Transatlantizam je sahranjen na nedavnoj Minhenskoj bezbjednosnoj konferenciji, ali ostaje nejasno da li su Evropljani to uopšte primijetili. U prilično neprijatnom prizoru, uljudni, ali u potpunosti MAGA govor američkog državnog sekretara Marka Rubija dočekan je gromoglasnim aplauzom od strane dijela pretežno evropske publike. Očigledno je da se Evropa i dalje muči - i emotivno i na nivou politike - da prihvati činjenicu da je predsjednik Donald Tramp već razbio transatlantski savez. Utonuli u umirujuće stanje poricanja, Evropljani ne uspijevaju da razviju sopstveni osjećaj identiteta, a kamoli strategiju za očuvanje svoje suverenosti u opasnom novom svijetu.
Ne treba se zavaravati: povlačenje Amerike - najprije emotivno, zatim politički, a na kraju moguće i vojno - dramatično će promijeniti Evropu iznutra. Od kraja Drugog svjetskog rata, Sjedinjene Države su bile dominantna sila u zapadnoj Evropi, a u Evropi u cjelini od ranih devedesetih, nakon raspada Sovjetskog Saveza i širenja NATO-a i Evropske unije na istok. Kao vodeća svjetska supersila, SAD su štitile evropski kontinent i od spoljašnjih i od unutrašnjih opasnosti. Pored toga što su Evropljane štitile od prijetnje Sovjetskog Saveza i Varšavskog pakta, one su ujedno sprečavale i ponovni uspon nacionalističke, revanšističke Njemačke.
Ovo posljednje je dugo brinulo mnoge evropske susjede Njemačke. Zbog toga su i britanska premijerka Margaret Tačer i francuski predsjednik Fransoa Miteran pokušavali, iza kulisa, da uspore proces ponovnog ujedinjenja Njemačke nakon pada Berlinskog zida 1989. godine. Donedavno, vodeća pozicija i vojno prisustvo SAD na evropskom kontinentu služili su kao geopolitička garancija njemačkog ujedinjenja. Tek kada su istorijski ukorijenjeni strahovi neutralisani, mogla je da napreduje dublja evropska integracija.
Čini se, međutim, da se Sjedinjene Države sada spremaju za vojno povlačenje iz Evrope - iako možda samo Tramp zna da li će se to dogoditi i kada. Ali ako se dogodi, posljedice po Evropu biće duboke.
Priroda tih posljedica u velikoj će mjeri zavisiti od toga šta će dvije osnivačke članice Evropske unije, Njemačka i Francuska, odlučiti da urade. Obje zemlje se trenutno suočavaju sa velikim političkim i ekonomskim izazovima prilagođavanja. Hoće li ostati vjerne duhu bliske saradnje i zajedničkih evropskih odgovornosti koje su mukotrpno njegovale još od vremena Konrada Adenauera (1949-1963) i Šarla de Gola (1959-1969)? I mogu li održati svoje bliske veze i nastaviti da rješavaju nesuglasice bez spoljnog stabilizujućeg faktora koji su Sjedinjene Države uvijek predstavljale?
Ovo je fundamentalno pitanje sa kojim se Evropa danas suočava, a odgovor na njega odrediće budućnost kontinenta. Samo ako Francuska i Njemačka ostanu vjerne svojim evropskim obavezama, Evropa može nastaviti da funkcioniše kao politički entitet; bez njih, projekat će se raspasti. Povratak nacionalističkoj tradiciju - izvoru tolikog krvoprolića u Evropi - predstavljao bi čin otvorenog samouništenja. To bi gotovo sigurno značilo kraj evropskog samoopredjeljenja i suverenosti u 21. vijeku.
Iako je saradnja neophodna, odlučujući faktor je Njemačka. Kao pobjedničke evropske sile u Drugom svjetskom ratu, Velika Britanija i Francuska - sa svojim nuklearnim oružjem i stalnim mjestima u Savjetu bezbjednosti Ujedinjenih nacija - još mogu da se drže iluzije da su potpuno suverene srednje sile. Ipak, u eri ponovnog oživljavanja imperijalizma velikih sila, to je - iluzija. Najviše što mogu jeste da igraju skromnu ulogu na marginama svjetske scene - kao nezavisne velike sile, realno se ne mogu nadati nečemu mnogo većem.
Zbog svoje jedinstvene istorije - i ne samo zbog katastrofalnih poraza u dva svjetska rata - Njemačka nema čak ni tu mogućnost. Ako bi pokušala da geopolitički pretekne Veliku Britaniju i Francusku, to bi destabilizovalo Evropu i na kraju potkopalo projekat evropske integracije. Upravo iz tog razloga, odlazak Sjedinjenih Država iz Evrope postavlja još veće zahtjeve kada je riječ o njemačkoj razboritosti i liderstvu u podsticanju evropske saradnje. Njemačka mora da uloži dodatne napore kako bi osigurala blisku saradnju sa Francuskom i drugim evropskim zemljama.
To će zahtijevati trezvenu analizu i evropskih i nacionalnih interesa, kao i snažnu spremnost da se djeluje pouzdano i predvidljivo. Njemačka mora ostati svjesna svoje istorijske uloge i osjetljiva za interese svih svojih partnera, velikih i malih. Povlačenje Sjedinjenih Država, Njemačku će, zajedno sa Francuskom i drugim zemljama, primorati da preuzme izraženiju lidersku ulogu u Evropi, a moć koju taj status donosi, moraće da koristi odgovorno. Kako vrijeme ističe, Njemačka će morati da pokaže da je i spremna i sposobna da odgovori na taj izazov. Prvi korak je odbacivanje ideje da je transatlantizam i dalje živ.
Autor je bio ministar inostranih poslova i vicekancelar Njemačke od 1998. do 2005; predvodio je njemačku partiju Zelenih gotovo 20 godina
Copyright: Project Syndicate, 2026. (prevod: N. R.)
Bonus video:
