Evropa je ove nedjelje zbila redove kako bi odbila predsjednika Donalda Trampa u krizi oko Grenlanda, ali njeni lideri prepoznaju da taj sukob vjerovatno neće biti posljednji u odnosima s njegovom sve oštrijom verzijom Sjedinjenih Država.
Ulog teško da bi mogao biti veći, imajući u vidu trgovinske odnose Evropske unije i SAD vrijedne 2.000 milijardi dolara, kao i dominantnu ulogu koju Vašington i dalje ima u NATO savezu i u podršci Ukrajini protiv Rusije.
Ove sedmice, u razmaku od svega nekoliko sati na godišnjem sastanku Svjetskog ekonomskog foruma u Davosu, Tramp je najprije isključio mogućnost da Grenland preuzme silom, a zatim je povukao prijetnju uvođenjem novih carina za osam evropskih država koje su mu stajale na putu - umjesto toga pozdravivši nejasan dogovor o arktičkom ostrvu sa šefom NATO-a Markom Ruteom.
Evropski lideri vjeruju da je Tramp djelimično uzmakao zato što su, za razliku od popustljivijeg stava u prošlogodišnjim pregovorima o carinama, ovoga puta jasno stavili do znanja da prelazi crvenu liniju time.
“Sve ovo pokazuje da ne možete pustiti Amerikance da gaze preko Evropljana”, rekao je zvaničnik EU, koji je zatražio anonimnost kako bi otvoreno govorio o odnosima sa SAD.
“Uradili smo pravu stvar što smo uzvratili, što smo bili čvrsti u onome što smo rekli, ali nije gotovo. Imam osjećaj da ćemo stalno biti stavljani na probu po pitanjima poput ovoga”, rekao je zvaničnik za Rojters.
Mada je Evropa možda naučila vrijednost suprotstavljanja Trampu, izazov je da se obezbijedi da sljedeći put bude manje izložena.
“To je težak put i potrajaće”, rekla je za britansku agenciju Roza Balfur, direktorka u Karnegi Evropi, dodajući da Evropa ima “mnogo više poluga nego što se usuđivala da koristi”.
Evropski lideri su na vanrednom samitu u četvrtak veče pozvali da se ponovo vrati na pravi put prošlogodišnji trgovinski sporazum EU i SAD, nakon što su evropski poslanici obustavili njegovu ratifikaciju u znak protesta zbog Grenlanda.
“Uprkos svim frustracijama i bijesu posljednjih mjeseci, nemojmo prebrzo otpisati transatlantsko partnerstvo”, rekao je njemački kancelar Fridrih Merc.
U pristupu SAD oprezna je i italijanska premijerka Đorđa Meloni koja je ove sedmice, iza zatvorenih vrata, iznijela argumente Trampa pred EU, u nastojanju da smiri transatlantske tenzije. Na samitu u Briselu u četvrtak, Meloni je rekla kolegama iz EU da je sukobljavanje s Trampom loša ideja, jer Evropa ima sve da izgubi u konfliktu sa Amerikom, kazale su za portal “Politiko” četiri osobe upoznate s razgovorima lidera. Umjesto toga, pozvala ih je da ostanu smireni i da Trampa ne otpisuju kao ludog ili nepredvidivog, kako su ga neki zvaničnici privatno opisivali na planu međunarodnih odnosa.
Pristup Merca i Melonijeve, koji su juče u Rimu predstavili zajednički plan u cilju pojednostavljenja regulative EU, snažnije industrijske politike i tješnje saradnje u oblasti energetike, odbrane i migracija, razlikuje se od pristupa francuskog lidera Emanuela Makrona koji je ove sedmice insistirao na oštrom stavu prema Vašingtonu.
Govoreći nakon samita, predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen sugerisala je da su lideri ove sedmice izvukli pouku da je suprotstavljanje Trampu na “čvrst”, ali “neeskalirajući” način efikasna strategija koju bi trebalo da nastave.
Dok nastoji da stabilizuje partnerstvo, Evropa istovremeno preduzima korake usmjerene na njegovo “smanjenje rizika”, imajući u vidu otvorenu netrpeljivost Trampa, čija nova strategija nacionalne bezbjednosti optužuje kontinent da “švercuje” na odbrani i zahtijeva da otvori svoja tržišta američkim kompanijama.
Evropa je i te kako svjesna koliko dugo može trajati postizanje saglasnosti među 27 država sa različitim istorijama, politikama i ekonomijama, na što je ove sedmice podsjetio i američki ministar finansija Skot Besent.
Dva zvaničnika EU rekla su da je spor oko Grenlanda ubrzao rasprave o tome kako se pristup primijenjen u slučaju Ukrajine - u kojem zemlje dobrovoljno nude bezbjednosne garancije i niko nema pravo veta - može proširiti.
“Trebalo bi više da radimo kroz koalicije voljnih i da ostavimo otvorena vrata drugima da se pridruže ako žele”, rekao je jedan od njih, dodajući da bi zajednički napori za jačanje evropskog razvoja tehnologije vještačke inteligencije mogli biti jedan primjer.
Koalicije poput grupe “E3”, koju čine Francuska, Njemačka i Britanija i koja se bavi bezbjednosnim pitanjima, takođe omogućavaju učešće državama koje nijesu članice EU, što je poruka i drugima koji su na udaru Trampove politike.
“Srednje sile moraju djelovati zajedno, jer ako nijesmo za stolom, onda smo na jelovniku”, rekao je kanadski premijer Mark Karni u govoru u Davosu, uz snažan aplauz. Drugi put je korišćenje prostora koji pruža pravo EU.
Evropa takođe planira da pooštri ekonomsku politiku, navodi Rojters.
Sljedećeg mjeseca pokrenuće zakonodavnu inicijativu koja će uključiti zahtjeve “Proizvedeno u Evropi” (Made in Europe) u strateškim sektorima, kao i jačanje klauzula uslovljavanja za svaku stranu direktnu investiciju u EU.
“Neke odredbe su prvobitno zamišljene da smanje zavisnost od Kine, ali u stvarnosti će nam pomoći da smanjimo rizik i u odnosu na druga tržišta”, rekao je za Rojters evropski komesar za prosperitet i industrijsku strategiju Stefan Sežurne.
“To će u potpunosti promijeniti evropsku doktrinu u tim sektorima”, dodao je Sežurne.
Za razliku od Kanade, u Evropi ne postoji plan da se, kao kompenzacija za transatlantske tenzije, okrene više ka Kini. Ali blok aktivno traži druge partnere u nastojanju da diverzifikuje odnose.
Mada uticaj viših američkih carina na evropsku robu nije jasan - štaviše, evropski trgovinski suficit sa SAD je u početku rastao tokom 2025. godine, pošto su kompanije unaprijed slale izvoz prije uvođenja novih nameta - najnoviji podaci pokazuju da su njemačke kompanije prošle godine gotovo prepolovile ulaganja u SAD.
Nakon potpisivanja sporazuma EU-Merkosur ovog mjeseca, najvećeg u istoriji bloka, Ursula fon der Lajen rekla je da je Unija sada “na pragu” dogovora sa Indijom.
Ipak, niko ne tvrdi da Evropa može preko noći da ispravi neravnotežu sa SAD, naročito kada je riječ o bezbjednosti. Uprkos evropskim obećanjima o naglom rastu izdvajanja za odbranu, pa čak i pozivima na stvaranje vojske EU, analitičari kažu da će proći godine prije nego što njena vojna moć bude dorasla zadacima koji sada uključuju i jačanje bezbjednosti na Arktiku.
Pitanje je da li će posljednjih nekoliko sedmica biti katalizator da Evropa počne da smanjuje zavisnost od SAD. “Sve ovo nije iznenađenje”, rekla je švedska potpredsjednica vlade Eba Buš, govoreći o Trampovom nastupu u Davosu.
“EU mora da pooštri pristup”, rekla je ona za Rojters.
Bonus video:
