazila spremao da završi smjenu. Zazvonio je telefon, bio je to hitan slučaj jer je Dijasu javljeno da se jedna osoba udavila na plaži Enseada.

Kada je policajac stigao tamo, zatekao je napuštenu plažu i tijelo pored koje je stajala Austrijanka Lizelot Bozart.

"Ništa više nisam mogao da uradim. Čovjek je ležao i nije davao nikakve znake života", rekao je 72-godišnji Dijas za BBC Brazil.

Lažni identitet

Šest godina kasnije cio svijet je saznao da je ovaj čovjek imao lažni identitet.

U pitanju je bio Jozef Mengele, jedno od najpoznatijih imena učesnika u Holokaustu, optužen da je odgovoran za ubistvo 400.000 Jevreja tokom Drugog svjetskog rata. Mnogi od njih su bili žrtve okrutnih medicinskih eksperimenata u koncentracionom logoru Aušvic. 

Policajac Espedito Dijas
Family album

Espedito Dijas je pronašao Mengeleovo telo 1979.

Ali, kako je doktor poznatiji po nadimku "Anđeo smrti", završio u Brazilu?

Kao i mnogi nacistički zločinci, Mengele je potražio skrovište u Argentini, zemlji koja je gajila određene simpatije prema Berlinu - tolike da je objavila rat Silama osovine mjesec dana prije nego što se konflikt zvanično završio, a  pritom je oduvijek imala i veliku njemačku dijasporu.  

"Mengele se u Argentini osjećao kao kod kuće", objasnio je brazilski istoričar Markos Guterman, autor knjige o bijegu nacističkih zvaničnika u Južnu Ameriku poslije Drugog svjetskog rata.

Osim Mengelea, i drugi ozloglašeni nacistički glavešina Adolf Ajhman, idejni tvorac Konačnog rješenja - plana genocida nad Jevrejima, pobjegao je u Argentinu. Ajhmana su 1960. izraelski agenti kidnapovali u Buenos Ajresu, a pogubljen je poslije suđenja dvije godine kasnije u zatvoru Ajalon u Ramli.

Jozef Mengele
US Holocaust Memorial Museum

Mengele je bio sin bogatog njemačkog industrijalca

Mengele je bio lociran 1959. godine, čak i prije Ajhmana, ali je pobjegao prvo u Urugvaj, zatim Paragvaj, a na kraju je završio u Brazilu. 

"Plašio se da bi mogli da ga uhvate. Samo zbog toga je došao u Brazil", dodao je Guterman.

Aušvic

Kada je postalo jasno da će Njemačka doživjeti poraz u Drugom svjetskom ratu, nacistički zvaničnici su imali tri opcije - samoubistvo, zatvor ili bjekstvo.

Mengele je pobjegao 17. januara 1945, deset dana pošto su sovjetske trupe oslobodile Aušvic. Potom su ga zarobili Amerikanci, ali ga nisu prepoznali i pušten je na slobodu u julu iste godine. 

Sledeće četiri godine radio je na jednoj farmi krompira na jugu Njemačke, poslije čega je otputovao u Argentinu.

Izraelski istražitelji su 1959. godine pronašle Mengelea, a Njemački organi su izdali nalog za hapšenje. Ipak, dok je argentinska vlada prihvatila taj nalog, Mengele je već nestao. 

Mengele i nacistički oficiri
US Holocaust Memorial Museum

Mengelea (drugi lijevo) su uhapsili Amerikanci 1945, ali ga nisu prepoznali

Mengele je rođen 1911. godine u Ginzburgu, a otac mu je bio bogati industrijalac. Ipak, umjesto da naslijedi očev posao, Mengele je odlučio da postane ljekar.

U Aušvic je došao početkom 1943. godine i imenovan je za šefa ljekarske službe logora.

"Mengele je bio najveći sadista u logoru. Izigravao je boga i zapečatio sudbinu ljudi koji su dovođeni u Aušvic", navodi američki novinar Džerald Pozner, autor knjige Mengele - kompletna priča.

"Neki logoraši bili su prisiljavani da rade, a drugi su završavali u gasnim komorama".

A bila je i treća grupa koju su činili blizanci, osobe patuljastog rasta, hendikepirani i djeca. Oni su postali zamorci u Mengeleovim stravičnim eksperimentima.

Njegova istraživanja nisu imala nikakve veze sa naukom, a pored ostalog bila su zasnovana na "testiranju granica ljudi kada su upitanju veoma visoke temperature".

Često je tokom eksperimenata koristio ključalu vodu, a ženama je ubrizgavao tečni cement kako bi procijenio efekte sterilizacije.

Pustinjak

Mengele je u Brazil došao 1961. godine, a koristio je ime Peter Hohbihler. Živio je u mjestu Nova Evropa, koje se nalazi 318 kilometara sjeverno od Sao Paula.

Zahvaljujući pomoći Volfganga Gerharda, pristalice nacista koji je živio u Brazilu od 1948, upoznao je mađarski bračni par koji ga je unajmio da vodi njihovu plantažu kafe, a u prvom trenutku nisu znali Mengeleov pravi identitet.

Kuća u mestu Sera Negra
Pedro Burini

Jedna od kuća u kojoj se Mengele krio u Brazilu

Pošto se plašio hapšenja, Mengele je vrlo rijetko napuštao kuću i dane je provodio čitajući Getea i slušajući Štrausa.

A kada je izlazio, činio je to maskiran i vodeći čopor dobro dresiranih pasa. Mađarski par koji ga je unajmio je kasnije saznao pravi identitet svog uposlenika, ali je Mengele "kupio" njihovo ćutanje.

Traži se "živ ili mrtav"

Poslednje Mengeleovo skrovište bio je Sao Paulo, najveći brazilski grad. Tamo je bio gost Lizelot i Volframa Bozerta, sa kojima je bio i na dan smrti.

Svake večeri nacistički doktor je sakrivao pištolj ispod jastuka prije nego što krene na spavanje, a sve zbog straha od hapšenja. U to vrijeme na snazi je bila potjernica, Mengele se tražio živ ili mrtav, a nagrada je iznosila tri miliona eura.

Mengele na ručku sa prijateljima
Getty Images

Mengele (u sredin) je za 17 godina u Brazilu promijenio više indentiteta

Mengelea je 1977. godine posjetio najstariji sin, Rolf Jenkel, koji je tokom te dvije nedjelje u Brazilu slušao od oca šta se dešavalo u Aušvicu. Jenkel je u televizijskom intervjuu 1986. otkrio da Mengele ni u jednom trenutku nije pokazao znake pokajanja ili osjećaj krivice. 

"Nije priznao da je činio loše stvari. Rekao mi je da je samo slušao naređenja".

Smrt i otkrivanje identiteta

U to vrijeme Mengele je već preuzeo identitet Volfganga Gerharda, koji se vratio u Austriju. I upravo pod tim imenom je ovaj ratni zločinac sahranjen u gradu Embu das Artes blizu Sao Paula.

Njegovi ostaci bi vjerovatno i dalje bili tamo da 1985. godine njemačka policija nije presrela pisma koje su Bozertovi poslali Hansu Sedlmajeru, koji je svojevremeno bio zaposlen kod porodice Mengele. Njemci su o tome obavijestili brazilsku policiju, a poslije pretresa porodične kuće Bozvortovih istina je izašla na vidjelo.

Izveštaj
Police handout

Policijski zapisnik o Mengelovoj smrti

Mengelovi ostaci su ekshumirani u julu iste godine i istraga je potvrdila identitet. Sedam godina kasnije u Engleskoj je urađena i DNK analiza koja je potvrdila da se radi o "Anđelu smrti".

Jenkel nikada nije otišao po očevo tijelo, koje se već tri nedelje nalazi zaključano kako bi se spriječile posjete pristalica nacističkog pokreta.

Prije tri godine, jedan od eksperata koji je učestvovao u ekshumaciji, Danijel Romero Munjoz, počeo je da koristi neke Mengeleove kosti za predavanja forenzičke medicine na univerzitetu u Sao Paulu.


BBC