Sloboda medija u EU suočena je sa krizom koja se produbljuje jer rastući autoritarizam nastavlja da urušava nezavisnost medija.
U četvrtom godišnjem izvještaju o medijskim slobodama Unija za građanske slobode za Evropu upozorila je da se sloboda medija, koja je prva linija odbrane od autoritarizma, raspada širom Evrope.
Unija je izvještaj objavila pred Svjetski dan slobode medija koji se obilježava 3. maja.
U izvještaju izrađenom u saradnji 43 organizacije za ljudska prava iz 21 članice EU navodi se da vlade sve više utiču na medije tako što usmjeravaju javne finansije u njima prijateljski nastrojene medije i koriste javne servise kao komunikacioni alat.
Novinari se suočavaju sa raširenim prijetnjama i nasiljem, novinarke su nesrazmjerno meta a netransparentno vlasništvo u medijima ograničava pluralizam. Pored toga, javni službenici često uskraćuju pristup javnim informacijama dodatno ograničavajući transparentnost, navodi se.
U izvještaju se ocjenjuje da su promjene kod medijskih sloboda pokazatelj i istovremeno pokretač u oblasti vladavine prava a da se to najbolje vidi u Centralnoj i Istočnoj Evropi, prenijela je agencija Belga.
Navodi se da Slovačka sada slijedi mađarski "autokratski priručnik" povećavajući rizik od potpuno zarobljenog medijskog pejzaža. U međuvremenu su Poljska i Slovenija uložile značajne napore u obnovu medijske nezavisnosti i smanjenje političkog miješanja.
EU se pak sprema da potpuno implementira Evropski zakon o slobodi medija (EMFA) u avgustu. Međutim, u izvještaju se upozorava da mnoge članice "nisu spremne za nove medijske propise EU", odnosno za zaštitu slobode štampe.
Navodi se da su u Mađarskoj javni mediji potpuno pod kontrolom vlade i djeluju kao mikrofon vlasti. Istovremeno su izmjene zakona u Slovačkoj dodatno smanjile zaštite koje su obezbjeđivale nezavisnost medija.
Čak i u manje problematičnim zemljama, poput Grčke, Hrvatske, Malte, Bugarske i Italije, netransparentno finansiranje i politička kontrola nad upravama stvaraju "ranjivost na politički uticaj", navodi se u izvještaju, prenijela je Belga.
Širom EU, piše dalje, vlade su nastavile da vrše uticaj kroz nejasnu raspodjelu sredstava za oglašavanje, pri čemu se u zemljama poput Bugarske, Hrvatske, Grčke, Mađarske, Malte, Slovenije i Španije favorizuju provladini mediji.
Ozbiljan razlog za zabrinutost je i velika koncentracija medijskog vlasništva, posebno u Hrvatskoj, Francuskoj, Mađarskoj, Malti, Holandiji, Sloveniji, Španiji i Švedskoj.
EMFA inače predviđa javno dostupne baze podataka koje obezbjeđuju transparentnost vlasništva ali mnoge članice EU tek treba da ih uspostave.
Upozorava se i da su širom Evrope novinari suočeni sa sve većim opasnostima, posebno novinarke, i to u Bugarskoj, Italiji, Slovačkoj i Švedskoj. Zabrinutost izaziva i upotreba špijunskih softvera protiv novinara, naročito prognanih iz Rusije ili Bjelorusije, kao i nasilje prema novinarima, posebno na demonstracijama.
Problemi su i dalje i pristup informacijama od javnog značaja, posebno u Bugarskoj, Njemačkoj, Grčkoj, Malti, Holandiji i Španiji, kao i strateške tužbe protiv protiv učešća javnosti (SLAPP) širom EU, uključujući u Belgiji, Bugarskoj, Njemačkoj, Mađarskoj, Italiji, Slovačkoj...
Autor izvještaja Džonatan Dej iz Unije za građanske slobode za Evropu izjavio je da se negativan trend sa slobodom medija iz ranijih godina nastavio u 2024.
"Napori vlada da oslabe vladavinu prava i demokratske institucije gotovo uvijek počinju težnjom da kontrolišu medijski prostor u zemlji", upozorio je Dej dodajući da Evropska komisija treba ozbiljno da se pozabavi nalazima iz izvještaja.
Bonus video:
