Lideri Evropske unije proglasili su pobjedu nakon što su se dogovorili o kreditu od 90 milijardi eura kako bi Ukrajina u naredne dvije godine ostala finansijski na površini i nastavila borbu protiv ruske invazije - ali o trošku same EU, a ne korišćenjem zamrznute ruske imovine.
Dogovor ima prednost jednostavnosti, navodi agencija Rojters. EU će se zadužiti na finansijskim tržištima, uz garancije iz budžeta Unije, a novac bi brzo trebalo da stigne u Kijev. Time se ruskom predsjedniku Vladimiru Putinu šalje poruka da blok može da istupi kao geopolitički akter.
Ipak, taj dogovor je narušio ugled moćnih figura u EU, poput njemačkog kancelara Fridriha Merca i predsjednice Evropske komisije Ursule fon der Lajen, koji su zagovarali smjeliji i složeniji “reparacioni kredit”, finansiran iz ruske imovine zamrznute u EU.
“Mnogo je bolje nego da paketa uopšte nema, ali na kraju dana EU je pogledala Rusiju u oči i trepnula. Strah je pobijedio razum”, poručio je na mreži X Majkl Karpenter, bivši viši direktor za Evropu u Savjetu za nacionalnu bezbjednost SAD.
Lideri, koji su se sastali na samitu u Briselu koji je počeo u četvrtak i trajao do ranih jutarnjih sati u petak, bili su pod snažnim pritiskom da postignu dogovor o finansiranju Kijeva.
Predsjednik Donald Tramp je ukinuo vojnu pomoć Ukrajini koja se finansirala iz američkih sredstava i nedavno evropske lidere opisao kao slabe. Predsjednik Volodimir Zelenski lično je upozorio lidere da će, ukoliko ne isporuče dogovoreno, Ukrajina u roku od nekoliko mjeseci ostati bez sredstava, što bi ozbiljno ugrozilo njene ratne napore.
Međutim, predlog reparacionog kredita naišao je na snažan otpor Belgije, u kojoj se nalazi najveći dio od 210 milijardi eura ruske imovine zamrznute u EU. Time što nisu uspjeli da pridobiju Belgiju i ostale članice, zagovornici tog projekta dali su ključnu ulogu mađarskom premijeru Viktoru Orbanu, bliskom Moskvi i naklonjenom Trampu.
Orban je prije nekoliko sedmica izjavio da neće podržati kredit za Ukrajinu koji bi finansirala EU, jer bi za to bila potrebna jednoglasna saglasnost svih 27 članica bloka. Istovremeno, bio je snažno protiv korišćenja zamrznute ruske imovine.
Na samitu je, ipak, otvorio put ka dogovoru izjavom da će na kraju podržati kredit uz podršku EU, pod uslovom da on finansijski ne pogodi njegovu zemlju.
Sporazum je postignut na kraju onoga što su neki diplomati vidjeli kao presudnu sedmicu za geopolitičke ambicije EU, jer su u istom periodu vođeni i pokušaji da se finalizira trgovinski sporazum sa južnoameričkim blokom Merkosur.
I tu su rezultati EU bili mješoviti. Fon der Lajen je morala da odustane od planova da u subotu otputuje u Brazil na ceremoniju potpisivanja, nakon što je italijanska premijerka Đorđa Meloni saopštila da joj je potrebno više vremena prije nego što stavi potpis. Ipak, lideri EU izrazili su uvjerenje da će sporazum biti zaključen u narednim sedmicama.
Iako su neki lideri insistirali da će nastaviti da rade na reparacionom kreditu, Orban je novinarima nakon samita rekao da je ta ideja “mrtva”. Takođe je naglasio da su Mađarska, Slovačka i Češka obezbijedile izuzeće od finansijskih troškova novog plana.
Drugi lideri EU naveli su da bi zamrznuta ruska imovina kasnije mogla da se iskoristi za otplatu kredita. Međutim, svaki pokušaj u tom pravcu vjerovatno bi ponovo otvorio ista sporna pravna i politička pitanja koja su pratila ideju reparacionog kredita, ističe Rojters.
Ipak, odluka EU donesena uoči samita da se ta imovina zamrzne na neodređeno vrijeme znači da se ona neće vratiti Rusiji bez saglasnosti bloka, što Evropi daje značajan adut u aktuelnim mirovnim pregovorima koje predvode SAD.
Nacrt američkog mirovnog plana u 28 tačaka, predstavljen prošlog mjeseca, predlaže da se 100 milijardi dolara zamrznutih sredstava uloži u obnovu Ukrajine pod vođstvom SAD, pri čemu bi Sjedinjene Države dobijale 50 odsto profita.
U ranim jutarnjim satima u petak, Merc, Fon der Lajen i drugi lideri požurili su da pohvale plan zaduživanja EU - ishod za koji su ranije jasno stavili do znanja da nije njihova preferirana opcija.
“Oduševljen sam što smo danas, nakon intenzivnih pregovora, uspjeli jednoglasno da donesemo ovu odluku. Na ovaj način možemo da se oslonimo na provjerene i potvrđene evropske instrumente i odmah podržimo Ukrajinu, bez daljih odlaganja”, rekao je Merc.
Nisu, međutim, svi bili impresionirani. “Od spašavanja Ukrajine došli smo do spašavanja obraza - makar onih koji su gurali ideju korišćenja zamrznute imovine”, rekao je za britansku agenciju jedan diplomata EU.
Zelenski je kazao da je kredit EU “signal Rusiji da nema smisla nastavljati borbe jer je ukrajina finansijski podržana” i da će nastaviti borbu.
Putin: EU pokušala pljačku
Vladimir Putin juče nije ponudio nikakav kompromis u vezi sa svojim uslovima za okončanje rata u Ukrajini i optužio je Evropsku uniju da pokušava “pljačku na u sred bijela dana” ruske imovine.
Putin je rekao da je na Ukrajini i Evropi da povuku sljedeći potez ka miru. “Predsjednik Tramp ulaže ozbiljne napore da okonča ovaj sukob. To čini sa potpunom iskrenošću”, rekao je Putin. “Lopta je u potpunosti na terenu naših zapadnih protivnika, prije svega lidera kijevskog režima, a u ovom slučaju, iznad svega, njihovih evropskih pokrovitelja. Spremni smo i za pregovore i za mirno rješenje sukoba.”
Putin se obraćao na godišnjoj konferenciji za novinare i u okviru emisije “Direktna linija”, koja je trajala gotovo četiri i po sata. Iako je Ukrajina bila dominantna tema, događaj su obilježili i bizarni trenuci, kao i povremene zajedljive primjedbe običnih Rusa, čije su poruke bile prikazivane na velikom ekranu u sali.
“Nije direktna linija, već cirkus”, glasila je jedna poruka. Druge su se odnosile na prekide interneta, prljavu vodu iz česme i rast troškova života. Putin je rekao da su ruski uslovi za okončanje rata u Ukrajini oni koje je iznio u govoru u junu 2024, kada je zahtijevao da Ukrajina odustane od ambicije da se priključi NATO-u i da se u potpunosti povuče iz četiri regiona koje Rusija smatra svojom teritorijom. Putin je govorio nekoliko sati nakon što su lideri EU odustali od plana da zamrznutu rusku imovinu iskoriste kao garanciju za kredit Ukrajini.
Kazao je da se blok povukao iz prvobitne šeme jer bi se suočio sa ozbiljnim posljedicama i time narušio svoj status sigurnog mjesta za čuvanje imovine.
“Krađa nije pravi izraz… To je pljačka u sred bijela dana. Zašto ta pljačka ne može da se sprovede? Zato što bi posljedice mogle biti teške po pljačkaše”, rekao je on
Bonus video:
