”Ko neće za stolom, hoće na stolu”
HOD PO TRANZICIONIM MUKAMA
Javna glasila su ovih dana saopštila da “Crna Gora na svakih 10 eura uvoza, izvozi samo jedan euro. Podatak puno govori o stanju u predugo bolesnoj crnogorskoj agrarnoj politici. Paralelno sa istaknutim, valja podsjetiti da je davne 1992. godine jedna mješovita crnogorska i jugoslovenska ekspertska ekipa, na zahtjev tadašnje Vlade Crne Gore, ozvaničila podatak da “Crna Gora raspolaže prirodnim (poljoprivrednim) potencijalom koji joj može obezbijediti 70 odsto tržišnih potreba za ishranu stanovništva i turista”. Nadalje, prema tadašnjim ekspertskim nalazima Crna Gora može komotno izvoziti ekskluzivnu i visokokvalitetnu hranu najmanje 30 odsto sopstvene produkcije, čime stiče mogućnost uravnoteženja svog negativnog prehrambenog bilansa.
Strateški dokument u kojem se nalaze istaknuti podaci usvojili su konsenzusom Vlada i Skupština Crne Gore u novenbru 1992. Dokument o kojem je riječ baziran je na uvažavanju specifičnosti prirodnog ambijenta Crne Gore, na jednoj strani, a na drugoj, tržišnih mogućnosti, zasnovanim na naučnim projekcijama i praksi razvijenih zemalja Evrope.
U osamdesetim godinama prošlog vijeka, Crna Gora je podmirivala svoje tržišne potrebe iz sopstvene produkcije hrane na nivou od oko 50 odsto, da bi se danas taj procenat survao na nekih 25 do 30 odsto (riječ je o procjeni, jer zvaničnih podataka nema).
U periodu o kojem je riječ, crnogorski rani proizvodi sa Mediterana pored jugoslovenskog tržišta, nalazili su svoje značajno mjesto na tržnicama Milana, Beča, Minhena, Frankfurta, Praga i Varšave, da bi danas crnogorski agrarni proizvodi živjeli u tjeskobi na sopstvenom - lokalnom tržištu, što zabrinjava svakog dobronamjernog građanina.
U trodecenijskom razdoblju prošlog vijeka, struka i nauka vodili su glavnu riječ u crnogorskom agrarnom razvoju, da bi od 1996. godine Strateški dokument (evropskog tržišnog i razvojnog karaktera) bio bukvalno bačen preko ograde, a njegovu funkciju i upravljanje cjelinom agrarne proizvodnje u Crnoj Gori preuzeo u svoje ruke tadašnji nezamjenjivi ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, pri čemu takav oblik upravljanja crnogorskom agrarnom produkcijom živi sve do današnjih dana.
Bez doze pretencioznosti u ocjenjivanju proteklih vremenskih događaja, cijenim da je trodecenijsko tranziciono razdoblje donijelo najveći poraz crnogorskoj agrarnoj privredi od njenog postojanja do današnjih dana, o čemu govori, pored bilansa, podatak da na 75-80 odsto poljoprivrednog i ruralnog prostora u Crnoj Gori, nema života i ekonomije?!
U ovom trenutku nezaobilazan je podatak o odnosu farmske proizvodnje na selu i struke, nauke i obrazovanja, potvrđen posljednjim Trećim nacionalnim forumom o poljoprivredi, održanim nedavno u Nikšiću, gdje se prema javnim informacijama, nije čuo glas zvanične crnogorske nauke i obrazovanja uz upitno prisustvo, a o učešću onih koji ne vjeruju aktuenoj agrarnoj politici u Crnoj Gori da ne govorimo, jer njihov pristup tom forumu nije bio poželjan.
Konačno, što reći, kada u Crnoj Gori ne postoji zakon o poljoprivredi koji bi štitio taj neponovljivi prirodni resurs, od hazarda koji nastaje pričom da svako radi sa zemljom što hoće i što mu nalažu trenutni interesi.
Zemljišna politika i zakon o poljoprivredi su temeljni dokumenti bez čijeg postojanja se ne može zamisliti nijedna dobra agrarna politika!
PODSJETNIK NEVJERNIM TOMAMA
Konstante svake dobre agrarne politike, sadržane su u sljedeća tri bazna rješenja (dokumenta):
a) uporednoj analizi trogodišnjeg stanja u poljoprivredi i ruralnoj privredi, metodološki zasnovanoj na naučnim i stručnim principima,
b) preciznim razvojnim ciljevima u oblasti poloprivrednog i ruralnog razvoja na kratki i duži rok i
c) ključnim pretpostavkama za ostvarivanje usvojenih ciljeva u oblasti robne proizvodnje, tržišta, ekonomije i razvoja.
Predugo za istaknute probleme nema rješenja, a posljedice se nalaze na papiru.
Kada je riječ o razvojnim ciljevima koji potiču iz 1992 godine, ekspertski tim je zaključio da proizvodni ciljevi treba da se zasnivaju na evropskoj formuli, koja podrazumijeva da Crna Gora u budućnosti treba da proizvodi dvije vrste hrane: hranu ekskluzivnog kvaliteta (11 potencijalnih proizvoda) i hranu visokog kvaliteta (18 potencijalnih proizvoda). Treća kategorija hrane za tržište ne bi postojala.
Dokument s kraja prošlog vijeka zalagao se za decentralizovani sistem upravljanja agrarnim procesima, pri čemu bi postojala dva nivoa upravljanje cjelinom sistema agrarne produkcije u Crnoj Gori: nivo državne uprave i nivo terenskog (rejonskog) upravljanja organizacionim djelovima (5), i konačno, obavezno uspostavljanje nove kadrovske politike u kojoj će primat imati: kvalitet i specijalistički način rukovođenja, visoka prava i odgovornost onih koji vrše upravljačku funkciju, i konačno, postojanje jakih institucija agrarnog sistema, među kojima se pridaje posebna važnost naučno obrazovnom sistemu, razvojnoj i finansijskoj funkciji.
Nažalost, od istaknutog danas nema ništa.
I na samom kraju ovog poglavlja, valja istaći da aksiom reformisanja crnogorske agrarne politike, mora biti usklađen, kako sa strateškim ciljevima prirodnog i razvojnog ambijenta na jednoj strani i na drugoj, sa politikom razvoja u oblastima, ekologije i ostale privredne strukture, kao i realnom dinamikom ostvarivanja usvojenih razvojnih agrarnih ciljeva,
Na samom kraju nameće se pitanje, ko je nadležan da pokrene sistem reformisanja agrarne politike u Crnoj Gori u skladu sa sopstvenim razvojnim prilikama i evropskom praksom, odgovor glasi, resorno ministarstvo i Vlada Crne Gore.
Bonus video:
