Zvanična izborna kampanja u Mađarskoj trebalo bi da počne u martu, ali se zemlja već nalazi usred političke borbe kakvu do sada nije doživjela. Politika je postala svakodnevna tema razgovora, a Mađari otvoreno postavljaju pitanje da li se premijer Viktor Orban konačno može pobijediti na aprilskim parlamentarnim izborima. Po prvi put u posljednjih petnaest godina, pad podrške njegovoj stranci Fides je vidljiv - i mjerljiv. Istovremeno, metode i trikovi kojima se vlast služi kako bi spriječila poraz predstavljaju svojevrstan eksperiment izborne manipulacije koju bi širom Evrope trebalo pažljivo posmatrati.
Izbore je dodatno dinamizovao novi politički izazivač. Peter Mađar, donedavno malo poznat insajder Orbanove stranke i bivši suprug jedne ministarke iz Fidesa, pokrenuo je antiestablišmentski politički pokret u proljeće 2024. godine. Za samo nekoliko mjeseci njegova stranka Tisa izjednačila se sa Fidesom u istraživanjima javnog mnjenja, a sada ima i prednost od deset do dvanaest procenata. Za vladajuću stranku koja od 2010. godine nije imala ozbiljnog protivnika, ovo predstavlja egzistencijalnu prijetnju.
Fides nije samo vladajuća stranka, već revolucionarna politička sila koja je institucije i javne resurse sistematski koristila za preoblikovanje mađarske države. Tokom protekle decenije, Orban je uložio desetine miliona eura u izgradnju globalne neliberalne mreže, sa sobom u njenom središtu. Gubitak vlasti u Mađarskoj značio bi gubitak tog izuzetnog izvora uticaja. Jednostavno rečeno - on sebi ne može da priušti poraz.
Kada se Peter Mađar pojavio kao izazivač početkom 2024. godine, vlast je reagovala poznatim metodama i gotovo odmah pokrenula kampanju blaćenja. Za razliku od prethodnih opozicionih političara, Mađar se, međutim, pokazao izuzetno otpornim. Njegov borbeni stil, izdržljivost i sposobnost da podnese napade omogućili su mu da ujedini ranije rascjepkano opoziciono biračko tijelo i ponudi građanima vjerodostojnu alternativu postojećem poretku. Njegov uspjeh je i taktičke prirode. On je preuzeo elemente Fidesove populističke komunikacije, simbolički jezik i političke tehnike.
Orban je brzo prepoznao prijetnju koju Mađar predstavlja i prešao u puni predizborni režim. Tokom posljednjih osamnaest mjeseci, Fides je dva puta mijenjao izborne zakone. Prvo je ukinut gornji limit za troškove kampanje. Ova promjena daleko najviše pogoduje vladajućoj stranci, koja u praksi funkcioniše kao produžetak države. Nedugo zatim, vlast je precrtala granice više od trećine izbornih jedinica, pri čemu su opoziciona uporišta nesrazmjerno pogođena.
Preliminarni modeli novog izbornog sistema ukazuju na izrazitu asimetriju: opozicionoj stranci bi moglo biti potrebno oko 55 odsto glasova da osvoji prostu parlamentarnu većinu, dok bi Fides mogao da osvoji ustavnu dvotrećinsku većinu sa svega 45 odsto glasova.
Pored toga, vlast je ponovo posegnula za kupovinom izborne podrške kroz obimne finansijske mjere usmjerene ka biračkim grupama koje želi da zadrži ili ponovo pridobije, prije svega srednjoj klasi. Među njima su subvencionisani stambeni krediti, povećanje plata nastavnicima, poreske olakšice za žene sa više djece, povećanje penzija i jednokratni bonusi za pripadnike policije i drugih službi bezbjednosti.
Kako bi mobilisala politički manje angažovane birače, stranka se okrenula agresivnijim taktikama. Od 2010. godine, Fides je izgradio ogroman partijski medijski ekosistem, dodatno osnažen visoko koordinisanom mrežom na društvenim mrežama. U središtu tog sistema nalazi se Nacionalna kancelarija za komunikacije, pod nadzorom ministra iz kabineta premijera. Ona ne samo da osmišljava političke poruke, već i kontroliše oglašivačke budžete oko 1.500 državnih institucija koje su obavezne da koriste njenu platformu. Od 2015. godine, ova kancelarija je potrošila oko četiri milijarde eura na različite komunikacione kampanje.
Zbog nedavnih ograničenja političkog oglašavanja na velikim društvenim mrežama, Fides je znatno uložio u poluorganizovani onlajn aktivizam. Formirane su nove strukture poput Fajt kluba i Digitalnih građanskih krugova, kao i raskošni kampovi za obuku hiljada partijskih pristalica, sa ciljem intenzivnog dijeljenja poruka iz kampanja blaćenja. Glavni digitalni producent sadržaja Fidesa, organizacija Megafon, navodno je u 2024. godini raspolagala budžetom od 14,5 miliona eura, za koji se tvrdi da potiče iz javnih sredstava.
Akteri bliski vlasti koriste i alate vještačke inteligencije za stvaranje alternativne informativne stvarnosti. U septembru je jedan provladin medij objavio dokument od 600 strana, predstavljen kao zvanični program opozicione stranke. Uprkos brzom demantiju stranke Tisa i ozbiljnim pokazateljima da je tekst generisan pomoću vještačke inteligencije, sama vlada je organizovala nacionalne konsultacije protiv navodnog “Tisinog poreza”, šaljući manipulativne upitnike u svako domaćinstvo. Orban je lično ovu akciju predstavio kao izbor između navodnog povećanja poreza koje bi uvela Tisa i Fidesovog “porodičnog, mađarskog puta”.
Mreže lažnih profila generisanih vještačkom inteligencijom proizvode ogromne količine fabrikovanih i neregulisanih slika i video-snimaka koji promovišu narative vlasti.
Digitalna kampanja snažno gura teoriju zavjere koja povezuje spoljne i unutrašnje neprijatelje: ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski prikazuje se kao oličenje rata i stranog pritiska, dok se Mađar predstavlja kao njegov domaći zastupnik. Provladini mediji i bilbordi preplavljeni su antiukrajinskim porukama, uključujući i AI-generisane video snimke apokaliptičnih scena rata i kriminala, ekonomskog kolapsa i povratka mađarskih vojnika kući u kovčezima.
Mađar ovom digitalnom napadu suprotstavlja izuzetno pokretljivu i vidljivu terensku kampanju, obilazeći sela i gradeći posvećenu bazu pristalica.
U većinskom izbornom sistemu, uz ekstremnu političku polarizaciju, ishod će na kraju odlučiti svega nekoliko stotina hiljada birača. Posljednji dani kampanje vjerovatno će biti burni. Posjete Orbanovih međunarodnih saveznika, skandali u vezi sa novoimenovanim kandidatima, provokacije i strano miješanje - sve su to realni scenariji.
Tokom više od dvadeset godina, Fides se pokazao kao predvodnik u korišćenju inovativnih pravnih trikova i manipulacija u političkim kampanjama. Sada, kada su ulozi veći nego ikada, Orban već postavlja nove presedane u oblasti izborne manipulacije koje Evropa mora pažljivo da prati.
Žužana Selenji je osnivačica i direktorka Akademije za liderske studije Instituta za demokratiju pri Centralnoevropskom univerzitetu, kao i bivša poslanica u mađarskom parlamentu. Tekst preuzet sa portala carnegieendowment.org
priredio: S. STRUGAR
Bonus video:
