Evropa se suočava sa "geopolitičkim i geoekonomskim vanrednim stanjem", poručuje Emanuel Makron. Ako kontinent ne bude više ulagao u svoju ekonomiju i brže uklanjao prepreke rastu, biće "pometen" tehnologijama iz Amerike i uvozom iz Kine.
To je bila poruka francuskog predsjednika upućena drugim evropskim liderima u intervjuu za The Economist i još šest novina 9. februara, piše piše londonski Ekonomist.
Govorio je uoči sastanka Evropske unije 12. februara, na kojem će se raspravljati o jačanju konkurentnosti Unije. Mnogi evropski lideri dijele njegov osjećaj hitnosti, ali pitanje je da li se slažu s njegovim rješenjima. Kao znak koliko bi rasprava mogla biti podijeljena, lideri Njemačke, Italije, Belgije i nekoliko drugih zemalja sazvali su "pred-samit" uoči glavnog sastanka. Gospodin Makron je pristao da im se pridruži.
Poziv francuskog predsjednika da Evropa ubrza ekonomski rast i smanji zavisnost fokusira se na četiri tačke.
Prvo, on se zalaže za veće pojednostavljivanje mnoštva propisa po kojima je EU s pravom poznata, navodi Ekonomist.
Drugo, Makron želi da Evropa diverzifikuje svoje dobavljače kako bi smanjila oslanjanje na uske krugove neevropskih pružalaca usluga. To bi, kako kaže, trebalo da obuhvati sve – od jačanja međunarodne uloge eura, na primjer kroz razvoj valutnih swap-linija denominovanih u eurima s trgovinskim partnerima, do smanjenja zavisnosti od ključnih resursa iz inostranstva, poput američkog prirodnog gasa i cloud računarstva.
Treće, Makron zagovara politiku "evropske preferencije" radi zaštite "kritičnih industrija" Unije, poput čelika, hemije i odbrane.
Pod tim podrazumijeva vezivanje državnih subvencija za minimalni udio evropskih inputa, u zavisnosti od sektora, kao i sprovođenje pravila "kupuj evropsko" u javnim nabavkama.
Na kraju, francuski predsjednik želi znatno snažniji pritisak EU na ulaganja u inovacije, i javna i privatna, u skladu s preporukama iz izvještaja koji je 2024. godine napisao Mario Dragi, bivši predsjednik Evropske centralne banke.
Makron bi volio da vidi pokretanje "euroobveznica za budućnost", koje bi se ulagale u odbranu i bezbjednost, zelene tehnologije i vještačku inteligenciju, djelimično oslanjajući se na visoku stopu štednje Evropljana, navodi Ekonomist.
Slični pozivi na evropske reforme upućivani su mnogo puta, ali Makron nije jedini lider koji sada osjeća veću hitnost. Francuski predsjednik to naziva "grenlandskim trenutkom": Evropljani su počeli da shvataju ozbiljnost uloga. Postoji rizik, upozorava, da se početni šok – dok Evropljani strahuju da ih Amerika napušta – pretvori u "kukavički osjećaj olakšanja" kada kriza prođe. To bi bila greška. Evropa se sada suočava s "otvoreno neprijateljskom" američkom administracijom, koja želi njeno "rasparčavanje". „Svi moraju da shvate“, kaže on, "da je kriza koju proživljavamo duboki geopolitički lom".
Po nekim pitanjima EU već ide u francuskom pravcu. Na primjer, "SAFE", nova zajednička šema EU za nabavku odbrambene opreme, nalaže – na francusko insistiranje – da najmanje 65 odsto komponenti mnogih sistema koje finansira mora dolaziti iz zemalja članica EU ili onih koje s njom imaju sporazume o pridruživanju.
Biće teže da Makron postigne saglasnost oko pravila evropske preferencije. Francuska se suočava s otporom zbog želje za snažnim pravilima koja favorizuju evropske firme u okviru "Akta o industrijskom ubrzanju" EU, o kojem pregovara Stefan Sežurne, evropski komesar za industriju (i dugogodišnji Makronov prijatelj). Njemačka i Italija strahuju da bi to moglo predstavljati protekcionizam. Baltičke i nordijske zemlje, zajedno s Holandijom, zajednički su upozorile da takva pravila rizikuju da "ponište naše napore za pojednostavljenje" i "odgurnu investicije iz EU". Zakon bi mogao biti "prekretnica" i "velika pobjeda za Francusku", kaže Muđtaba Rahman iz konsultantske kuće Eurasia Group, "ali i dalje postoji zabrinutost da je riječ o francuskom protekcionizmu maskiranom kao strateška autonomija".
Makron odbacuje te optužbe.
"Uopšte ne mislim da je ovo protekcionizam", tvrdi on, ističući da jednostavno želi da poštedi evropske firme time što im se "ne nameću pravila koja ne namećemo uvoznicima".
Francuski predsjednik je ponovo istakao značaj evropske saradnje reafirmišući podršku problematičnom zajedničkom programu protivvazdušne odbrane. Budući borbeni vazdušni sistem (Future Combat Air System), zajednički projekat Francuske, Njemačke i Španije, trebalo bi da obuhvati borbeni avion šeste generacije, autonomne dronove i komunikacioni "borbeni oblak". Nakon godina žestokih tenzija između uključenih kompanija, mnogi analitičari su ga otpisali.
"Smatramo da je to dobar projekat i nisam čuo nijedan njemački komentar koji bi sugerisao da nije dobar", insistira Makron.
Štaviše, želi da privuče dodatne evropske partnere kako bi se stvorili sistemi konkurentni američkim, piše Ekonomist.
Na kraju, tvrdi Makron, Evropa ne bi smjela da potcijeni svoje snage: tržište od 450 miliona ljudi, ali i region kojim vlada vladavina prava. Izazov je da se te snage pretvore u poluge geopolitičke moći, prije nego što druge sile toliko odmaknu da Evropa više ne može da im parira. Upravo je zabrinutost da je Evropa isključena iz manevrisanja velikih sila nedavno navela Makrona da pošalje svog diplomatskog savjetnika u Moskvu. On se, očekivano, vratio s porukom da Rusija nije zainteresovana za mir.
Biće mnogo skepticizma prema nekim Makronovim apelima. Njegova unutrašnja politička pozicija je slaba. Nema većinu u parlamentu, a ostalo mu je samo 15 mjeseci mandata da progura svoje ideje. U mnogim evropskim prijestonicama vlada zaprepašćenje zbog toga što je Francuska u januaru odbila da podrži trgovinski sporazum EU–Mercosur s latinoameričkim zemljama, upravo dok je njen lider zagovarao diverzifikaciju evropske trgovine u ime strateške autonomije. Ali malo ko osporava Makronova upozorenja da je Evropa prespora i previše rascjepkana – i da joj ponestaje vremena da popravi svoje probleme. Uostalom, isto važi i za njega.
Bonus video:
