Loši energetsko-politički odnosi između Hrvatske i Mađarske odnedavno su još gori – nakon prijave koju su mađarska naftna kompanija Mol i slovački Slovneft podnijeli Evropskoj komisiji zbog, kako tvrde, zloupotrebe monopola hrvatske kompanije Janaf. Riječ je o istoimenom naftovodu od terminala u Omišlju kod Rijeke do Mađarske i Srbije. Predmet spora, međutim, je činjenica da Janaf i Hrvatska odbijaju mađarski zahtjev za transport nafte iz Rusije, nakon obustave rada naftovoda Družba u Ukrajini zbog navodnog oštećenja u ruskom napadu.
Janaf već Mađarskoj i Slovačkoj isporučuje naftu iz drugih izvora, ali te dvije države i dalje žele da budu izuzete od sankcija nad kupoprodajom tog energenta iz Rusije, znatno jeftinijeg od ponude iz drugih zemalja. One tvrde i da Družba nije oštećena, ali nameće se pitanje zbog čega Mol i Slovneft prozivaju Janaf ako se on samo, prema izjavi hrvatskog premijera Andreja Plenkovića, ravna prema odredbama o sankcijama Evropske unije i SAD Rusiji. Takođe, nije jasno kakvog smisla onda ima posredovanje Evropske komisije, izvršnog tijela iste te Unije.
EU pere ruke
„Pretpostavljam da su u Budimpešti procijenili da je Janaf, odnosno Hrvatska, najslabija karika u lancu“, kaže za DW Davor Štern, naftni stručnjak i nekadašnji ministar privrede Hrvatske. On smatra da je vrh Evropske unije nedavno Hrvatsku doveo u nepriliku, na neki način opravši ruke porukom da je odluka upravo na toj državi. Štern vjeruje da je pritisak na Janaf dio nastojanja za povratak u pune trgovinske odnose s Rusijom, o čemu su proteklih dana govorili mađarski premijer Viktor Orban i ministar vanjskih poslova Peter Sijarto.
„Slažem se, kontekst je neodvojiv“, kaže Štern, „i sve valja uzeti u obzir, naročito situaciju nakon blokade Ormuskog moreuza. Zapadno, ali i dalekoistočno tržište odjednom ostaju bez velikih količina goriva, što u nekom scenariju može dovesti i do ukidanja sankcija Rusiji.“
Svijet jednostranih odluka
Štern ističe da mu je držanje hrvatskog ministra privrede, Ante Šušnjara, prema mađarskoj vladi i Molu – veoma simpatično. „On tu s osnovom i samopouzdano uzima stvari iz svog resora u svoje ruke. S druge strane, imate slučaj da u ime Mola govori Sijarto, dok se Mol uopšte ne oglašava. Meni je to sve veoma čudno. Pored svega i to što Mol ima rafineriju i u Rijeci, ali ona se ne spominje kod prijema nafte za Mađarsku i Slovačku preko Janafa. Spominju se samo njihovi pogoni, iako bi najjeftinija bila Rijeka. Vrlo čudno“, dodaje Štern.
Polit-ekonomista Luka Brkić sa zagrebačkog Univerziteta Libertas naglasio je da je zbrka oko sankcija nastala mnogo prije mađarsko-slovačke pritužbe na Janaf. „O sankcijama je“, podsjeća, „prvo odlučivalo američko nacionalno tijelo koje je proširilo ovlašćenja daleko izvan granica svoje jurisdikcije. I nipošto ne tvrdim da Rusija to nije zaslužila, ali je problem kad niko ovdje ne preispituje svijet u kojem se krucijalne odluke donose jednostrano, a svi trpimo posljedice.“
Sve je manje onoga što bi morala da bude EU
„Ranije smo se pravili da nije tako, dok danas to slijedi poslije svakog udarca. Istinski problem nastaje kad zbog toga dođe do nedaća koje podnosi čitava Evropa, pa i kudikamo šire“, kaže Brkić za DW. On tvrdi da zbog tako (ne)uređenih odnosa sve manje ostaje onoga što bi morala da bude Evropska unija. Lisabonski ugovor, kako napominje, još od 2009. definiše zajedničku energetsku politiku EU – ali od toga je, prema njegovom mišljenju, ostalo samo mrtvo slovo na papiru, pa o toj politici Brisel definitivno ne odlučuje.
„Uvjeren sam da je jedina zajednička politika EU ona agrarna i zato u ovom slučaju Mađarsku i Slovačku ne bih osuđivao samo zato što slijede sopstveni interes u krizi. Evropska komisija gurnula je vruć krumpir Hrvatskoj, a što se spoljne i ekonomske politike EU tiče, danas dok Mediteran gori, čeka se da komesarka Evropske komisije Dubravka Šuica dotakne nekog po ramenu“, kaže Luka Brkić i zaključuje da je, kao Evropljanin i evropejac, ogorčen zbog prevlasti nekompetencije i okorelog birokratizma u inače nesamostalnim strukturama Evropske unije.
Bonus video:
