Direktor Kraljevskog pozorišta Zetski dom, Ilija Subotić, za “Vijesti”:

Pozorište će zadržati svoju društvenu incidentnost i neće podleći diktatima

Subotić najavljuje dinamičnu pozorišnu jesen na Cetinju. Sumira prethodnu pozorišnu sezonu, govori o onome što je zatekao u teatru po stupanju na dužnost, prioritetima za unapređivanje rada, ali i o uslovima bitisanja pozorišta u Crnoj Gori, te njegovom opštem uticaju

22869 pregleda 134 reakcija 7 komentar(a)
Subotić, Foto: Kraljevsko pozorište Zetski dom
Subotić, Foto: Kraljevsko pozorište Zetski dom

Uprkos otežavajućim okolnostima, krajnje nepozorišnim uslovima i bez obzira na egzil u virtuelni prostor Kraljevsko pozorište Zetski dom uspjelo je u namjeri da održi prisutnost pozorišta među razuđenim i izolovanim poštovaocima pozorišne umjetnosti, ocjenjuje u razgovoru za “Vijesti” direktor Kraljevskog pozorišta Ilija Subotić.

Možda i najvažnije - najstariji državni teatar u Crnoj Gori, osnovan 1884. godine, prvi put nakon skoro sedam decenija dobio je stalni glumački ansambl koji trenutno broji pet umjetnika. Završen je i rad na projektu ADNICH, koji je Kraljevsko pozorište u svojstvu lidera realizovalo u okviru prekograničnog programa saradnje sa Italijom i Albanijom, realizovano je nekoliko igranja predstava, među kojima i premijere, posljednjih mjeseci repertoar se nesmetano izvodi, a pauze nema ni tokom ljeta pa se pripremaju novi komadi, oživljavaju i igraju oni raniji.

”Nakon višemjesečnog perioda u kojem nije bilo moguće redovno funkcionisati u smislu realizacije repertoara, cijenili smo sasvim opravdanim nastavak rada sve do pauze samo u avgustu. Pretpostavka takvog očekivanja javnosti, a u prvom redu poštovalaca pozorišne umjetnosti, pokazala se tačnom imajući u vidu brojnost publike na našim programima tokom juna i jula”, kaže Subotić.

On dodaje da je premijera predstave “Čikaške perverzije”, uprkos najavi za 29. jul, odložena zbog bolesti glumca, ali najavljuje dinamičnu i uzbudljivu pozorišnu jesen na Cetinju. Prioriteti su, ističe Subotić, redovant i sadržajant repertoar, afirmacija domaćeg dramskog teksta, veće angažovanje domaćeg umjetničkog i stručnog kadra, realizacija predstava s potencijalom za izvođenje na većini scena u Crnoj Gori, kao i u inostranstvu, ali i njegovanje postojeće i privlačenje nove publike, kao i dostupnost programa osobama s invaliditetom.

Producent Ilija Subotić početkom decembra 2020. godine preuzeo je funkciju direktora Kraljevskog pozorišta, koju je prethodno obavljala pravnica, dugogodišnja direktorka Doma učenika i studenata na Cetinju, Vesna Miranović.

S obzirom na kompletnu situaciju, kako ste zadovoljni prethodnom teatarskom sezonom i u Crnoj Gori, a prvenstveno u Kraljevskom pozorištu Zetski dom? Da li je ispunjen planirani program?

Stupanje na dužnost obilježili su veliki izazovi nametnuti pandemijom virusa korona, koja je i u to vrijeme nastavila da parališe rad Kraljevskog pozorišta. Poput svih drugih domaćih, regionalnih i inostranih teatara različitog statusa i organizacije i mi smo se u prvim mjesecima ove godine suočavali s nemogućnošću realizacije redovnog repertoara, kao što je to bio slučaj u 2020. Rad je takođe obilježilo kratkoročno planiranje, što je uvijek problematično u ovoj vrsti djelatnosti, sporadično igranje predstava i organizacija programa, prilagođavanje opravdano strogim epidemiološkim mjerama u smislu broja gledalaca u publici i dozvoljenog radnog vremena, uz zastoj regionalne i međunarodne saradnje. Sve to primoralo nas je na prilagođavanje onlajn prostoru, odnosno onoj vrsti održavanja veze s publikom koja je u mnogim segmentima, kako često ističem, strana duhu pozorišne umjetnosti. Iako je, generalno uzev, pozorište potpuno u svojoj misiji i djelovanju samo kroz neposredan odnos umjetnika i publike, neka od najvažnijih svjetskih pozorišta, poput Glob teatra i Nacionalnog pozorišta u Londonu, berlinskog Šaubine, moskovskog Elektroteatra Stanislavski i slična, prilično su uspješno realizovali svoje programe na internetu. Tačnije, svako na svoj način i u skladu s programskim i tehničko-tehnološkim mogućnostima.

U slučaju Kraljevskog pozorišta, početkom godine, onlajn putem realizovan je Jadransko-jonski festival o nematerijalnim kulturnim dobrima. To je bio završni segment projekta ADNICH, koji je Kraljevsko pozorište u svojstvu lidera realizovalo u okviru IPA CBC prekograničnog programa saradnje s republikama Italijom i Albanijom, tako da je publika bila u prilici da prati predstave i druge segmente koji su u okviru njega nastali.

Moglo bi se reći da smo iznašli način održavanja pozorišnog života u krajnje nepozorišnim uslovima, jer, ponavljam, život pozorišne umjetnosti proizilazi iz umjetničkog čina u realnom prostoru pred realnom publikom. Ipak, bez obzira na taj egzil u virtuelni prostor, uspjeli smo da održimo prisutnost pozorišta među razuđenim i izolovanim poštovaocima pozorišne umjetnosti. Nakon navedenog onlajn festivala, realizovali smo nekoliko igranja predstava, promociju monografije “Svijet umjetničkih profesija - drama i pozorište”, potom monografije “Kolaborativno dramsko pisanje”, renomirane britanske izdavačke kuće Rutlidž iz Londona u kojoj je mjesto zavrijedio i tekst naše predstave “Kučka”. Uz premijeru “Ranih jada”, podsjetio bih da smo, prateći mjere i zdravstvenu situaciju, u maju, junu i julu imali redovni i sadržajni repertoar i nesmetano realizovali sve planirane projekte, izuzev premijere i reprize predstave “Čikaške perverzije”, koja se odgađa za jesen zbog bolesti glumca. Osim pozorišnih programa, realizovali smo i događaj “Arhitektura sjećanja” povodom 110 godina od smrti dr Josipa Sladea Šilovića, projektanta “Zetskog doma”.

Subotić sa glumcima i umjetničkom direktoricom Lidijom Dedović -
Subotić sa glumcima i umjetničkom direktoricom Lidijom Dedović -foto: Kraljevsko pozorište Zetski dom

Tokom protekle sezone Zetski dom je obnovio svoj glumački ansambl prvi put nakon dugo godina, čak decenija. Zbog čega je to važno i kako će uticati na repertoar, redovnost igranja i raznovrsnost, ali i mogućnost stvaranja novih komada?

Funkcionisanje pozorišta lišenog sopstvenog ansambla nosi sa sobom veliki broj teškoća i trud svih ljudi koji su učestvovali u takvom radu “Zetskog doma” zaslužuje posebno poštovanje. Ipak, formiranje ansambla bila je dugogodišnja težnja Kraljevskog pozorišta, zato sam jako zadovoljan što je najstariji državni teatar u tome uspio. O samom značaju najbolje govori podatak da je pozorište dobilo glumački ansambl nakon gotovo sedam decenija, a čine ga: Goran Vujović, Vule Marković, Jelena Laban, Marija Labudović i Jelica Vukčević. Radi se o umjetnicima različitih generacija, prepoznatih po osobenosti glumačkog izraza, koji su veoma prisutni na crnogorskoj pozorišnoj sceni, filmu i televiziji. Ne treba smetnuti s uma činjenicu da je “Zetski dom” i prije formiranja sopstvenog ansambla uspješno realizovao projekte s gostujućim glumcima iz zemlje i inostranstva, posebno kroz značajne regionalne i međunarodne koprodukcije.

U kom pravcu će se kretati repertoarska politika Zetskog doma, s obzirom na to da je u prethodnom periodu bio primjetan veliki broj društveno angažovanih predstava s renomiranim imenima sa teatarske scene?

Što se tiče novih produkcija, u maju je premijerno prikazana predstava “Rani jadi”, čiji su akteri mladi Cetinja, dok je komad prema motivima istoimenog djela Danila Kiša režirao Petar Pejaković. Potom, cijeneći važnim i opravdanim pružanje podrške nezavisnoj kulturnoj sceni, u koprodukciji s Dramskim studijom Prazan prostor, realizovali smo predstavu “Ana Karenjina”, po motivima poznatog Tolstojevog romana, u režiji Mirka Radonjića, koja već bilježi odlične kritike u zemlji i regionu. Takođe, završena je prva faza proba za predstavu “Tobelije”, prema tekstu jednog od najznačajnijih crnogorskih dramskih pisaca Ljubomira Đurkovića, u režiji Mirjane Medojević. Druga faza proba i premijera nas očekuju na jesen. Kao što sam već istakao, premijerno izvođenje “Čikaških perverzija”, prve predstave našeg novoformiranog glumačkog ansambla - poznati komad Dejvida Memeta - u režiji Zorana Rakočevića je odgođeno zbog bolesti glumca.

Navedeni projekti pokazuju potrebu i volju za vraćanje pozorišnog života u normalu, tačnije u prostorno-vremenski kontekst koji mu je imanentan. Ove predstave pripadaju onome što mora biti važan segment repertoarskog planiranja naše kuće, a to je otvorenost za novo “čitanje” klasike. Svi pomenuti tekstovi pripadaju književnom ili dramaturškom kanonu, ali smo isto tako otvoreni, a rekao bih da ćemo biti još zainteresovaniji za svaki vrijedan tekst savremenih dramskih pisaca i spisateljica.

Cilj je postaviti nova čitanja dramskih klasika... Koje teme pokrećete kroz djela koja radite i na koji način ona korespondiraju sa sadašnjicom u Crnoj Gori ili društvenim dešavanjima, karakteristikama, aktuelnostima?

Kao što sam već pomenuo, to je otvorenost za novo “čitanje” klasike, ali i tekstova savremenih dramskih stvaralaca. To i na primjeru dosadašnjih i budućih produkcija znači preispitivanje značajnih, društveno odgovornih i tema koje i kada su zajmljene iz nekog davnašnjeg vremena mogu biti aktuelizovane u našoj sadašnjici, odnosno sveukupnim okolnostima u kojima bitišemo.

Na mjesto direktora ste imenovani krajem prošle godine. Kakvo ste stanje zatekli u Zetskom domu, koje probleme ste mapirali kao primarne za rješavanje, šta je potrebno unaprijediti?

Stupanjem na dužnost zatekao sam mnogo pozitivnih stvari u poslovanju. Među opštim prioritetima u narednom periodu je unapređenje pravne infrastrukture, dalje kadrovsko jačanje u svim sektorima, kao i tehničko-tehnološko osavremenjivanje. Takođe, u prioritetima su redovnost i sadržajnost repertoara, afirmacija domaćeg dramskog teksta, veće angažovanje domaćeg umjetničkog i stručnog kadra, realizacija predstava s potencijalom za izvođenje na većini scena u Crnoj Gori, kao i u inostranstvu. Uz to, trudićemo se da pored njegovanja postojeće publike radimo na privlačenju nove, a posebno mlađe, dok ćemo pažnju posvetiti i povećanju dostupnosti programa osobama s invaliditetom.

Kako ocjenjujete položaj, ali i popularnost i uticaj pozorišta u Crnoj Gori?

Pozorišnu djelatnost u Crnoj Gori obavljaju dva nacionalna teatra: Kraljevsko pozorište “Zetski dom” i Crnogorsko narodno pozorište, gradska pozorišta, opštinski centri za kulturu u okviru svojih multidisciplinarnih aktivnosti, privatni i nezavisni sektor. Ne manje značajna je i festivalska aktivnost, posebno intenzivna u ljetnjim mjesecima, koja obezbjeđuje ne samo novu produkciju već i doprinos u sagledavanju savremenih umjetničkih formi, pravaca i kretanja. Iako bi se moglo reći da pozorište ima svoje stabilno mjesto u crnogorskoj kulturi, osnovne pretpostavke za njegovo dalje jačanje, u najkraćem, ogledaju se u potrebi inoviranja normativnog okvira i većoj zastupljenosti u opštim razvojnim politikama. Kada je riječ o javnom sektoru, pomenute pretpostavke razvoja se posebno odnose na jačanje institucionalne infrastrukture u smislu unapređenja organizacije rada i kadrovskog jačanja po principima koje poznaje savremeni menadžment u kulturi, uz budžet s tendencijom rasta, a ne njegove redukcije. Utisak je da je privatni sektor u ovoj oblasti uglavnom upućen na javna sredstva, koja u kontekstu nedostatnog budžeta za kulturu ne obezbjeđuje kontinuitet u proizvodnji. Posebnu aktivnost i hrabrost u tretiranju ozbiljnih i društveno odgovornih tema, što je u krajnjem i jedan od ciljeva pozorišta, posljednjih godina sve više pokazuje nezavisna kulturna scena, koja, nažalost takođe zavisi od javnih sredstva. Zato jačanje njihovog aktivizma vidim kroz veću podršku države i institucija kulture. Ako govorimo o potrebi obezbjeđivanja većih sredstava i jačanju produkcije, svima je zajednički imenitelj koprodukcija, pojedinačno ili zajedničko apliciranje za sredstva iz fondova Evropske unije, što bi radu institucije ili organizacije obezbijedilo ne samo oznaku kvaliteta, već i veći prodor na inostrano tržište. Uz to, neophodno je raditi i na podsticanju donatorstva i sponzorstva. Takođe, čini se nedovoljno prisutnom percepcija prema kojoj kultura i pozorište, uz umjetničku misiju, mogu i treba da budu generator prihoda, a ne samo potrošač kako im se to često spočitava.

Da zaključim, pozorište ima svoju publiku, ali je neophodno, kao što ranije rekoh, raditi na njenom stalnom njegovanju proizvodnjom kvalitetnih i konkurentnih programa i istovremeno se baviti i privlačenjem nove publike bez obzira na starosnu strukturu.

Kakva je uloga pozorišta danas - u 21. vijeku, na Balkanu, u Crnoj Gori? I kolika je generalno moć pozorišta da utiče na društvo, zajednice i individue u njemu, stanja i tranzicije?

Od antičkog grčkog pozorišta, preko Šekspira i Molijera do Brehta i politički veoma angažovanog dvadesetovjekovnog pozorišta, ova se umjetnost pokazala kao jedna od najzainteresovanijih za čovjekovo mjesto u društvu i sve konflikte koji iz toga proizilaze. Rekao bih da ni danas pozorište nije odstupilo od svoje angažovanosti, ali je njegov uticaj u eri u kojoj umjetnost pravi stalne kompromise s generacijama okrenutim spektaklu i zabavi, osjetno manji. Veliki svjetski teatri i festivali scenskih umjetnosti i dalje imaju veoma značajan uticaj na umjetnost i kulturu. I na primjeru regiona možemo govoriti o uspjehu i posjećenosti predstava koje pokazuju da najvitalnije pozorište danas jeste upravo ono koje je svoju angažovanost zaoštrilo. Zato sam siguran da će pozorište i dalje ostati umjetnost koja će zadržati svoju društvenu incidentnost i da neće podleći diktatu onoga što se danas objedinjuje u nazivu entertainment (zabava).

Subotić
Subotićfoto: Kraljevsko pozorište Zetski dom

Pored svega navedenog, koji su planovi i ciljevi za narednu sezonu?

Osim naslova o kojima sam govorio, dozvolite da istaknem i planove kojima bi se kulturni uticaj “Zetskog doma” proširio. Pored pomenute prezentacijske nadgradnje, u skladu sa sinkretičkom prirodom pozorišta, prostor naše kuće otvorićemo i drugim umjetničkim aktivnostima, ali i onome što upotpunjuje pozorišni i umjetnički život. Muzički segment, promocije, književne večeri, teorijske rasprave, umjetničke radionice, nastavak realizacije obrazovno-kulturnih segmenata “Studio” i “Dan umjetničkog obrazovanja”, neki su od sadržaja koji mogu obezbijediti dodatni nivo značaja pozorišta, ali i kulturnog života prijestonice i Crne Gore. Cetinje to zaslužuje zbog svoje prošlosti i sadašnje okrenutosti modernim tendencijama, kao i zbog koncentracije mladih umjetnika i studenata fakulteta dramskih, muzičke i likovnih umjetnosti, crnogorskog jezika i književnosti, s obzirom na to da njihovo profesionalno sazrijevanje umnogome zavisi od razmjene iskustava, učešća u aktuelnim dešavanjima u kulturi i umjetnosti, polemikama i svim vidovima civilizovanog sučeljavanja mišljenja, dakle svega onoga što jedan umjetnički prostor čini živim i dinamičnim.

Još jedna godina bez MIT festivala, ali bogat repertoar

Već su najavljeni i novi projekti, a pored predstava može li se očekivati i novo izdanje MIT festivala i kada?

Pandemija koronavirusa natjerala nas je da odustanemo od ovogodišnje organizacije MIT-a. Jasno je da bi u vrijeme promjenljive epidemiološke situacije i mjera, upuštanje u pripremu i organizaciju festivala, kao jedne od najkompleksnijih formi kulturno-umjetničkog stvaralaštva koja podrazumijeva precizno prostorno-vremensko planiranje, prisutnost i brojnost posebno inostranih učesnika, kao i publike, saglasno njegovom konceptu i profilaciji, bilo finansijski i programski rizično i neodrživo.

Kada je riječ o periodu septembar-decembar, repertoar će biti u znaku novih produkcija: “Ana Karenjina”, “Čikaške perverzije”, “Tobelija”, ali i predstava čije je izvođenje prošle godine onemogućeno zbog pandemije. To su komadi “Ko se boji Virdžinije Vulf”, prema tekstu Edvarda Olbija u režiji Paola Mađelija i “Nije to to - studije Fausta”, regionalna koprodukcija u režiji Tomija Janežiča.

Krajem godine počinjemo i s čitaćim probama za Ibzenovu ”Hedu Gabler”, u režiji Radmile Vojvodić, čija se premijera očekuje početkom 2022.

Uz postojeće i nove predstave, kao i međusobna domaća i regionalna gostovanja, ukoliko situacija s pandemijom dozvoli, godinu ćemo zaključiti na liniji postizanja visokih umjetničkih dometa pozorišnog stvaralaštva, ne gubeći iz vida istoriju i misiju Kraljevskog pozorišta, njegov značaj za unapređenje pozorišne umjetnosti, ali i za sveukupni kulturni identitet Crne Gore. Činjenica da na repertoaru imamo predstave rađene po značajnim i proslavljenim djelima svjetske i domaće dramaturgije i književnosti, koje odlikuje komunikativnost s različitim senzibilitetima, očekujemo uspješan nastavak sezone, što, ponavljam, može narušiti samo pogoršanje epidemiološke situacije.

Doprinos većoj vidljivosti kulturnog proizvoda

Potpisali ste i Sporazum o saradnji Kraljevskog pozorišta i Udruge Festival suvremenog židovskog filma iz Zagreba, a cilj je otvaranje, odnosno stvaranje, mogućnosti za koprodukciju i razmjenu pozorišnih projekata, kao i gostovanje programskih segmenata Festivala tolerancije u Kraljevskom pozorištu “Zetski dom”. Šta očekujete od ove saradnje i da li se mogu očekivati još neke u budućnosti sa regionalnim teatrima?

Kao što sam već isticao, regionalna i međunarodna saradnja sa institucijama i organizacijama, posebno s onima koje pripadaju javnom i nezavisnom sektoru u kulturi, veoma je važna za Kraljevsko pozorište “Zetski dom”. Sporazumom uspostavljena saradnja s Udrugom Festival suvremenog židovskog filma iz Zagreba, u prvom redu će, kao što ste i sami primijetili, podrazumijevati razmjenu pozorišnih programa, otvoriti prostor za koprodukciju, kao i gostovanje programskih segmenata Festivala tolerancije na Cetinju. Festival koji je, da podsjetim, prije 15 godina utemeljio Branko Lustig, slavni filmski producent i dvostruki oskarovac (“Šindlerova lista” i “Gladijator”), ali i jedan od onih koji su preživjeli holokaust, posvećen je sjećanju na žrtve tog monstruoznog koncepta, promovisanju temeljnih ljudskih prava i tolerancije, prihvatanju i poštovanju različitosti, i što je najvažnije prava svakog pojedinca na život. Razmjena programa i koprodukcije najpoželjniji su oblik saradnje u svakoj oblasti umjetnosti, a u slučaju pozorišta na taj način se posebno podstiče afirmacija umjetničkih i produkcionih kapaciteta, otvara prostor za sadejstvo s referentnim stvaraocima današnjice, generacijom mladog kreativnog potencijala, stručnim i naučnim kadrom i doprinosi većoj vidljivosti kulturnog proizvoda u širem kontekstu.

Ipak, u ovom periodu, zbog pandemije, veoma je delikatno govoriti u konrektnim kategorijama o obimu i načinu realizacije programa i projekata regionalne i međunarodne saradnje.

Preporučujemo za Vas