Komesar Savjeta Evrope za ljudska prava uputio poruku vlasti u Srbiji u vezi sa sjutrašnjim studentskim protestom

Komesar Savjeta Evrope za ljudska prava Majkl O’Flaerti, koji je boravio u Srbiji od 18 do 21. maja, pozvao je danas vlasti u Srbiji da sjutrašnji protest studenata regulišu i obezbijede u potpunoj saglasnosti sa svojim obavezama u vezi sa ljudskim pravima, ocijenivši da se stanje ljudskih prava pogoršalo u odnosu na njegovu prošlogodišnju posjetu, prenosi Danas.

U saopštenju Kancelarije Savjeta Evrope u Beogradu navedeno je da se posjeta komesara odnosila na pitanja prava na slobodu izražavanja, uključujući slobodu medija, prava na mirno okupljanje, kao i zaštitu civilnog prostora.

O’Flaerti je sa zabrinutošću konstatovao nasilan odgovor vlasti na javna okupljanja i proteste koje su predvodili studenti, a koji su bili uzrokovani tragedijom u Novom Sadu u novembru 2024. godine.

Postoje brojni izvještaji o prekomjernoj upotrebi sile i policijskog nasilja, kao i o hapšenjima mirnih demonstranata i ponižavajućem postupanju prema njima u pritvoru, kao i izvještaji da policija štiti neidentifikovane i često maskirane napadače novinara i demonstranata, navedeno je u saopštenju.

Povod za zabrinutost je činjenica da se čini da potkrijepljene žalbe na neprihvatljivo ponašanje policije nisu istraživane niti procesuirane, rekao je O’Flaerti i izrazio zabrinutost što, uprkos podnošenju svjedočenja više od 3.000 građana, i dalje nije pokrenuta zvanična istraga o navodnom napadu zvučnim oružjem 15. marta 2025. godine.

O’Flaerti je ocijenio da je trenutna klima nekažnjavanja za policijske zloupotrebe urušila povjerenje javnosti u organe reda i druge javne vlasti.

Kada je riječ o slobodi izražavanja i slobodi medija, O’Flaerti je obaviješten o porastu nasilja, zastrašivanja i uznemiravanja novinara i aktera civilnog društva koji kritikuju vladine politike.

On je ocijenio da u kontekstu dominacije vlade u medijskom sektoru i nedostatka funkcionalnog medijskog regulatora, prostor za neslaganje se brzo sužava i urušava političku debatu i ostvarivanje prava na pristup raznovrsnim izvorima informacija, što je posebno problematično u sadašnjem predizbornom kontekstu.

Komesar je zabrinut zbog fizičkih napada na novinare i prijetnji njihovoj bezbjednosti i bezbjednosti njihovih porodica, kao i izostanka reakcije policije.

Prema podacima Stalne radne grupe za bezbjednost novinara u Srbiji, koju čine udruženja novinara, tužilaštvo i policija, samo pet od oko 200 dokumentovanih napada na novinare zabilježenih tokom 2024. i 2025. godine rezultiralo je konačnim sudskim presudama.

Medijsko okruženje je narušeno velikim brojem SLAPP tužbi usmjerenih protiv novinara, posebno onih koji izvještavaju o studentskim protestima i tekućim istragama o korupciji, naveo je O’Flaerti, koji je uočio urušeno medijsko tržište u kojem se državna sredstva za medije i oglašavanje uglavnom usmjeravaju ka provladinim medijima.

Kako je navedeno, komesara je iznenadila zajednička procjena mnogih sagovornika da se ukupna situacija sa građanskim prostorom u Srbiji naglo pogoršala od njegove posljednje posete.

Organizacije civilnog društva, posebno one koje se bave ljudskim pravima, borbom protiv korupcije i praćenjem izbora, rutinski se prikazuju kao „izdajnici“ ili „strani agenti“ u provladinim medijima, a to rade i neki visoki zvaničnici.

O’Flaerti je naveo da je zabrinut zbog visokog stepena govora mržnje usmjerenog protiv civilnog društva koje može dovesti do fizičkog nasilja, kao i zbog toga što javno odavanje počasti žrtvama tragedije u Novom Sadu navodno može rezultirati otkazom na javnom poslu, zastrašivanjem i uznemiravanjem.

Istakavši da opadanje kredibiliteta državnih institucija nadležnih za ljudska prava mora biti zaustavljeno i popravljeno, O’Flaerti je ocijenio da je važno da se preporuke Venecijanske komisije o takozvanim Mrdićevim zakonima u potpunosti i dosljedno sprovedu, naročito u pogledu zaštite autonomije tužilaštva.

On je istakao značaj nezavisnih institucija za zaštitu ljudskih prava i saglasnost sa mnogim sagovornicima koji smatraju da zaštitnik građana ne ispunjava svoj mandat u vezi sa temama koje su bile predmet posjete.

Komesar je istakao da je zabrinut zbog polarizacije u Srbiji, gdje mehanizmi saradnje građanskog društva i vlasti u vezi sa ljudskim pravima više ne funkcionišu i pozvao vlasti da stvore povoljno okruženje za slobodnu debatu i javno učešće.

Komesar napominje da su za subotu, 23. maj zakazane velike demonstracije. On poziva vlasti da ih regulišu i obezbijede u potpunoj saglasnosti sa svojim obavezama u vezi sa ljudskim pravima, navodeći da će pažljivo pratiti situaciju.

Tokom posjete Srbiji O’Flaerti se sastao sa glavnom tužiteljkom Zagorkom Dolovac, zaštitnikom građana Zoranom Pašalićem i komesarom za zaštitu ravnopravnosti Milanom Antonijevićem, a imao je i sastanke sa širokim spektrom predstavnika civilnog društva, medija i akademske zajednice.

Vlasti su otkazale zakazane sastanke sa ministrom pravde, ministrom za ljudska i manjinska prava i socijalni dijalog i vršiocem dužnosti sekretara Ministarstva unutrašnjih poslova, navedeno je u saopštenju.