Šansa za crnogorsku privredu: Rijetki metali i u crvenom mulju kod KAP-a - Vijesti.me
POTVRĐENO IZ ZAVODA ZA GEOLOŠKA ISPITIVANJA

Šansa za crnogorsku privredu: Rijetki metali i u crvenom mulju kod KAP-a

Ukoliko se u manje kvalitetnim i nekvalitetnim boksitima dokažu ekonomski interesantne koncentracije lantanida i drugih mikroelemenata, stvara se mogućnost njihovog korištenja i nezavisno od industrije aluminijuma

basen, crveni mulj, KAP
basen, crveni mulj, KAP (Foto: Anto Baković)

Zavod za geološka istraživanja potvrdio je u Crnoj Gori nalazišta takozvanih „rijetkih elemenata“ (REE) koje obuhvata 17 hemijskih elemenata i za kojima je svake godine svjetska potražnja u porastu, što može biti i šansa za crnogorsku privredu.

Glavni svjetski proizvođač REE je Kina, koja ograničava izvoz ovih sirovina, što zbog povećane potražnje stvara probleme u snabdijevanju svjetske industrije, a naročito industrije visokih tehnologija, gdje REE imaju široku primjenu.

Stručnjaci Zavoda za geološka istraživanja Crne Gore ističu razvojnu šansu baziranu na daljem istraživanju i valorizaciji REE iz ležišta crvenih jurskih boksita u centralnom dijelu Crne Gore, kao i iz basena crvenog mulja bivšeg Kombinata aluminijuma.

Istraživanjima Zavoda, finansiranim kroz Program geoloških istraživanja, od Ministarstva ekonomije, kojima posljednjih 10-ak godina rukovodi dr Slobodan Radusinović, potvrđeno je prisustvo rijetkih elemenata - lantanida u značajnim koncentarcijama, u svim istraživanim ležištima boksita na 37 lokaliteta u rudnim rejonima planina Vojnik–Maganik i Prekornica, sa srednjim zbirnim sadržajima skandijuma (Sc), itrijuma (Y) i elemenata La–serije (lantanida) u rasponu od 0,06 do 0,18 odsto.

„Na ovaj način, stvorena je osnova za detaljnija istraživanja jednog novog mineralnog resursa u Crnoj Gori, čiji mineralni i ekonomski potencijal i značaj tek treba da se utvrdi, uvažavajući postupnost i sistematičnost istraživanja“, tvrdi Radusinović.

Slobodan Radusinović
Slobodan Radusinović

Dobijeni rezultati o sadržaju i distribuciji REE istraživanim ležištima i pojavama rudnih rejona Vojnik–Maganik i Prekornica ukazuju na značajne potencijale, kao i na mogućnost valorizacije boksita sa visokim sadržajem REE, prvenstveno lakih lantanida (La) i itrijuma (Y).

„U prilog opravdanosti daljih proučavanja pitanja mogućnosti proizvodnje REE iz boksita ide i činjenica da Crna Gora raspolaže sa ograničenim rezervama boksita visokog kvaliteta koje imaju primjenu u aluminijskoj industriji (ležišta: Zagrad, Biočki stan i Đurakov do). Najveći dio do sada dokazanih razervi pripada klasi vanbilansnih rezervi, što znači da se kao takve, zbog svog lošijeg kvaliteta, ne mogu koristiti u aluminijskoj industriji“, istakao je Radusinović.

Ukoliko se u ovim, manje kvalitetnim i nekvalitetnim boksitima detaljnim istraživanjem dokažu ekonomski interesantne koncentracije lantanida i drugih mikroelemenata, stvara se mogućnost njihovog korištenja i nezavisno od industrije aluminijuma.

rude, boksiti
rude, boksiti

Jurski crveni boksiti u imaju široko rasprostranjenje na prostoru centralne Crne Gore (strukturno-tektonske jedinice Visoki krš), a na prostoru rudnog rejona Vojnik-Maganik nalaze se najveća i najznačajnija crnogorska ležišta crvenih boksita.

Otvoreno je i pitanje mogućnosti ekstrakcije REE i drugih mikroelemenata iz crvenog mulja iz Kombinata aluminijuma.

„Ukupne količine crvenog mulja u basenima A i B iznose oko 7,5 miliona tona, i mogu predstavljati značajan resurs, imajući u vidu istraživanja sprovedena u Grčkoj. Naime, ovim istraživanjima dokazane su povišene koncentracije REE u crvenom mulju u odnosu na kompozitne boksite koji se koriste za proizvodnju glinice u fabrici Aluminium S.A. u Grčkoj. Crveni mulj je prema legislativi Crne Gore klasifikovan kao tehnogena mineralna sirovina“, zaključio je Radusinović.

boksiti, Evropa
boksiti, Evropa

 Koriste se za optiku, LCD ekrane, solarne panele, električne automobile...

Lantanidi su značajni i zbog njihovog uticaja na optičke osobine različitih materijala (posebno stakla, različitih minerala i sintetičkog dragog kamenja), kao i na njihove lumiscentne osobine. Koriste za izradu termoelektričnih materijala (za senzore) i termoemisionih materijala (za emisione elektrode i elektronske mikroskope). Neodijum se primjenjuje za izradu optički aktivnih komponenata lasera. U novije vrijeme REE i njihove legure koriste se i u izradi solarnih panela, fluoroscentnih sijalica, u proizvodnji hibridnih automobila, laptop računara, LCD ekrana monitora, pametnih telefona i televizora.

„Kod mobilnih telefona pored europijuma i terbijuma u LCD ekranima, koristi se i neodijumski magnet, lantan u NiMh baterijama, itrijum za sočiva kamere i samarijum za zvučnike. U proizvodnji LCD televizora posebno su bitni terbijum, europijum, cerijum i itrijum. Za proizvodnju vlakana optičkih kablova koristi se erbijum, koji zbog svojih jedinstvenih optičkih osobina služi kao svjetlosno pojačalo i omogućava super brze telekomunikacije, uključujući širokokanalnu i kablovsku televiziju. Bitno je naglasiti da su REE metali važni i u “zelenim” i energetski efikasnim tehnologijama, kao što su vjetroturbine, tehnologiji skladištenja energije, u naftnoj industriji i katalizatorima u automobilskoj industriji. U proizvodnji automobila, a posebno elektičnih i hibridnih, koriste se REE metali, za elektične motore, generatore i druge komponente“, objasnio je Radusinović.