Prije deset godina, Donald Tramp je pobijedio Hilari Klinton i osvojio predsjedničke izbore u SAD uglavnom zahvaljujući svojoj kritici nepromišljenog rata u Iraku i političkog establišmenta odgovornog za njega. Neokonzervativci pod predsjednikom Džordžom V. Bušom gurnuli su zemlju u močvaru, rasipajući američku krv i resurse, što je Hilari Klinton kao senatorka podržala. Tramp je obećao da će Ameriku staviti na prvo mjesto tako što će je držati podalje od skupih “vječitih ratova”.
Zatim je, po povratku u Bijelu kuću u januaru 2025, Tramp postao prvi političar koji je ikada tražio Nobelovu nagradu za mir. Na jesen je tvrdio da je lično okončao “osam ratova za samo osam mjeseci”. Nagrada je, međutim, otišla venecuelanskoj opozicionoj liderki Mariji Korini Mačado. Odbijen, Tramp postaje ratni huškač, intervenišući u Venecueli i otimajući njenog predsjednika u januaru, a onda, zajedno sa Izraelom, pokrećući rat protiv Irana.
Čini se da je Tramp pretpostavio da će, kao i u Venecueli, eliminisanje najviših iranskih političkih i vojnih lidera - prije svega vrhovnog vođe Alija Hamneija i ličnosti poput Alija Laridžanija - preko noći srušiti ili neutralisati režim. Kada je Iran umjesto toga odgovorio zatvaranjem Ormuskog moreuza i napadom na ključnu infrastrukturu širom Bliskog istoka, Tramp se odjednom našao u ratu, bez jasnih ciljeva i bez stvarne strategije - oslanjajući se samo na puste želje.
Još jednom je surova, neumoljiva realnosti Bliskog istoka sustigla američkog predsjednika koji je krenuo u rat pod iluzijom američke svemoći. Iranski režim se ne samo pokazao stabilnim, već je uspio da proširi rat na cio region (“benzinsku pumpu globalne ekonomije”) dok uživa u neočekivanim prihodima od sopstvenog izvoza nafte, koja je među jedinim pošiljkama koje još prolaze kroz moreuz. U rezultatu, američko-izraelski “izlet” protiv Islamske Republike pretvorio se u globalnu ekonomsku krizu i pogoršao političko raspoloženje među američkim biračima pred ovogodišnje međuizbore.
Iranski režim ostaje čvrsto u sedlu, bez namjere da odustane. Preživjeti potpuni napad svjetske vojne supersile i regionalno dominantne sile, a da pritom zadrži 440 kilograma visoko obogaćenog uranijuma, kao i svoje raketne i dronske kapacitete, bio bi neviđeni trijumf.
Isto tako, neuspjeh SAD da ponovo otvore Ormuski moreuz i garantuju bezbjedan prolaz pošiljki nafte i gasa bio bi veoma vidljiv poraz, sa dalekosežnim regionalnim i globalnim implikacijama. Američki rivali i protivnici imali bi dokaz slabljenja hegemona - što bi im dalo zeleno svjetlo da nastave sopstvene spoljnopolitičke izlete širom svijeta.
Poput rata u Ukrajini, rat sa Iranom naglašava aktuelnu revoluciju u tehnologijama i taktikama bojnog polja. Jeftini dronovi, masovno proizvedeni i raspoređeni uz pomoć vještačke inteligencije, sada omogućavaju manjim silama da se suprotstave najnaprednijim, skupim zapadnim i ruskim vojnim tehnologijama. Princip asimetričnog ratovanja koji je doveo SAD do neuspjeha u Iraku i Avganistanu sada važi više nego ikad: “Možda vi imate satove, ali mi imamo vrijeme.”
Pretpostavimo da SAD na kraju budu poražene u Zalivu i da iranski režim ostane na vlasti i zadrži kontrolu nad svojim nuklearnim programom. Uticaj Islamske Republike u Zalivu bio bi značajno povećan, a njena kontrola globalne ekonomije još jača. Kako bi nastavila da sprovodi svoje nuklearne i raketne programe, eliminacija regionalnih saveznika od strane Izraela postepeno bi gubila na značaju.
Evropa, sa svoje strane, i dalje insistira da Trampov rat nije i njen rat. Ali van Bliskog istoka, Evropa će snositi najveći teret posljedica. Kao i rat u Ukrajini, i ovaj se odvija na pragu Evrope. Sviđalo se to Evropljanima ili ne, oni su u njega umiješani. Dugotrajna destabilizacija Bliskog istoka uticaće na njihovu bezbjednost više nego na bilo čiju drugu. Za razliku od Kine i SAD, Evropa i istočni Mediteran su u dometu iranskih balističkih raketa.
Trampova administracija je ušla u ovaj rat sa potpunim zanemarivanjem lekcija koje su SAD, na teži način, naučile u Iraku i Avganistanu i bez i najmanjeg pokušaja koordinacije sa svojim evropskim saveznicima. Istovremeno, znake da Amerika povlači podršku Ukrajini postaje nemoguće ignorisati.
Suočena s još jednom opasnom geopolitičkom krizom na sopstvenom pragu, Evropa je potpuno sama. I ni Evropljani ne smiju zanemariti pouke iz protekle decenije. Istinska bezbjednost zahtijeva da Evropa učini ono što je neophodno kako bi postala suverena sila sama po sebi.
Autor je bio ministar inostranih poslova i vicekancelar Njemačke od 1998. do 2005; predvodio je njemačku partiju Zelenih gotovo 20 godina
Copyright: Project Syndicate, 2026. (prevod: N. R.)
Bonus video:
