Lekcija o vojvodi Gavru

Nakon informacije da se Ljetnja škola za mlade diplomate “Gavro Vuković” neće održati u Beranama već na Cetinju, uslijedila je reakcija političkih i društvenih djelatnika. Pored prava da se slobodno izraze o ovom događaju, u njihovim saopštenjima sebi su dali za pravo da iznose istorijske neistine.

Prije svega, predsjednik Opštine Berane Đole Lutovac prenosi dobro poznatu mantru o istorijskoj zastavi Crne Gore, odnosno onoj koja je istaknuta na rodnoj kući vojvode Gavra. Zastava koja je zadnjih godina aktuelna na raznim skupovima nije istorijska zastava, već savremena interpretacija zastave Crne Gore sa početka XX vijeka.

Potom predsjednik Skupštine Udruženja Vasojevića, Primorja i Boke, Filip Lutovac navodi, pored pomenute priče o trobojci i to da “ako je to zaista razlog da se manifestacija koja nosi ime prvog ministra inostranih poslova Crne Gore izmjesti iz njegove rodne kuće i njegovog zavičaja, onda je riječ o odluci koja duboko vrijeđa istorijsko pamćenje Crne Gore i njenih građana”.

Istorijsko pamćenje treba da bude bazirano na istorijskim činjenicama, a ne lokalnim naklapanjima i samim tim treba da pamtimo da je prvi ministar inostranih djela Knjaževine Crne Gore vojvoda Stanko Radonjić, i to od uspostavljanja ovog ministarstva 1879. godine pa sve do njegove smrti, 1889. godine. Tek sljedeće godine ga nasljeđuje vojvoda Gavro Vuković, na kojem mjestu ostaje sve do uvođenja parlamentarizma, 1905. godine.

Portal Borba, parafrazirajući izjavu potpredsjednika DNP-a Milutina Zogovića, pompezno piše: “Zogović: Vojvoda Gavro Vuković na Berlinskom kongresu zastupao interes Crne Gore, a ne Osmanskog carstva, i to mu ne mogu oprostiti!”

Međutim, na Berlinskom kongresu Crna Gora nije mogla aktivno da učestvuje, a među njena dva predstavnika nije bio vojvoda Gavro. Vojvoda Stanko, ponovo preskočen ili zamijenjen vojvodom Gavrom, prisustvovao je sa vojvodom Božom Petrovićem. Čuvari “petrovićevske” Crne Gore uporno preskaču da daju zasluge ovom čuvenom njeguškom bratstvu. Gospodin Zogović objavu završava Njegoševim stihovima: “Da li je đavo, ili su mađije, ili je nešto gore od oboje?” Nažalost, nešto je gore od oboje - neznanje.

Uslijedila je i reakcija državnog sekretara u Ministarstvu ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera Zorana Dabetića koji povodom istog događaja navodi da: “Riječ je o prostoru od izuzetnog istorijskog i simboličkog značaja, neraskidivo povezanom sa ličnošću čije ime škola nosi. Zastava Kraljevine Crne Gore predstavlja istorijski simbol epohe, u kojoj je Gavro Vuković ostvario svoje najznačajnije diplomatske uspjehe, te stoga njeno prisustvo na mjestu održavanja manifestacije posvećene njegovom životu i djelu ne može biti posmatrano izvan istorijskog konteksta kojem pripada”.

Vojvoda Gavro je svoju najaktivniju diplomatsku djelatnost vršio kao ministar, kao što smo već pomenuli, od 1890. do 1905. godine, znači pet godina prije proglašenja Crne Gore Kraljevinom. Za jednog polaznika škole koje nosi ime velikog diplomate, gospodin Dabetić nije dovoljno upoznat sa likom i djelom ovog značajnog Vasojevića. Opet vidimo i neznanje i nekritičan odnos prema toliko puta ponovljenoj neistini o tzv. zastavi kraljevine Crne Gore.

DNP Berane, držeći se i dalje trobojke, navodi da je “ona dio istorijskog nasljeđa Crne Gore i zastava pod kojom je, između ostalog, započeo i Trinaestojulski ustanak 1941. godine”. Sve bi ovo bilo lijepo da se u fondu Istorijskog muzeja ne nalazi zastava pod kojom je započet slavni ustanak 1941. godine, a činjenica je da je ona crveni alaj-barjak sa inicijalima Nikole I.

Dragoslav Šćekić, lider Pokreta narodnog povjerenja, tvrdi da je “njena državnost 1878. godine potvrđena na Berlinskom kongresu, gdje se zavijorila i trobojka, sa kojom je na prestonom Cetinju proslavljeno međunarodno priznanje države, na čelu sa Nikolom I Petrovićem Njegošem. Tada je cijela Crna Gora slavila, ujedinjena u svim segmentima, a njen simbol bila je trobojka uz svog gospodara”. U stvari, nije. U tom periodu su se u Crnoj Gori koristili crveni alaj-barjak sa inicijalima gospodara ili krstaš-barjak. Ovdje već vidimo razradu neistine koja se sada vremenski širi na period do Berlinskog kongresa.

Generalni sekretar Socijalističke narodne partije Dragan Vukić navodi da “ova škola nije slučajno vezana za Berane, jer je, kao što je poznato, riječ o gradu iz kojeg potiče vojvoda Gavro Vuković”. Napominjem gospodina Vukića da su Berane postale dio Crne Gore nakon Balkanskih ratova, a da su do tada pripadale Osmanskom carstvu. Vojvoda je zapravo rođen u Lijevoj Rijeci, plemenu Vasojevića, 60 kilometara daleko od današnjih Berana.

Na kraju da podsjetimo, svoje značajne diplomatske i političke djelatnosti vojvoda je vršio sa Cetinja, bilo kao diplomata u službi svoga gospodara Nikole I, ali i kao opozicija njegovom režimu nakon 1905. Tokom tog perioda vojvoda je živio na Cetinju, u sopstvenoj kući na Dvorskom trgu. Vasojevići i Cetinje nijesu antiteza jedno drugom već dva snažna istorijska dijela koja su oblikovala crnogorsku istoriju; to je najbolje uvidio i vojvodin otac Miljan Vukov. Čim se vratio sa Cetinja, stupio je u tešku borbu otcjepljenja Lijeve Rijeke od Kuča, a posredno i od Turaka. Ljevorečani su bili ispreplijetani raznim vezama srodstva sa Kučima, nijesu htjeli prekinuti veze s njima. Bez toga se nijesu mogli približiti Cetinju.

Autor je istoričar