Prije skoro tačno tri godine napustio sam Katar nakon izvještavanja sa Svjetskog prvenstva u fudbalu. U zoru smo kolega i ja Uberom krenuli ka aerodromu. Naš pakistanski vozač radovao se što će konačno malo odspavati poslije smjene od 16 sati. Objasnio nam je da je vožnja u Dohi stresna jer “građani”, Katarci, prepoznatljivi po svojim vozilima s pogonom na sva četiri točka, smatraju da imaju pravo da se ubacuju ispred onih koji to nijesu. Ljutito bi se obrušavali na Uber vozače koji im se ne povinuju. Pakistanski vozač nije imao nikakav mehanizam zaštite. Imigranti u Kataru tretirani su kao ljudi drugog reda, sa vrlo malo prava.
Tada su mnogi Evropljani bili zgroženi načinom na koji Katar postupa prema migrantima. Sistem “kafala”, rasprostranjen u zalivskim državama - koji poslodavcima daje ogromna ovlašćenja nad imigrantskim radnicima - djelovao je nehumano. Ipak, danas vidimo obrise novog evropskog sistema koji zapanjujuće podsjeća na katarski: uvoz sve većeg broja migrantskih radnika, ali njihovo trajno zadržavanje u statusu građana drugog reda. Moglo bi se nazvati “eurokafala”.
Sve se to dešava u kontekstu Evrope koja stari i kojoj su imigranti potrebni da popune radna mjesta, od čišćenja do njege, ali ih zapravo ne želi. Imigracija je postala kontroverznija otkako se promijenila - od pretežno bijele, evropske, ka pretežno nebijeloj, neevropskoj: uglavnom azijskoj u Ujedinjenom Kraljevstvu, uglavnom afričkoj u Francuskoj. Ti trendovi će se nastaviti: predviđa se da će broj stanovnika Afrike porasti sa današnjih 1,5 milijardi na 2,5 milijardi do 2050. godine, dok će se radno sposobno stanovništvo Evrope strmoglaviti. (Veliki dio ovih saznanja stekao sam na nedavnoj konferenciji koju je organizovao pariski časopis “Le Grand Continent”.)
Prema istraživanju Bečkog univerziteta za ekonomiju i biznis, čak su i visokoobrazovani Evropljani postali manje naklonjeni imigraciji. Naša društva jesu multikulturalna, ali gotovo nijedna politička stranka ne prihvata tu realnost. A dok evropske krajnje desničarske partije imaju različite stavove o ekonomiji i rodnim pitanjima, sve su jedinstvene u protivljenju imigraciji. One oblikuju debatu o migracijama koja je gotovo u potpunosti svedena na pitanja identiteta i kriminala, a ne demografije ili ekonomije.
Kako političari mogu da pomire potrebu za imigrantima s činjenicom da ih ne žele? Tako što se javno suprotstavljaju najvidljivijim oblicima imigracije (malim čamcima preko Lamanša ili Mediterana i tražiocima azila), dok istovremeno, tiho, dopuštaju ulazak sve većeg broja radnika. Odluka Britanije da izađe iz Evropske unije bila je u velikoj mjeri vođena antiimigrantskim raspoloženjem, ali je imigracija u Ujedinjeno Kraljevstvo od tada naglo porasla.
Italijanska desničarska liderka Đorđa Meloni demonstrativno pokušava da obradu zahtjeva za azil izmjesti u Albaniju - što odražava rasprostranjenu evropsku želju da se azil “izmjesti” van granica - dok istovremeno izdaje gotovo milion radnih dozvola za državljane zemalja van EU. Francuski parlament je 2023. usvojio strogi zakon o imigraciji, ali je već 2024. broj imigranata naglo porastao.
Kasta ljudi drugog reda, uglavnom samaca s ograničenim pravima, koji žive na margini društva, neizbježno će biti izložena zloupotrebama. Ti ljudi teško mogu da se žale na loše postupanje
Nekada su evropski političari neumorno govorili o “integraciji”. Imigranti su morali da prihvate naše navodne vrijednosti. Taj diskurs sada jenjava. Novi trend, koji se može vidjeti, recimo, u Ujedinjenom Kraljevstvu, podrazumijeva izdavanje vremenski ograničenih viza za tačno određene sektore rada, smanjivanje prava na spajanje porodice i produžavanje perioda čekanja - u nekim slučajevima i na decenije - prije nego što imigranti mogu dobiti stalni boravak.
U Francuskoj, krajnje desna stranka Nacionalno okupljanje, koja važi za vjerovatnog budućeg nosioca vlasti, želi da ukine državljanstvo po rođenju, što bi značilo da ljudi mogu čitav život provesti u toj zemlji, a da zauvijek ostanu građani drugog reda. To me podsjeća na Palestinca kojeg sam upoznao u Abu Dabiju: rođen je tamo, ali se od njega očekivalo da obavlja gotovo sav posao u firmi, dok su njegovi kolege s državljanstvom uglavnom uživali u lagodnom životu.
Kasta ljudi drugog reda, uglavnom samaca s ograničenim pravima, koji žive na margini društva, neizbježno će biti izložena zloupotrebama. Ti ljudi teško mogu da se žale na loše postupanje. Zato ćemo u Evropi gledati verzije onoga što nas je zgražavalo u Kataru: migrante koji godinama rade bez ijednog slobodnog dana, građevinske radnike koji ginu u nebezbjednim uslovima.
Stroža evropska pravila neće okončati ilegalnu imigraciju. Ljudi će prekoračivati trajanje svojih ugovora. Jedan od odgovora koji stoji na raspolaganju evropskim državama jeste stvaranje verzija američke Službe za imigraciju i carine (ICE) - svojevrsne milicije koja izvodi spektakularne hajke na sve koji liče na stereotipnog “ilegalnog” imigranta, odnosno na one koji nijesu bijeli i siromašni su. Te hajke, koje istovremeno služe kao promotivni video-zapisi mačističke vlasti, stavljaju sve nebijele ljude, čak i one čije su porodice generacijama državljani, pod trajnu sumnju da su “ilegalni”.
Eurokafala bi se lako mogla dopasti biračima. Mnogi starosjedioci osjećaju da su “britansko”, “francusko”, “njemačko” i slična državljanstva svojevrsne premijum nacionalnosti. Stvaranje trajne imigrantske kaste koja služi jeste jedan način da se to i formalizuje.
Tekst je preuzet iz “Fajnenšl tajmsa”
Prevod: N.B.
Bonus video:
